Automatycznie zapisany szkic

Feminizm marksistowski

()

Feminizm marksistowski w do艣膰 zasadniczy spos贸b r贸偶ni si臋 od teoretycznych perspektyw samego marksizmu, jako ze koncentruje si臋 g艂贸wnie na problematyce kulturowych uwarunkowa艅 r贸偶nic miedzy p艂ciami oraz na zagadnieniu seksualno艣ci, a nie na materialnych uwarunkowaniach ideologicznych konstrukcji. Nie ulega jednak w膮tpliwo艣ci, 偶e niekt贸re marksistowskie poj臋cia i teorie zosta艂y zaadaptowane, cho膰 czasem w pewnym przekszta艂ceniu, przez聽 feministki, kt贸re zreszt膮 st膮d wzi臋艂y sw膮 nazw臋. Jedynie bowiem synteza marksizmu i feminizmu, cho膰 postrzegana jako 鈥瀗iedobre ma艂偶e艅stwo鈥, mog艂a, ich zdaniem, doprowadzi膰 do emancypacji kobiet (M. Humm, Warszawa 1993, s. 66).

Feministki marksistowskie cz臋sto odwo艂uj膮 si臋 do prac Marksa i Engelsa, uwa偶aj膮 te偶, i偶 ostateczn膮 przyczyn膮 opresji kobiet jest klasizm (zr贸偶nicowania klasowe). Podobnie jak feministki socjalistyczne g艂osz膮 one, i偶 opresja kobiet nie jest celowym dzia艂aniem jednostek, ale efektem struktur politycznych, spo艂ecznych i ekonomicznych (R. Putnam Tong, Warszawa 2002, s. 124). Feminizm marksistowski nie traktuje jednak opresji kobiet r贸wnie powa偶nie jak opresji robotnik贸w uwa偶aj膮c, i偶 jest to zjawisko drugorz臋dne. Marksi艣ci przyjmuj膮 bowiem, i偶 cierpienia kobiet s膮 niewielkie w por贸wnaniu z cierpieniami proletariatu, a wi臋c kobiety musz膮 poczeka膰 na swoje wyzwolenie (tam偶e, s. 156).

Zdaniem feminizmu marksistowskiego zr贸偶nicowanie p艂ciowe bazy ekonomicznej jest powodem kszta艂towania si臋 podporz膮dkowanej 艣wiadomo艣ci kobiet. Rodzina za艣 ma charakter opresyjny, ze wzgl臋du na p艂ciowy podzia艂 pracy (dom i sfera publiczna) oraz tzw. podw贸jne obci膮偶enie (praca w domu i poza domem) (red. J. Derek, Bielsko-Bia艂a 2006, s. 468).

Automatycznie zapisany szkic

Do feministycznych implikacji marksistowskich teorii z pewno艣ci膮 nale偶膮 (za R. Putnam Tong, Warszawa 2002, s. 124-138):

