Automatycznie zapisany szkic

Feminizm liberalny

Liberalizm, szko艂a my艣li politycznej, z kt贸rej wywodzi si臋 feminizm liberalny, cho膰 trudny do jednoznacznego zdefiniowana mo偶e by膰 uj臋ty jako przekonanie, 偶e wolno艣膰 jednostki to najwy偶sza warto艣膰 polityczna, za艣 instytucje i praktyki powinny by膰 oceniane wedle tego, jak skutecznie t臋 warto艣膰 promuj膮 (red. R. E. Goodin i F. Pettit, Warszawa 2002, s. 382). Liberalizm mo偶e wi臋c manifestowa膰 si臋 w wielu r贸偶nych instytucjach, posiadaj膮cych jednak ten sam fundament moralny 鈥 np. w postaci twierdzenia Locke鈥檃, i偶 ludzie rodz膮 si臋 w 鈥瀞tanie zupe艂nej wolno艣ci w dzia艂aniu oraz rozporz膮dzaniu swymi maj膮tkami i osobami, tak jak oni uznaj膮 za w艂a艣ciwe鈥, jak te偶 w 鈥瀞tanie r贸wno艣ci鈥 (Tam偶e, s. 383).

Nurt feminizmu liberalnego koncentruje si臋 wi臋c na zagadnieniu wolno艣ci osobistej kobiet. Jest to jeden z g艂贸wnych pr膮d贸w feministycznych, najpowszechniejszy na zachodzie. Najwa偶niejsze z 偶膮da艅, potrzeb i cel贸w ruchu feministycznego (mainstream feminism), formu艂owane s膮 w艂a艣nie w ramach my艣li liberalnej. Jako przyk艂ad mo偶na tu wymieni膰 zw艂aszcza akcje pro choice (za wolnym wyborem, przeciwko zakazowi lub ograniczaniu dost臋pno艣ci aborcji) i na rzecz r贸wnych zasad w stosowaniu prawa. Nurt liberalny reprezentowany jest tak偶e przez najwi臋ksz膮 ameryka艅sk膮 organizacj臋 kobiec膮 NOW (National Organization of Women) (M. Humm, Warszawa 1993, s. 66). Feminizm liberalny domaga si臋 r贸wnouprawnienia kobiet i m臋偶czyzn poprzez polityczn膮 i prawn膮 reform臋. Jest to indywidualistyczna forma feminizmu i teorii, skupiaj膮ca si臋 na umiej臋tno艣ci kobiet do pokazania i utrzymania niezale偶no艣ci poprzez ich w艂asne czyny i wybory. Feminizm ten patrzy na interakcje kobiet i m臋偶czyzn jako na baz臋, na kt贸rej mo偶na przeprowadzi膰 transformacj臋 spo艂ecze艅stwa w bardziej sprawiedliwe pod wzgl臋dem r贸l p艂ciowych miejsce (en.wikipedi.org).

Feminizm liberalny, odr贸偶niaj膮c p艂e膰 biologiczn膮 (sex) od kulturowej (gender), uwa偶a, i偶 upo艣ledzenie kobiet wynika ze stereotyp贸w p艂ci czyli przekona艅, kt贸rych podstaw膮 jest niewiedza. Feminizm ten 偶膮da sprawiedliwo艣ci p艂ciowej (gender justice) w zakresie edukacji, praw politycznych i mo偶liwo艣ci ekonomicznych (zatrudnienie). Postulatami tymi kieruje przekonanie, i偶 mi臋dzy kobietami a m臋偶czyznami jest wi臋cej podobie艅stw ni偶 r贸偶nic. Najwa偶niejszy cel feminizmu liberalnego to zniesienie dyskryminacji p艂ciowej (red. J. Derek, Bielsko-Bia艂a 2006, s. 467). Wed艂ug przedstawicielek tego nurtu czynniki, kt贸re nale偶y zwalcza膰, to seksizm, dyskryminacja kobiet w miejscu pracy, instytucjach edukacyjnych i 艣rodkach przekazu. Feministki liberalne d膮偶膮 do stopniowej oraz gruntownej reformy istniej膮cego systemu, a preferowane przez nie metody walki s膮 raczej umiarkowane, je艣li patrzy si臋 z perspektywy dzia艂alno艣ci ca艂ego ruchu. Podda艅stwo kobiet , kt贸re napisa艂 wsp贸lnie z 偶on膮, Harriet Taylor Mill, uznawane jest za klasyk臋 liberalnego punktu widzenia na r贸wnouprawnienie kobiet.

