Komunikacja niewerbalna – Definicja i idea komunikacji niewerbalnej

()

Poj臋cie komunikacja niewerbalna wi臋kszo艣膰 ludzi rozumie jako komunikacj臋 realizowan膮 za po艣rednictwem 艣rodk贸w innych ni偶 s艂owa, jest ona 鈥瀙orozumiewaniem si臋 istot 偶ywych (niezamierzonych lub zamierzonych) za pomoc膮 wszelkich 艣rodk贸w nie zwi膮zanych z mow膮鈥. Ka偶da informacja wypowiedziana, zapisana lub sformu艂owana w inny spos贸b, zawsze zawiera elementy przekazu niewerbalnego. W wielu przypadkach, definiuj膮c zachowanie niewerbalne, okre艣lamy je jako sygna艂y, kt贸re posiadaj膮 pewne znaczenie a nie jako proces nadawania znaczenia tym sygna艂om. Orzechowski w swoich badaniach nad komunikacj膮 niewerbaln膮 wyr贸偶ni艂 dwa uj臋cia poj臋cia komunikacja. 鈥濿 uj臋ciu szerszym oznacza膰 b臋dzie wszelki niewerbalny przekaz informacji. W uj臋ciu w臋偶szym natomiast obejmuje niewerbalny przekaz informacji wyst臋puj膮cy w kontakcie spo艂ecznym, a wi臋c kiedy na przyk艂ad rozmawiaj膮 ze sob膮 dwie osoby.鈥 Zdaniem Rebela mianem mowy cia艂a okre艣la si臋 wszystkie dzia艂ania motoryczne, sensomotoryczne, psychomotoryczne. Ludzka mowa ze wzgl臋du na wymiar duchowy ma wieloaspektowy charakter. Jest spontanicznym i instynktownym , cho膰 jednocze艣nie wykalkulowanym komunikatem. Mowa cia艂a to praj臋zyk towarzysz膮cy ka偶dej wypowiedzi werbalnej. Mo偶e ona podkre艣la膰 informacj臋, zmienia膰 lub czasem wr臋cz uniewa偶nia膰 jej znaczenie, a wi臋c stawa膰 si臋 metakomunikacj膮. Mowa cia艂a mo偶e by膰 niezale偶na od przekazu werbalnego, gdy cz艂owiek 艣wiadomie, codziennie lub w dzia艂alno艣ci artystycznej, pos艂uguje si臋 mimik膮 i gestami. Mo偶e ona r贸wnie偶 funkcjonowa膰 jako zamierzone dzia艂anie lub ruch abstrahuj膮cy mimiczne gesty, jak to si臋 dzieje w ta艅cu. Komunikacja jest procesem przebiegaj膮cym spontanicznie, w du偶ej mierze, bez udzia艂u naszej 艣wiadomo艣ci i jest przekazywana za pomoc膮 wielu kana艂贸w. Nawet je偶eli zdajemy sobie spraw臋 z emitowania poprzez w艂asne cia艂o okre艣lonych sygna艂贸w niewerbalnych, to w niewielkim jedynie stopniu potrafimy sprawowa膰 kontrol臋 nad tym procesem.

Badania nad komunikacj膮 niewerbaln膮 w znacznym stopniu by艂y inspirowane badaniami j臋zykoznawczymi oraz semiotycznymi i przez nie kierowanymi. Cz臋sto adaptowano metody, metodologi臋 oraz pojmowanie wszystkich dzia艂a艅 symbolicznych w tym i j臋zyka cia艂a. W rzeczywisto艣ci jest ona cz臋艣ci膮 komunikacji werbalnej, 鈥瀋z臋sto komunikacj臋 s艂own膮 wyprzedza, nierzadko nie ma z ni膮 nic wsp贸lnego鈥. Studia nad komunikacj膮 niewerbaln膮, zar贸wno teoria jak i praktyka badaj膮 przede wszystkim trzy podstawowe obszary: struktury otoczenia i warunk贸w, w kt贸rych zachodzi komunikacja, gdzie mo偶na wyr贸偶ni膰 艣rodowisko fizyczne, do kt贸rego zaliczane s膮 elementy wp艂ywaj膮ce na relacje mi臋dzyludzkie a tak偶e b臋d膮ce ich bezpo艣redni膮 sk艂adow膮, oraz 艣rodowisko przestrzenne, analizuj膮ce wykorzystywanie i reagowanie na zale偶no艣ci przestrzenne w formalnych i nieformalnych grupach. Drugim obszarem jest fizyczna charakterystyka obu stron uczestnicz膮cych w komunikacji, do kt贸rej nale偶膮 silne bod藕ce niewerbalne o charakterze statycznym, czyli te kt贸re podczas interakcji pozostaj膮 niezmienne, oraz okre艣lonych zachowa艅 obserwowanych w jej trakcie, czyli zazwyczaj takie cechy jak ruchy poszczeg贸lnych cz臋艣ci cia艂a, gestykulacja, mimika, ruchy oczu i powiek oraz postawa . 鈥濿arto podkre艣li膰, 偶e wi臋kszo艣膰 ustale艅 i 鈥瀘dkry膰鈥 poczynionych w badaniach nad komunikacj膮 niewerbaln膮 znajduje swoje zastosowanie w praktyce. Z drugiej strony nie ma chyba w psychologii trudniejszego pola bada艅, dlatego dochodzenie do jaki艣 sensownych wniosk贸w na ten temat okupione jest 偶mudn膮 prac膮 setek badaczy.鈥