  1. Marksistowskie rozumienie natury ludzkiej 鈥 zwi膮zane z przekonaniem, i偶 lud藕mi czyni nas to, 偶e wytwarzamy 艣rodki s艂u偶膮ce przetrwaniu (czyli jeste艣my tym, kim jeste艣my, z powodu tego, co robimy). Ludzie wi臋c tworz膮 siebie samych w procesie celowego i 艣wiadomego przekszta艂cania przyrody. Podstawow膮 si艂膮 nap臋dow膮 historii s膮 wi臋c czynniki materialne 鈥 produkcja i reprodukcja 偶ycia spo艂ecznego. Feministki marksistowskie uwa偶aj膮, i偶 byt spo艂eczny determinuje 艣wiadomo艣膰 jednostek, dlatego te偶 np. powiedzenie, 偶e 鈥瀔obieta ma zawsze r臋ce pe艂ne roboty鈥 jest czym艣 wi臋cej ni偶 zwyk艂ym aforyzmem 鈥 stanowi bowiem opis natury pracy kobiet. Praca kobiet kszta艂tuje ich my艣li.
  2. Marksistowska teoria gospodarki 鈥 m贸wi o kapitalizmie, jako systemie wyzysku pracownik贸w. Wed艂ug Marksa teoria o obustronnie korzystnych umowach mi臋dzy pracodawcami a pracownikami to fikcja, jako 偶e ci pierwsi, dysponuj膮c monopolem na 艣rodki produkcji, maj膮 w艂adz臋 i panowanie nad tymi drugimi. Feministki marksistowskie wykorzystuj膮 ten pogl膮d w swojej krytyce feminizmu liberalnego, broni膮cego m.in. prostytucji. Feministki liberalne twierdz膮, i偶 obranie tej profesji jest wyborem kobiety, marksistowskie za艣 鈥 i偶 jest to przymus. Trudno nie zgodzi膰 si臋 z tymi drugimi, kiedy we藕mie si臋 pod uwag臋, 偶e wi臋kszo艣膰 prostytutek nie mia艂o nic innego do sprzedania poza swoim cia艂em, trudno wi臋c nazwa膰 ich brak innych mo偶liwo艣ci wyborem.
  3. Marksistowska teoria spo艂ecze艅stwa 鈥 czyli teoria istnienia klas, mi臋dzy kt贸rymi dochodzi do walki klasowej. Feministki uwa偶aj膮, 偶e kobiety mo偶na tak偶e okre艣li膰 mianem klasy, poniewa偶 do艣wiadczenia domowe, niezale偶nie od tego czy s膮 udzia艂em kobiet bogatych czy tych z klasy ploretariackiej, stanowi膮 podstaw臋 do wsp贸lnych dzia艂a艅 (jak cho膰by walki o p艂ac臋 za prace domowe).
  4. Marksistowska teoria polityki 鈥 wi膮偶e si臋 z przekonaniem o nieuchronno艣ci rewolucji, jako skutku walki klasowej i jako pocz膮tku przekszta艂cania spo艂ecze艅stwa w spo艂ecze艅stwo komunistyczne. Kryj膮ca si臋 w tej teorii obietnica wyeliminowania podzia艂u ludzi na niewolnik贸w i pan贸w oraz wyzwolenia wszystkich ludzi jest kolejn膮 przyczyn膮 atrakcyjno艣ci my艣li marksistowskiej dla kobiet.
  5. Fryderyk Engels i jego teorie dotycz膮ce pochodzenia rodziny, w艂asno艣ci prywatnej i pa艅stwa 鈥 wa偶ne jest postawienie tu pytania, dlaczego kobiety podlegaj膮 opresji jako kobiety. Engels twierdzi艂, 偶e przekszta艂cenie dawnego matrylinearnego spo艂ecze艅stwa w patrylinearne, spowodowane by艂o przej艣ciem od zbieractwa do hodowli i zwi臋kszeniem si臋 warto艣ci produkcji poza domem w por贸wnaniu z t膮 domow膮. W miar臋 jak praca m臋偶czyzn, kt贸rzy odpowiedzialni byli za produkcj臋 鈥瀗a zewn膮trz鈥 nabiera艂a znaczenia, spada艂a jednocze艣nie warto艣膰 pracy i produkcji kobiet, obni偶a艂 si臋 tak偶e jej status spo艂eczny. Rodzin臋, w kt贸rej m膮偶 zacz膮艂 mie膰 w艂adz臋 nad 偶on膮 por贸wnuje on do spo艂ecze艅stwa, w kt贸rym bur偶uazja ma w艂adz臋 nad proletariatem. Poniewa偶 za艣 ma艂偶e艅stwo jest instytucj膮 spo艂eczn膮, kt贸ra ma wiele wsp贸lnego z w艂asno艣ci膮 prywatn膮, to, zdaniem Engelsa, je艣li 偶ony maj膮 wyzwoli膰 si臋 spod w艂adzy m臋偶贸w, musza najpierw zdoby膰 ekonomiczn膮 niezale偶no艣膰. Dlatego te偶 postuluje on, jako przes艂anki emancypacji kobiet:
  • ponowne wprowadzenie kobiet do produkcji spo艂ecznej, uspo艂ecznienie prac domowych i opieki nad dzie膰mi.

Automatycznie zapisany szkic

Feministki marksistowskie koncentruj膮 si臋 wi臋c przede wszystkim na zagadnieniach zwi膮zanych z prac膮 kobiet (za R, Putnam Tong, Warszawa 2002, s. 138-150):