Kwestia r贸wnego dost臋pu do wykszta艂cenia podkre艣lana by艂a wielokrotnie przez feministki, nie tylko te nale偶膮ce do nurtu liberalnego. Kwesti臋 t臋 poruszy艂a m.in. Mary Wollstonecraft, jeszcze w XVIII w., kiedy to pozycja ekonomiczna i spo艂eczna kobiet uleg艂a znacznemu pogorszeniu, g艂贸wnie ze wzgl臋du na industralizacj臋 (R. Putnam Tong, Warszawa 2002, s. 22). W najs艂ynniejszej ksi膮偶ce tej autorki, pierwszym zreszt膮 wyk艂adzie feminizmu liberalnego, A Vindication of the Rights of Women, doskonale zobrazowany jest dramat zamkni臋tej w czterech 艣cianach kobiety zam臋偶nej. Kobiety ca艂kowicie zale偶nej od m臋偶a, kt贸rej jedynym zadaniem jest pi臋knie wygl膮da膰, nie mie膰 w艂asnego zdania i dostarcza膰 przyjemno艣ci. Dlatego te偶 Woolstonecraft, widz膮c skutki niepe艂nego wykszta艂cenia kobiet, postulowa艂a r贸wn膮 edukacj臋 dla obu p艂ci, kt贸ra pozwoli艂oby kobietom na wi臋ksz膮 samodzielno艣膰. W zasadzie wi臋c tym, czego autorka pragn臋艂a najbardziej, by艂o cz艂owiecze艅stwo dla kobiet.

Kobieta nie jest zabawk膮 m臋偶czyzny, jego grzechotk膮, kt贸ra ma d藕wi臋cze膰 w jego uszach zawsze, gdy on zechce. Innymi s艂owy kobieta nie jest tylko zwyk艂ym 艣rodkiem czy narz臋dziem, kt贸rego mo偶na u偶y膰 dla czyjego艣 szcz臋艣cia. Tak wi臋c je艣li np. m膮偶 traktuje swoj膮 偶on臋 jak 艣liczn膮 ro艣lin臋 domow膮, to traktuje j膮 jak przedmiot, kt贸ry otacza opiek膮 po to, by jemu samemu dawa艂 przyjemno艣膰鈥 (Tam偶e, s. 25)

Zasadniczy jednak zr膮b krytycznego opisu spo艂ecze艅stwa pod k膮tem dyskryminacji kobiet nakre艣li艂a Betty Friedan (kobieta wybrana na pierwsz膮 przewodnicz膮c膮 NOW) w The Feminine Mistique (Mistyce kobieco艣ci), wydanej w 1963 r. To w艂a艣nie w tej ksi膮偶ce znalaz艂y si臋 tak偶e pierwsze za艂o偶enia programowe feminizmu liberalnego. Do najwa偶niejszych zagadnie艅 przedstawionych tam z pewno艣ci膮 nale偶膮: podzia艂 na sfer臋 publiczn膮 i sfer臋 prywatn膮, stereotypy p艂ciowe oraz szkodliwo艣膰 p艂ciowego podzia艂u r贸l (K. 艢l臋czka, Katowice 1999, s. 282-285). Friedan uwa偶a艂a, 偶e kobieta potrzebuje pracy w pe艂nym wymiarze godzin, poza domem. W swojej drugiej ksi膮偶ce The Second Stage (Druga faza), rozwa偶a艂a ona trudno艣ci 艂膮czenia ma艂偶e艅stwa, macierzy艅stwa i kariery zawodowej. Tytu艂owa druga faza feminizmu mia艂a opiera膰 si臋 na wsp贸艂pracy z m臋偶czyznami. Friedan by艂a przekonana, 偶e kobieta mo偶e by膰 r贸wna m臋偶czy藕nie pod warunkiem, 偶e spo艂ecze艅stwo ceni tak samo to co 鈥瀔obiece鈥, jak i to co 鈥瀖臋skie鈥 (R. Putnam Tong, Warszawa 2002, s. 40-43). Obok wymienionych tu dw贸ch najwa偶niejszych autorek, wspomnie膰 nale偶y jeszcze o kilku nazwiskach 鈥 Gloria Steinem, Rebecca Walker, Naomi Wolf, Alice S. Rosii, Carolyn Bird, Carol Lopate, Jessie Bernard, Gerda Lerner, Carole S. Vance, Wendy Kaminer.