M贸wimy dzi臋ki organom mowy, ale rozmawiamy ca艂ym sob膮. Mimo zaawansowania bada艅 nad komunikowaniem niewerbalnym nie wypracowano do dzisiaj jednoznacznej definicji tego zjawiska. Niekt贸re definicje jako jedyne kryterium r贸偶ni膮ce komunikacj臋 niewerbaln膮 od werbalnej, uznaj膮 j臋zyk: 鈥瀢szystko, co jest przekazywane poza j臋zykiem (m贸wionym i pisanym), nale偶y do komunikacji niewerbalnej鈥. Zdaniem Gunthera Rebela komunikacja niewerbalna mo偶e tak偶e stanowi膰 samodzielny system porozumiewania si臋. Poprzez zestawienie r贸偶nych znak贸w, wyra藕nie pokazuje si臋 wieloznaczno艣膰 wszystkich informacji niewerbalnych. Jeden z czo艂owych badaczy komunikacji niewerbalnej, Mark Knapp, okre艣la j膮 jako: 鈥瀢szystkie ludzkie reakcje, kt贸re jawnie wyra偶ono w mowie i w pi艣mie鈥, za艣 Robert Andrzej Dul w swojej definicji stwierdza i偶 鈥瀔omunikacja niewerbalna obejmowa膰 b臋dzie wszystkie formy i drogi, dzi臋ki kt贸rym ludzie komunikuj膮 si臋 mi臋dzy sob膮 艣rodkami odmiennymi od s艂贸w (j臋zyk贸w naturalnych)鈥. Marcin Brocki uwa偶a, 偶e do tego terminu mo偶na zaliczy膰 wszelki przekaz informacji, w kt贸rym bez u偶ycia s艂owa m贸wionego, pisanego lub kod贸w s艂owopodobnych, za pomoc膮 statycznych i dynamicznych w艂a艣ciwo艣ci cia艂a ludzkiego zostanie osi膮gni臋ty cel porozumienia si臋 dwu lub wi臋cej os贸b. 鈥濺egu艂y pos艂ugiwania si臋 ni膮 s膮 o wiele mniej wyra藕ne od regu艂 j臋zykowych (werbalnych), poniewa偶 tylko w niewielkim stopniu zosta艂a ona skodyfikowana. La France i Mayo udokumentowali, 偶e sygna艂y niewerbalne s艂u偶膮 szerokiej gamie cennych funkcji w rozwoju relacji spo艂ecznych. W roku 1971 Albert Merhabian sformu艂owa艂 wz贸r, kt贸ry przedstawia wp艂yw ka偶dego z kana艂贸w na og贸ln膮 interpretacj臋 przekazu informacji. Odkry艂, 偶e na ca艂kowite znaczenie przekazywanej wiadomo艣ci tylko w 7% wp艂ywaj膮 same s艂owa, w 38%- sygna艂y g艂osowe (w tym ton g艂osu, modulacja, i inne d藕wi臋ki), a a偶 w 55%- inne sygna艂y niewerbalne. Prof. Birdwhistell dokona艂 podobnych oblicze艅 w zakresie znaczenia komunikacji niewerbalnej w kontaktach mi臋dzy lud藕mi. Z jego oblicze艅 wynika, 偶e s艂owa wypowiadane przez przeci臋tn膮 osob臋 zajmuj膮 oko艂o 10-11 minut dziennie, a przeci臋tne zdanie trwa tylko oko艂o dw贸ch i p贸艂 sekundy. Podobnie jak Mehrabian doszed艂 do wniosku, 偶e komponent s艂owny w konwersacjach bezpo艣rednich wynosi mniej ni偶 35 proc. oraz 偶e ponad 65 proc. informacji jest przekazywana pozawerbalni. Przez kana艂 werbalny przechodz膮 tak zwane niezbite fakty, a przez kana艂 niewerbalny transportowane jest to, co ostatecznie chcemy przekaza膰, do艂膮czaj膮c do argumentacji postaw臋, mimik臋, gest i nastr贸j. Niekt贸rzy badacze uwa偶aj膮, 偶e system komunikowania niewerbalnego posiada organizacj臋 r贸wnie precyzyjn膮 jak j臋zyk : 鈥濳omunikacja niewerbalna to te zachowania nie polegaj膮ce na wypowiadaniu s艂贸w, kt贸re tworz膮 wsp贸lny w danej spo艂eczno艣ci kod, tj. te, kt贸re s膮 zwykle produkowane intencjonalnie, zwykle interpretowane jako intencjonalne, u偶ywane regularnie przez pewn膮 wsp贸lnot臋 j臋zykow膮 i zgodnie w niej interpretowane.鈥 Mowa cia艂a stanowi zewn臋trzne odzwierciedlenie naszego stanu emocjonalnego. Podstaw膮 za艣 do odczytywania mowy cia艂a 鈥瀓est rozumienie stanu emocjonalnego rozm贸wcy podczas s艂uchania, co on m贸wi, i zwracanie uwagi na okoliczno艣ci, w jakich to m贸wi. Z komunikacyjnego punktu widzenia wa偶ne jest nie to, co my艣limy naprawd臋, lecz przede wszystkim to, jakie s艂owa i dzia艂ania odbieraj膮 inni ludzie i jak na tej podstawie nas oceniaj膮. Nawet wtedy gdy nic nie m贸wimy, wysy艂amy do odbiorcy liczne przekazy. Wspomniane przekazy nale偶膮 do systemu j臋zykowego, maj膮 posta膰 sygna艂贸w mimicznych (na przyk艂ad u艣miech), gest贸w (na przyk艂ad pukni臋cie si臋 palcem w czo艂o), ruch贸w i pozycji cia艂a (na przyk艂ad uk艂on i spos贸b siedzenia), a tak偶e d藕wi臋k贸w nie nale偶膮cych do systemu j臋zykowego (takich jak cmokni臋cie, czy gwizd). Ten zesp贸艂 zachowa艅 okre艣lamy mianem komunikacji niewerbalnej. W rezultacie zasady, nadawania, odbierania i interpretowania komunikat贸w niewerbalnych opieraj膮 si臋 w znacznej mierze na intuicji i panuje w niej do艣膰 du偶a swoboda, poniewa偶 komunikacja niewerbalna ma bardziej elastyczny charakter ni偶 komunikacja werbalna, gdy偶 procesy niewerbalne wymagaj膮 mniejszych zasob贸w poznawczych ni偶 procesy werbalne.

