Feminizm

()

FEMINIZM

S艂ownikowa definicja feminizmu autorstwa Lindy Gordon opiera si臋 na trzech za艂o偶eniach:
1. na przekonaniach, 偶e status kobiety nie jest niezmienny ani zdeterminowany przez biologiczne czynniki, ale jest tworzony przez ludzi w ich kulturze i przez ludzi mo偶e by膰 zmieniony.
2.na stwierdzeniu, 偶e status kobiety w chwili obecnej jest niezadowalaj膮cy.
3. na podj臋ciu dzia艂a艅 politycznych i spo艂ecznych, kt贸rych celem jest poprawa statusu kobiet. Erica Jong pisa艂a, 偶e kiedy艣 kobiety by艂y 鈥瀖aszynkami鈥 do rodzenia dzieci, a teraz chc膮 mie膰 wszystko: rodzin臋, kochanka, karier臋, pieni膮dze鈥

Feministka to kobieta, kt贸ra pr贸buje spojrze膰 na 艣wiat z w艂asnej, kobiecej perspektywy, nie za艣 oczyma m臋偶czyzn. To kto艣, kto nie zgadza si臋 z tym 偶eby r贸偶nica biologiczna mi臋dzy kobiet膮 a m臋偶czyzn膮 by艂a podstaw膮 do przyznawania im innych praw. 鈥濵aj膮 rodzi膰 dzieci i prowadzi膰 dom鈥- tak pojmowano rol臋 kobiety przez stulecia. Do zachwiania tego stereotypu przyczyni艂 si臋 ruch feministyczny. Wywalczy艂 kobietom prawo do planowania rodziny, wykszta艂cenia, czynnego i biernego udzia艂u w polityce, dobrze p艂atnej pracy. Dzi艣 feministka to osoba, kt贸ra stara si臋 wypracowa膰 system warto艣ci, mo偶liwy do zaakceptowania przez m臋偶czyzn jako uniwersalny. Podejmuje wi臋c szeroko zakrojon膮 krytyk臋 kultury zdominowanej przez warto艣ci m臋skie, d膮偶膮c do wprowadzenia do niej pierwiastka kobiecego. Prawdziwa feministka uwa偶a, 偶e ka偶da kobieta powinna mie膰 prawo wyboru 鈥 je艣li chce zosta膰 polityczk膮, albo zosta膰 w domu z dzie膰mi, to jest to jej 艣wi臋te prawo do decydowania o swoim 偶yciu. Feminizm to tak偶e ruch spo艂eczny i zarazem ruch my艣lowy, kt贸rego punktem wyj艣cia jest przekonanie o niesprawiedliwo艣ci, jaka spotyka kobiety, tylko ze wzgl臋du na to, 偶e s膮 kobietami, ze wzgl臋du na ich p艂e膰. K艂opot zaczyna si臋 dopiero, gdy pr贸buje si臋 ustali膰, co jest t膮 niesprawiedliwo艣ci膮.

Kondycja kobieca by艂a tematem, od kt贸rego nie stronili wprawdzie my艣liciele i filozofowie na przestrzeni dziej贸w, gdzie Pitagoras uto偶samia艂 dobry pierwiastek z m臋偶czyzn膮, z艂y z kobiet膮. Platon dzi臋kowa艂 bogom za to, 偶e stworzyli go wolnym, a nie niewolnikiem oraz m臋偶czyzn膮, a nie kobiet膮. Arystoteles, kt贸ry twierdzi艂, 偶e samica jest ni膮 na skutek braku pewnych przymiot贸w, definiowa艂 kobiet臋 jako istoty z natury upo艣ledzone. Dla 艢w. Tomasza z Akwinu kobieta by艂a istot膮 przypadkow膮, 鈥瀗ieudanym m臋偶czyzn膮鈥. Tertulian z odraz膮 m贸wi艂 o niej: templum aedificatum super cloacamI (艢wi膮tynia wzniesiona nad kloak膮). Od czas贸w 艣redniowiecza posiadanie cia艂a jest dla kobiety jakby ha艅b膮.