Podzia艂 na sfer臋 prywatn膮 i publiczn膮 wi膮偶e si臋 z przekonaniem feministek liberalnych, i偶 偶ycie prywatne nie mo偶e by膰 przedmiotem regulacji prawnych, spo艂ecznych czy pa艅stwowych (M. Humm, Warszawa 1993, s. 66). Jednak w rozdwojeniu 偶ycia spo艂ecznego upatruje si臋 tak偶e nieszcz臋艣cia kobiet i ich niemocy wobec spotykaj膮cej je niesprawiedliwo艣ci. Dualno艣膰 ta ma bowiem swoje odbicie w j臋zyku i my艣leniu, kojarz膮c si臋 z dualno艣ci膮 natura 鈥 kultura i kobieta 鈥 m臋偶czyzna, a wi臋c z tym, co wynika z przyczyn naturalnych a tym, co wynika z uwarunkowa艅 kulturowych (K. 艢l臋czka, Katowice 1999, s. 282-283).

G艂臋boko zakorzenione w spo艂ecze艅stwie s膮 stereotypy na temat kobiet i m臋偶czyzn, jak i na temat kobieco艣ci i m臋sko艣ci. Feministki liberalne wnosz膮 wiele analiz dotycz膮cych stereotyp贸w p艂ciowych. Kobiety opisuje si臋 zazwyczaj jako g艂upie, bierne, zale偶ne. Oto kilka przyk艂ad贸w 鈥 鈥濳obieta kieruje si臋 raczej emocjami ni偶 logik膮. Prawd臋 powiedziawszy, nie jest zbyt bystra鈥; 鈥濵臋偶czyzna jest aktywny i niezale偶ny, kobieta za艣 bierna i zale偶na. On robi, ona 鈥 jest鈥; 鈥濳obiety s膮 z natury matkami; ich najwi臋kszym pragnieniem i jedynym prawdziwym spe艂nieniem jest macierzy艅stwo. Prawd臋 powiedziawszy, to jedna z niewielu rzeczy, w kt贸rych kobiety s膮 dobre鈥 (Tam偶e, 284-285). Podobnie jest z kobieco艣ci膮 i m臋sko艣ci膮 鈥 istniej膮 pewne wzorce zachowa艅, kt贸re wpajane s膮 dzieciom od male艅ko艣ci, poprzez proces socjalizacji.

Zdaniem feministek liberalnych szkodliwo艣膰 p艂ciowego podzia艂u r贸l dotyka nie tylko jednostki ale te偶 ca艂e spo艂ecze艅stwo. Ponosi ono bowiem wielkie straty z powodu niewykorzystywania kobiecego potencja艂u. Wspomina o tym m.in. Caroline Bird w ksi膮偶ce Wysoki koszt podda艅stwa kobiet. Tak偶e pisz膮ca o sytuacji zatrudnieniowej kobiet w s艂u偶bie zdrowia w USA Carol Lopate stwierdza, i偶 spo艂ecze艅stwa po prostu nie sta膰 na trzymanie tylu kobiet w domu (Tam偶e, s. 286).