Badacze zajmuj膮cy si臋 komunikacj膮 niej臋zykow膮 zgodnie przyznaj膮, 偶e wi臋kszo艣膰 tego rodzaju znak贸w jest funkcj膮 kultury. Kultura nie pozwala na swobodne przenoszenie komunikat贸w niewerbalnych z jednej spo艂eczno艣ci do innej. Znajomo艣膰 naszych zachowa艅 niej臋zykowych mo偶e okaza膰 si臋 bardzo pomocna podczas rozm贸w, negocjacji i kontakt贸w mi臋dzynarodowych, gdy偶 wymagaj膮 one umiej臋tno艣ci pokonywania barier komunikacyjnych dotycz膮cych nie tylko j臋zyka ale i komunikacji niewerbalnej.

Rodzaje (wybranych) zachowa艅 niewerbalnych

Nauka o komunikacji niewerbalnej rozumiana jest jako forma porozumiewania si臋, kt贸ra nie opiera si臋 wy艂膮cznie na s艂owach lub symbolach s艂贸w, skupia si臋 na wykorzystywaniu zachowa艅 niewerbalnych jako sposobie przekazu informacji. Wi臋kszo艣膰 zachowa艅 wi膮偶e si臋 z ruchami cia艂a i zmian膮 postawy. Podczas trwania interakcji u偶ywamy wielu gest贸w i przybieramy r贸偶ne postawy cia艂a. Pomimo, i偶 poni偶ej zostan膮 om贸wione, jako oddzielne zachowania to w codziennych procesach komunikacyjnych s膮 ze sob膮 艣ci艣le powi膮zane i s艂u偶膮 takim samym celom. Dopiero po艂膮czenie r贸偶nych rodzaj贸w zachowa艅 niewerbalnych daje pe艂ny przekaz komunikowanych tre艣ci.