  1. Rodzina i gospodarstwo domowe w warunkach kapitalizmu 鈥 wi膮偶e si臋 z postrzeganiem pracy kobiet聽 鈥 produkcji ludzi 鈥 jako pracy nieprodukcyjnej, w odr贸偶nieniu od pracy m臋偶czyzn 鈥 produkcji rzeczy. St膮d postulat feministek marksistowskich, aby uspo艂eczni膰 prac臋 domow膮 i opiek臋 nad dzie膰mi.
  2. Uspo艂ecznienie pracy domowej 鈥 ma zwi膮zek z punktem poprzednim i polega na podkre艣laniu faktu, 偶e dop贸ki nie uwolni si臋 kobiet od ci臋偶kich domowych obowi膮zk贸w, dop贸ty wchodzenie kobiet na rynek b臋dzie raczej oddala艂o, ni偶 przybli偶a艂o wyzwolenie kobiet. Chodzi tu nie o ca艂kowite zwolnienie kobiet z tych obowi膮zk贸w, ale o poszerzenie 艣wiadomo艣ci, jak niezb臋dne spo艂ecznie s膮 to prace. Feministki te wierz膮 bowiem, i偶 gdy wszyscy zrozumiej膮, jak ci臋偶kie s膮 to zaj臋cia, kobiety przestan膮 by膰 uciskane i traktowane jako osoby bezwarto艣ciowe, prowadz膮ce paso偶ytniczy tryb 偶ycia. Uspo艂ecznienie pracy domowej mia艂o wi臋c tak偶e zagwarantowa膰 kobietom nale偶ny im szacunek.
  3. Kampania na rzecz p艂acy za prac臋 w domu 鈥 wi膮偶e si臋 z przekonaniem, i偶 domowa praca kobiet ma charakter produkcyjny i 偶e kobiety nie musz膮 wst臋powa膰 w szeregi si艂y roboczej, poniewa偶 ju偶 do niej nale偶膮 (nawet je艣li nikt dot膮d tego nie zauwa偶y艂). Dlatego te偶 powinny otrzymywa膰 wynagrodzenie od pa艅stwa, niekoniecznie w formie pieni臋偶nej ale np. jako pomoc w opiece nad dzie膰mi. Z czasem jednak feministki marksistowskie odesz艂y od tego postulatu, dochodz膮c do wniosku, i偶 jest on niemo偶liwy do zrealizowania w praktyce i posiada pewne wady.
  4. Idea por贸wnywalnej warto艣ci 鈥 ma na celu zwr贸cenie uwagi na niesprawiedliwo艣膰, w postaci ni偶szych p艂ac kobiet w por贸wnaniu z wynagrodzeniem m臋偶czyzn. Poza tym, i偶 prace wykonywane przez kobiety s膮 niedoceniane, to jeszcze ogranicza si臋 mo偶liwo艣ci zatrudnienia kobiet. Gdy kobieta pojawi si臋 na rynku pracy, zazwyczaj wykonuje bowiem zaj臋cia okre艣lane jako 鈥瀔obiece鈥, takie jak np. nauczanie, opieka nad dzie膰mi czy prace biurowe. Zwolenniczki kampanii na rzecz por贸wnywalnej p艂acy za por贸wnywaln膮 prac臋 postuluj膮, by pracodawcy oceniali pracownik贸w obiektywnie, stosuj膮c cztery proste kryteria (tam偶e, s. 149):
  • wiedza i umiej臋tno艣ci,
  • wymogi mentalne,
  • odpowiedzialno艣膰,
  • warunki pracy.

Automatycznie zapisany szkic

W skr贸cie zadania, jakie stawia sobie feminizm marksistowski, mo偶na uj膮膰 nast臋puj膮co (za M. Humm, Warszawa 1993, s. 67):

    • Dokonanie opisu spo艂ecznej podleg艂o艣ci kobiet oraz zale偶no艣ci mi臋dzy produkcj膮 a statusem kobiet.
    • Przeprowadzenie analizy roli instytucji rodziny w opresji kobiet.

W swojej ksi膮偶ce Woman鈥檚 Conciousness, Man鈥檚 World, Sheila Rowbotham pokazuje spos贸b, w jaki maskuje si臋 podw贸jny etat kobiet, pracuj膮cych tak偶e聽 w domu. Inne dzia艂aczki tego ruchu to m.in. Nancy Harstock, Ann Foreman, Margaret Benston, Mariarosa Dalla Costa, Selma James, Carol Lopate.

Automatycznie zapisany szkic

Karol Marks

Automatycznie zapisany szkic

Fryderyk Engels

 

Automatycznie zapisany szkic

Margaret Benson

Bibliografia:

    1. Humm M, S艂ownik teorii feminizmu, Warszawa 1993.
    2. Putnam Tong R., My艣l feministyczna. Wprowadzenie, Warszawa 2002.
    3. S艂ownik my艣li spo艂eczno-politycznej, p. red. J. Dereka, Bielsko-Bia艂a 2006.
    4. 艢l臋czka K, Feminizm. Ideologie i koncepcje spo艂eczne wsp贸艂czesnego feminizmu, Katowice 1999.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Feminizm radykalny

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.