Feministki tej orientacji, nie lubi膮c podnios艂ych s艂贸w, konstruowa艂y swoje cele i programy w spos贸b bardzo konkretny i nieskomplikowany. W 1975 r. wymieniano siedem g艂贸wnych zagadnie艅聽 ruchu 鈥 zmian臋 sposobu przedstawiania kobiet w mediach, r贸wne szanse w zatrudnieniu i kszta艂ceniu, opiek臋 nad dzie膰mi, dowarto艣ciowanie statusu osoby prowadz膮cej dom, prawo kobiety do dysponowania w艂asnym cia艂em, przemoc przeciwko kobietom i ERA (Equal Rights Amendment 鈥 Nowelizacja R贸wnych Praw). Cel finalny by艂 za艣 okre艣lony jako 鈥瀞po艂ecze艅stwo nieseksistowskie鈥 (Tam偶e, s. 295). Z kolei wspomniana ju偶 Caroline Bird nakre艣li艂a obraz docelowego spo艂ecze艅stwa, m贸wi膮c, 偶e 鈥濿 tym nowym wspania艂ym 艣wiecie dzieci nie b臋d膮 ju偶 skazywane na po艣wi臋canie si臋 z g贸ry okre艣lonej specyficznej roli w 偶yciu doros艂ym tylko dlatego, 偶e przypadkiem urodzi艂y si臋 kobiet膮. P艂e膰 stanie si臋 cech膮 niewiele tylko wa偶niejsz膮 ni偶 kolor w艂os贸w, oczu lub sk贸ry鈥 (Tam偶e).

Feministki liberalne chc膮 wi臋c uwolni膰 kobiety od niesprawiedliwych r贸l p艂ciowych, to znaczy od tych r贸l, kt贸re u偶ywane s膮 jako wym贸wki lub usprawiedliwienia przydzielania kobietom gorszego miejsca w spo艂ecze艅stwie 鈥 na uczelniach, na forum publicznym czy na rynku. Feminizm liberalny posiada te偶 jednak wielu krytyk贸w, g艂贸wnie ze wzgl臋du na skupianie si臋 w swojej walce na poprawie bytu jedynie w膮skiego grona kobiet 鈥 bia艂ych, heteroseksualnych i wywodz膮cych si臋 z warstw 艣rednich (st膮d zarzut, i偶 jest to feminizm rasowy, klasowy i heteroseksistowski) (R. Putnam Tong, Warszawa 2002, s. 58). Poza tym krytycy wytykaj膮 inne s艂abe punkty za艂o偶e艅 feministek liberalnych, takie jak np. twierdzenie, 偶e kobiety mog膮 by膰 takie jak m臋偶czy藕ni, je艣li tylko si臋 na to nastawi膮, czy twierdzenie, i偶 w og贸le wszystkie kobiety chc膮 b膮d藕 powinny by膰 takie jak m臋偶czy藕ni (Tam偶e, s. 51). Mimo tego jest to nurt niezwykle popularny, jako 偶e jego najwa偶niejszym celem jest wyzwolenie kobiet poprzez gender justice czyli r贸wno艣膰 p艂ci.

Bibliografia:

  1. Humm M, S艂ownik teorii feminizmu, Warszawa 1993.
  2. Przewodnik po wsp贸艂czesnej filozofii politycznej, p. red. R. E. Goodina i F. Pettita, Warszawa 2002.
  3. Putnam Tong R., My艣l feministyczna. Wprowadzenie, Warszawa 2002.
  4. S艂ownik my艣li spo艂eczno-politycznej, p. red. J. Dereka, Bielsko-Bia艂a 2006.
  5. 艢l臋czka K, Feminizm. Ideologie i koncepcje spo艂eczne wsp贸艂czesnego feminizmu, Katowice 1999.

Automatycznie zapisany szkic

Automatycznie zapisany szkic

Automatycznie zapisany szkic

Gloria Steinem

Automatycznie zapisany szkic

Rebecca Walker

Automatycznie zapisany szkic

Naomi Wolf

Jadwiga Rudnicka

Poprzedni wpis

Feminizm kulturowy

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.