    1. Wyraz twarzy

Od dawna ekspresja twarzy stanowi podstawowe 藕r贸d艂o informacji w komunikacji niewerbalnej gdy偶 najpe艂niej informuje nas o prze偶ywanych emocjach. Wyraz twarzy mo偶e w skuteczny spos贸b uzupe艂ni膰 i podkre艣li膰 znaczenie wypowiedzi przekazywanej s艂ownie lub ca艂kowicie j膮 zast膮pi膰. Ekman o znaczeniu przekazu wysy艂anego za pomoc膮 ekspresji twarzy wypowiada si臋 nast臋puj膮co: 鈥濼warz ludzka- w spoczynku i w ruchu, pozostaj膮c 偶ywa, jak i w chwili 艣mierci, w ciszy i w gwarze s艂贸w, w osamotnieniu i w obecno艣ci innych, widziana lub odczuwaj膮ca, rzeczywista, jak i przedstawiana w dzie艂ach sztuki czy nagraniach- jest imponuj膮cym, z艂o偶onym i czasami myl膮cym 藕r贸d艂em informacji. Jest ona imponuj膮ca z powodu swojej przejrzysto艣ci i wszechobecno艣ci鈥. Za dwie najwa偶niejsze funkcje ludzkiej twarzy Knapp i Hall podaj膮 komunikowanie emocji, z powodu swojego znaczenia uznawana za podstawow膮 funkcj臋 ekspresji twarzy oraz identyfikowanie os贸b, kt贸rych wcze艣niej nie rozpoznali艣my. Szybko odzwierciedla zmieniaj膮ce si臋 reakcje na to, co inni powiedzieli lub zrobili, aktualny komentarz dotycz膮cy tego, co dana osoba w艂a艣nie m贸wi. Nasze emocje mo偶emy komunikowa膰 za pomoc膮 wyrazu mimicznego. Jeden z wybitnych naukowc贸w Tomkins stwierdzi艂, i偶 nie tylko wyraz twarzy precyzyjnie komunikuje emocjonalne stany jednostki , ale tak偶e, i偶 wyraz twarzy jest emocj膮. Cz臋sto wygl膮d twarzy danej osoby i zaanga偶owanie okre艣lonych mi臋艣ni zwi膮zanych z danym wyrazem twarzy ma bardzo du偶y wp艂yw na wra偶enia wywierane przez komunikuj膮cego. Po przeprowadzeniu wielu bada艅, ustalono, 偶e twarz mo偶e komunikowa膰 osiem podstawowych klas emocji: szcz臋艣cie, zaskoczenie, strach, z艂o艣膰, smutek, odraz臋, pogard臋 i zainteresowanie. Pomimo, i偶 wyrazy twarzy cz臋sto trafnie odzwierciedlaj膮 nasze uczucia, mo偶e by膰 r贸wnie偶 wykorzystywana do wysy艂ania b艂臋dnych sygna艂贸w. 鈥瀂ak艂adaj膮c mask臋, komunikuj膮cy mog膮 pos艂u偶y膰 si臋 technikami 艂agodzenia, modulowania lub falsyfikowania uczu膰.鈥 Wyraz twarzy zmienia si臋 z wiekiem, a ewolucja przebiega od wygl膮du ekstrawertycznego do introwentrycznego. Cz艂owiek m艂ody szybciej analizuje i wyg艂asza opinie; z czasem staje si臋 ostro偶niejszy, zastanawia si臋 intensywniej, uwidaczniaj膮c to mimowolnie na swojej twarzy.

    2. Gesty i inne ruchy cia艂a

Gesty i sygna艂y wysy艂ane przez cia艂o s膮 symbolami wykorzystywanymi w komunikacji mi臋dzyludzkiej w celu oddania okre艣lonych idei, intencji b膮d藕 uczu膰. Wiele z takich gest贸w ogranicza si臋 do ruch贸w r膮k i d艂oni, ale w gestykulacji mog膮 uczestniczy膰 tak偶e cz臋艣ci twarzy lub g艂owy. Do ruch贸w cia艂a nie uznawanych za gesty nale偶膮 niekt贸re zachowania samodotykowe, ruchy zwi膮zane z poprawianiem garderoby oraz manieryzmy na tle nerwowym. Podkre艣laj膮, dodaj膮 dramaturgii i barwy s艂owom. Dzi臋ki nim uczestnik komunikacji mo偶e okre艣la膰 struktur臋 wypowiedzi przez akcentowanie pewnych element贸w, wskazywanie ludzi lub przedmiot贸w, podkre艣la膰 wag臋 pewnych spraw, ilustrowa膰 kszta艂ty lub rozmiary. 鈥濭esty odzwierciedlaj膮 stany emocjonalne, ale silne emocje wprowadzaj膮 chaos w gesty- staj膮 si臋 one w贸wczas nieuporz膮dkowane.鈥 Gesty pomagaj膮 nam w komunikacji na wiele sposob贸w: zast臋puj膮 sygna艂y werbalne, pomagaj膮 regulowa膰 tok rozmowy, utrzymuj膮 uwag臋 odbiorcy, nadaj膮 ekspresji naszej wypowiedzi a tak偶e utrwalaj膮 przekazywane informacje. Znikoma ilo艣膰 gest贸w lub ich brak w procesie komunikacji, zmniejsza efektywno艣膰 przekazu werbalnego nadawcy b膮d藕 utrudnia trafne zinterpretowanie komunikatu. Mowa i gesty wydaj膮 si臋 by膰 dwiema r贸偶nymi formami przekazywania tre艣ci, jednak podczas aktu komunikacyjnego pe艂ni膮 podobne funkcje i si臋 zast臋puj膮, gdy偶 zachodzi mi臋dzy nimi 鈥瀉utosynchronizacja, czyli koordynacja poszczeg贸lnych jednostek znaczeniowych na poziomie werbalnym i niewerbalnym鈥. Sapir pisa艂 o gestach w nast臋puj膮cy spos贸b: 鈥濶asze reakcje na gesty s膮 nadzwyczaj precyzyjne i, mo偶na rzec, zdumiewaj膮co zgodne z rozbudowanym i tajnym kodem, kt贸ry, cho膰 niepisany i nieu艣wiadomiony, to jednak rozumiany jest przez wszystkich.鈥

    3. Kontakt dotykowy

Dotyk jest form膮 komunikacji mi臋dzyludzkiej, kt贸ra zachodzi w bliskich spotkaniach. Sanowi podstawowy element wielu typ贸w relacji mi臋dzyludzkich. 鈥濷dgrywa wa偶n膮 rol臋 w zach臋caniu do wysi艂ku, wyra偶ania czu艂o艣ci, manifestowaniu wsparcia emocjonalnego, zainteresowania seksualnego itp..鈥 Collier uwa偶a, i偶 dotyk stanowi jeden z najpot臋偶niejszych sposob贸w s艂u偶膮cych ustanawianiu i podtrzymywaniu spo艂ecznego kontaktu. Komunikat wysy艂any przez dotyk komunikuje wiele r贸偶nych znacze艅. Posiada on podstawowy potencja艂 komunikacyjny, jednak nie zosta艂 on jeszcze w pe艂ni poznany. Ten spos贸b komunikowania jest najprawdopodobniej najbardziej podstawow膮 i naturaln膮 form膮 a wra偶liwo艣膰 na dotyk jest 鈥瀙ierwszym procesem sensorycznym w rozwoju jednostki, kt贸ry przybiera form臋 funkcjonaln膮鈥. Scott utrzymywa艂, 偶e : 鈥瀞k贸ra jest najwi臋kszym ze wszystkich zmys艂贸w. Niekt贸rzy filozofowie uznaj膮 dotyk za jedyny zmys艂. S艂uch zaczyna si臋 wraz z falami d藕wi臋kowymi dotykaj膮cymi ucho wewn臋trzne; smak- wraz z cielesnym dotkni臋ciem kubk贸w smakowych; a wzrok- wraz z delikatnym mu艣ni臋ciem rog贸wki. Pozosta艂e zmys艂y stanowi膮 zatem pochodne dotyku, jako wyraz stymulacji sk贸ry, mi臋艣ni i naczy艅 krwiono艣nych鈥. Akt dotykania, posiada taki sam potencja艂, jak wszystkie inne przes艂ania, kt贸re s膮 komunikowane, a reakcje jakie wywo艂uje mog膮 by膰 nacechowane pozytywnie lub negatywnie w zale偶no艣ci od os贸b i okoliczno艣ci. Przeprowadzone badania pozwoli艂y stwierdzi膰, 偶e nasza akceptacja lub odrzucenie przez innych uzale偶niona jest od poszanowania strefy osobistej innych ludzi. Do g艂贸wnych kategorii dotyku, kt贸re s膮 najcz臋艣ciej spotykane w codziennych relacjach Morris zaliczy艂:

a. Podanie r臋ki- si艂a rzeczywistej lub po偶膮danej wi臋zi mi臋dzy uczestnikami aktu;
b. Kierowanie cia艂em- substytut wskazania kierunku;
c. Klepni臋cie- wyra偶enie stosunku wzgl臋dem osoby lub sytuacji;
d. Ujmowanie za rami臋- oddanie bliskim relacji emocjonalnych, podtrzymanie
drugiej osoby;
e. Obj臋cie za rami臋- oddanie intymnej wi臋zi, sygnalizowanie kole偶e艅stwa;
f. Pe艂ne obj臋cie (przytulenie) 鈥 wyst臋puje w chwilach intensywnych dozna艅
emocjonalnych, oddaje silniejsz膮 wi臋藕 ni偶 ta sygnalizowana u艣ciskiem
d艂oni;
g. Trzymanie si臋 za r臋ce- kontrola, ochrona, r贸wno艣膰 r贸l w zwi膮zku;
h. Obj臋cie w tali- stanowi substytut pe艂nego obj臋cia w sytuacjach, w celu
zasygnalizowania intymno艣ci przy jednoczesnym zachowaniu mobilno艣ci;
i. Poca艂unek- oddanie rzeczywistej lub po偶膮danej blisko艣ci w danym momencie;
j. Dotykanie r臋k膮 g艂owy- odzwierciedlenie zaufania, intymno艣ci wzajemnych
relacji;
k. Zetkni臋cie si臋 g艂owami- chwilowe odci臋cie si臋 od reszty 艣wiata;
l. Pieszczota- silna wi臋藕 emocjonalna mi臋dzy uczestnikami interakcji, wywarcie
wra偶enia za偶y艂o艣ci na otoczeniu;
m. Podnoszenie- troska, pojawiaj膮 si臋 w kontek艣cie zabawowym lub trosce
o drug膮 osob臋;
n. Pozorowany atak- zachowania sprawiaj膮ce wra偶enie agresywnych, lecz
wykonywane w spos贸b wyzbyty agresji, niekiedy zast臋puj膮 zachowania
bardziej delikatne, kt贸re w danej sytuacji mog膮 by膰 zbyt k艂opotliwe lub
偶enuj膮ce;
Kontakt dotykowy, jest najbardziej pierwotnym rodzajem zachowania spo艂ecznego, z kt贸rym cz艂owiek ma do czynienia od najwcze艣niejszego dzieci艅stwa. Do艣wiadczenie dotykania umacnia w nas poczucie empatii i zaufania oraz buduje relacj臋 spo艂eczn膮. 鈥濫kspresja dotykowa jest sk艂adnikiem stosunk贸w interpersonalnych we wszystkich kulturach, ale jej formy i znaczenia s膮 zr贸偶nicowane. Antropologowie wyr贸偶niaj膮 kultury kontaktowe (np. Afryka P贸艂nocna) i niekontaktowe (kraje zachodnie).鈥

    4. Zachowania przestrzenne (terytorialne)

To w jaki spos贸b pos艂ugujemy si臋 przestrzeni膮, przekazuje nam znaczenie. 鈥濸odobnie jak inne zwierz臋ta, cz艂owiek tak偶e posiada swoj膮 osobist膮, przeno艣n膮 ba艅k臋 powietrza, kt贸r膮 nosi ze sob膮 a jej rozmiar zale偶y od zag臋szczenia populacji w miejscu, w kt贸rym si臋 wychowa艂.鈥 Spos贸b w jaki ludzie wykorzystuj膮 przestrze艅 informuje nas o ich przekonaniach, warto艣ciach i znaczeniach danej kultury a tak偶e w spos贸b znacz膮cy wp艂ywa na rezultaty procesu komunikacji. Przeprowadzono wiele bada艅 nad u偶yciem przestrzeni podczas procesu komunikowania stwierdzono uzyskane wyniki og贸lnie sugeruj膮, 偶e ludzie staraj膮 si臋 zachowywa膰 optymaln膮 odleg艂o艣膰 w interakcjach, a odej艣cie od tej odleg艂o艣ci 鈥 wyd艂u偶enie lub skr贸cenie 鈥 powoduje uczucie dyskomfortu i braku satysfakcji. 鈥瀂achowania terytorialne pomagaj膮 regulowa膰 interakcje spo艂eczne i zag臋szczenie populacyjne, ale mog膮 by膰 tak偶e 藕r贸d艂em konflikt贸w w przypadkach naruszenia terytorium lub spor贸w o jego granice.鈥 Ka偶dy cz艂owiek d膮偶y do zaj臋cia wygodnego dystansu konwersacyjnego, kt贸ry jest uwarunkowany od wieku, p艂ci, t艂a kulturowego i etnicznego, otoczenia, postaw, emocji, tematu, cech fizycznych, osobowo艣ci oraz charakteru relacji 艂膮cz膮cych uczestnik贸w komunikacji. Zdaniem Halla zachowania przestrzenne skupiaj膮 si臋 nie tylko na tym, jak膮 pozycj臋 przyjmuj膮 ludzie wzgl臋dem innych os贸b czy przedmiot贸w w swoim najbli偶szym otoczeniu, ale tak偶e na percepcyjnym i behawioralnym wp艂ywie tych sytuacji. Przestrze艅 nie ma ograniczonych barier, staje si臋 obiektem 鈥瀗amacalnym鈥 wtedy, gdy zajmuj膮 j膮 ludzie lub przedmioty oraz gdy ludzie pr贸buj膮 okre艣li膰 jej granice. By zaspokoi膰 swoje r贸偶norodne potrzeby ludzie pos艂uguj膮 si臋 r贸偶nymi odleg艂o艣ciami, najbardziej komfortowymi dla siebie. Hall zidentyfikowa艂 i sklasyfikowa艂 je w cztery typy dystansu- zachowania przestrzennego. S膮 to: dystans intymny, osobisty, spo艂eczny i publiczny. Wyr贸偶ni艂 on r贸wnie偶 trzy g艂贸wne typy przestrzeni, kt贸re posiadaj膮 znaczenie komunikacyjne: przestrze艅 trwa艂膮, na p贸艂 trwa艂膮 i przestrze艅 nietrwa艂膮. 鈥濸rzestrze艅 trwa艂a odnosi si臋 do charakterystycznego zaaran偶owania pomieszcze艅 wed艂ug spe艂nianych przez nie funkcji. (鈥) Przestrze艅 na p贸艂 trwa艂a odnosi si臋 do umiejscowienia przedmiot贸w w domu, biurze, Sali konferencyjnej czy najbli偶szym otoczeniu. Obiekty, kt贸re wybieramy- aby wytyczy膰 granice oraz zaakcentowa膰 znaczenia przestrzeni, w kt贸rej zachodz膮 nasze interakcje- s膮 wa偶ne, gdy偶 cz臋sto stanowi膮 przed艂u偶enie naszej osobowo艣ci. Przestrze艅 nietrwa艂a, jest to przestrze艅 bezpo艣rednio otaczaj膮ca nasze cia艂o, kt贸r膮 ka偶dy z nas postrzega jako w艂asn膮. Nie u偶ywamy 偶adnych przedmiot贸w, aby wytyczy膰 granice naszej przestrzeni osobistej, poniewa偶 s膮 one niewidzialne.鈥 Warunkiem poprawnych relacji interpersonalnych s膮 w艂a艣ciwe zachowania przestrzenne, dlatego by nie oceni膰 b艂臋dnie naszego wsp贸艂rozm贸wcy nale偶y zastosowa膰 zasad臋 鈥瀦艂otego 艣rodka鈥- zachowania dystansu.

    5. Aspekty mowy- ton g艂osu, nat臋偶enie, rytm mowy

D藕wi臋k jest aspektem komunikacji, za po艣rednictwem kt贸rego przekazujemy znaczenia, dzi臋ki kt贸rym komunikujemy nasz stan emocjonalny, cechy osobowo艣ci i wra偶enia jakie wywiera komunikuj膮cy. G艂os zdradza przygn臋bienie lub niepewno艣膰 cz艂owieka, zdenerwowanie, napi臋cie czy te偶 wynios艂o艣膰. Mowa i w艂a艣ciwo艣ci g艂osu zniech臋caj膮 lub przyci膮gaj膮 rozm贸wc臋. Ta forma komunikacji jest najcz臋艣ciej postrzegana w powi膮zaniu z innymi gestami i mimik膮 twarzy. Wielu badaczy proces贸w form komunikowania uwa偶a, i偶 dopiero w po艂膮czeniu z innymi ruchami naszego cia艂a jest on dobrze zrozumia艂y i dostatecznie czytelny. 鈥濶at臋偶enie g艂osu jest jednym ze 藕r贸de艂 informacji o dystansie dziel膮cym dwoje ludzi.(鈥) Zmiany g艂o艣no艣ci k艂ad膮 nacisk na poszczeg贸lne s艂owa lub wyra偶enia; te sygna艂y intonacyjne kieruj膮 uwag臋 odbiorcy na zamierzony przez nadawc臋 fragment wypowiedzi (na przyk艂ad jak ty mog艂e艣 to zrobi膰).鈥 Sygna艂y wokalne s艂u偶膮 wielu funkcjom. D藕wi臋k g艂osu mo偶e by膰 wykorzystywany do zasygnalizowania ekstrawagancji lub introwersji, donacji i uleg艂o艣ci, sympatii b膮d藕 antypatii. Mo偶na si臋 nim pos艂ugiwa膰, aby ujawni膰 zmieniaj膮ce si臋 preferencje, aby dostarczy膰 informacji na temat p艂ci, wieku oraz rasy. G艂os mo偶e tak偶e informowa膰 innych o naszych postawach interpersonalnych.(鈥) na podstawie brzmienia g艂osu os贸b, z kt贸rymi jeste艣my w interakcji, okre艣lamy ich klas臋 spo艂eczn膮. Pomimo wcze艣niej wymienionych funkcji jakie pe艂ni膮 aspekty mowy, dodatkowo spe艂niaj膮 trzy podstawowe role, funkcje:
a. Funkcji emocji;
b. Funkcji kierowania wra偶eniem;
c. Funkcji regulacyjnej;
Sygna艂y wokalne przenosz膮 wiele informacji o nadawcy a nasza reakcja na zachowania partnera interakcji jest w du偶ej mierze zale偶na od odbioru i oceny jego sygna艂贸w wokalnych. Spos贸b u偶ycia g艂osu podczas procesu komunikacyjnego pomaga w tworzeniu interakcji. Percepcja sygna艂贸w wokalnych w po艂膮czeniu z ocen膮 pozosta艂ych bod藕c贸w werbalnych i niewerbalnych 鈥瀔szta艂tuje nasze zamiary stanowi膮ce podstaw臋 procesu komunikacji.

    6. Ubi贸r i powierzchnowno艣膰

鈥濿ygl膮d zewn臋trzny i ubi贸r sk艂adaj膮 si臋 na wa偶ny obszar bod藕c贸w niewerbalnych oddzia艂uj膮cych na komunikacj臋 mi臋dzyludzk膮 i w okre艣lonych warunkach mog膮 stanowi膰 g艂贸wn膮 determinacj臋 reakcji i percepcji w kontaktach spo艂ecznych.鈥 Bloch i Richnis stwierdzili, 偶e osoby atrakcyjne odnosz膮 wiele korzy艣ci. Pisz膮, 偶e osoby atrakcyjne w por贸wnaniu do os贸b nieatrakcyjnych, s膮 bardziej lubiane, dostaj膮 lepsz膮 prac臋, maj膮 wy偶sz膮 samoocen臋 oraz posiadaj膮 wi臋ksz膮 mo偶liwo艣膰 wywierania wp艂ywu. Elementy ubioru i powierzchniowo艣ci informuj膮 o statusie spo艂ecznym, stanie maj膮tkowym, wyczuciu estetycznym, zawodzie i r贸偶nych aspektach osobowo艣ci w艂a艣ciciela ubioru. Adams o wp艂ywie postrzegania atrakcyjno艣ci pisze nast臋puj膮co: 鈥瀙osiadamy wystarczaj膮co du偶o informacji potwierdzaj膮cych istnienie szerokiego wachlarza stereotyp贸w ludzkiej atrakcyjno艣ci.(鈥) Uznaje si臋, 偶e pi臋kno implikuje dobro, talent i sukces. Dlatego te偶 atrakcyjni ludzie powinni chodzi膰 z wysoko uniesionymi g艂owami, poniewa偶 ka偶dy widzi ich w po偶膮dany spo艂ecznie spos贸b. R贸wnie偶 kiedy s膮 postrzegani jako s艂abi, jest to interpretowane zaledwie jako potkni臋cie, a nie upadek鈥. Wygl膮d fizyczny s艂u偶y dw贸m podstawowym funkcjom:
a. Funkcji poczucia Ja
b. Funkcji kierowania wra偶eniem

Obydwie funkcje s膮 ze sob膮 integralnie zwi膮zane. 鈥濿yniki kierowania wra偶eniem, jakie chcieliby艣my przedsi臋wzi膮膰 i jakie jeste艣my w stanie przedsi臋wzi膮膰 s膮 kontrolowane w du偶ej mierze przez to, jak pozytywne czy negatywne jest nasze poczucie JA.鈥 Opr贸cz wp艂ywu znaczenia atrakcyjno艣ci na kszta艂towanie reakcji spo艂ecznych, du偶e znaczenie maj膮 informacje o stereotypowych reakcjach na okre艣lone cechy wygl膮du zewn臋trznego, czyli sylwetk臋, kolor sk贸ry, zapach, w艂osy i ubi贸r. Cechy te mog膮 mie膰 istotny wp艂yw na obraz siebie, a tak偶e na wzorce interakcji w kontaktach mi臋dzyludzkich.

Wybrana literatura przedmiotu:

Knapp M.L., Hall J.A., Komunikacja niewerbalna w interakcjach mi臋dzyludzkich, Wroc艂aw 2000.
Rebel G., Naturalna mowa cia艂a, Wroc艂aw 1998.
Brocki M., J臋zyk cia艂a w uj臋ciu antropologicznym, Wroc艂aw 2001.
Filipiak M., Homo Communicans, Lublin 2004.
Dull R.A., Komunikacja niewerbalna w teorii i badaniach, [w:] A. Kapciak, L., Korporowicz, A. Tyszka (red.), Komunikacja mi臋dzyludzka. Zbli偶enia i impresje, Warszawa 1995.
Tokarz M, Komunikacja niewerbalna [w:] Argumentacja Perswazja Manipulacja, Gda艅sk 2006.
Leathers D.G., Komunikacja niewerbalna, Warszawa 2007.
Pease A., J臋zyk cia艂a- jak czyta膰 my艣li ludzi i ich gest贸w, Krak贸w 1992.
Tkaczyk L., Komunikacja niewerbalna. Postawa Mimika Gest, Wroc艂aw 1996.
Pease A. i B., Mowa cia艂a, Pozna艅, 2007.
Patterson M.L., Komunikacja niewerbalna [w:] Encyklopedia Blackwella. Psychologia spo艂eczna, Warszawa 2000.
Morris D., Zwierz臋 zwane cz艂owiekiem, Warszawa 1997.
Orzechowski S., Gesty a wiarygodno艣膰, Lublin.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Komunikacja: interpersonalna, werbalna – procedury, schematy i sposoby komunikowania

Poprzedni wpis

Komedia dell鈥檃rte – Geneza, historia i rozw贸j

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.