Feminizm tzw. 鈥瀌rugiej fali鈥 objawiaj si臋 w dzia艂alno艣ci politycznej. Powsta艂y wtedy grupy podnosz膮ce 艣wiadomo艣膰, organizowano szeroko nag艂a艣niane akcje, 偶膮dano przewarto艣ciowania systemu kultury, kt贸ry definiowanego jako patriarchalny. Podejmowa艂 problematyk臋 cia艂a, seksualno艣ci, obyczaju鈥 Feministki broni艂y swoich praw i d膮偶y艂y do upragnionego celu jakim jest r贸wnouprawnienie i walka z dyskryminacj膮 p艂ci. Feminizm 鈥瀌rugiej fali鈥 by艂 zwi膮zany z tzw. kultur膮 zbiorowo艣ci, czyli stosunek mi臋dzy lud藕mi lub kultur膮 ideologiczn膮, kt贸r膮 charakteryzuje John Storey jako nieustanny sp贸r o znaczenie, w obr臋bie kt贸rej grupy podporz膮dkowane usi艂uj膮 stawi膰 op贸r znaczeniom narzuconym im w interesie grup dominuj膮cych.

Przy szko艂ach, uniwersytetach, fabrykach, teatrach a nawet bankach powsta艂o dziesi膮tki tysi臋cy ma艂ych 鈥瀔olektyw贸w鈥 feministycznych. Kobiety tworz膮 w艂asny teatr, zespo艂y muzyczne, filmy. Okupowa艂y ko艣cio艂y aby zwr贸ci膰 uwag臋 na ograniczenia praw do przerywania ci膮偶y, pikietowa艂y konkursy pi臋kno艣ci, wprowadzi艂y nocne przemarsze przez dzielnic臋, po kt贸rych kobiety nie o艣miela艂y si臋 chodzi膰 samotnie. Organizowa艂y festiwale, wystawy, pokazy filmowe, wyk艂ady z campusach studenckich jak r贸wnie偶 przeprowadza艂y demonstracje, strajki i szerzy艂y skandale czego przyk艂adem jest spalenie dwupi臋trowego cz艂onka m臋skiego z masy papierowej, gdy偶 to 鈥瀗arz臋dzie鈥 uwa偶aj膮 za symbol m臋skiej dominacji, gdzie indziej wpad艂y do lokalu striptizowego i zerwawszy odzie偶 z w艂a艣ciciela wypchn臋艂y go na estrad臋, aby poczu艂 jak膮 鈥瀎rajd膮鈥 jest takie pokazywanie siebie, 贸wdzie 鈥瀙ikietowa艂y na nagusa鈥. Akcje te cz臋sto by艂y i s膮 dowcipne, czasem maj膮 pikantny smaczek. Rozebrane do naga wyst膮pi艂y podczas konferencji prasowej znienawidzonego Playboya, ostoi 鈥瀖臋skiego szowinizmu鈥, uznaj膮cej wy艂膮cznie kobiet臋 w wydaniu obiektu seksualnego, w dniu 艢wi臋ta Matki zorganizowa艂y blokad臋 Bia艂ego Domu i wznosi艂y okrzyki: 鈥濲eden dzie艅 艢wi臋ta, ca艂y rok wyzysku鈥, wtargn臋艂y z cygarami w ustach do gabinetu redaktora naczelnego pisma kobiecego Ladies Home Journal, 偶膮daj膮c, by poda艂 si臋 do dymisji czy r贸wnie偶 wytoczy艂y proces tzw. 鈥瀘 pup臋 鈥 magazynowi Stern, kt贸ry prawie zawsze zamieszcza na ok艂adce fotografi臋 pi臋knie zbudowanej, niemal nagiej dziewczyny. Powodem skargi by艂 znajduj膮cy si臋 na jednej z ok艂adem rysunek anonsuj膮cy reporta偶 z dzielnicy ST. Pauli w Hamburgu, 鈥瀦achodnioniemieckiego kr贸lestwa grzechu鈥. Przedstawia艂 kobiet臋 siedz膮c膮 na kolanach obejmuj膮cego j膮 m臋偶czyzny. Feministki wznios艂y oskar偶enie, poniewa偶 poczu艂y si臋 zniewa偶one zar贸wno osobi艣cie, jak r贸wnie偶 jako reprezentantki wszystkich kobiet zachodnioniemieckich. Wyrok og艂oszony 26 lipca 1978r. stwierdzi艂, 偶e oskar偶enie by艂o bezpodstawne. Skar偶膮ce nie mog膮 ro艣ci膰 sobie pretensji do reprezentowania wszystkich kobiet zachodnioniemieckich. Ich cze艣膰 nie zosta艂a nara偶ona na szwank, poniewa偶 偶adna z nich nie przypomina kt贸rej艣 z kobiet sfotografowanych na ok艂adkach Sterna. Proces Sterna by艂 cz臋艣ci膮 mi臋dzynarodowej kampanii Women鈥檚 Lib, skierowanej przeciwko gwa艂tom, pornografii, wykorzystywaniu kobiet jako obiekt贸w seksu dla cel贸w reklamy. Susan Sontag pisa艂a, 偶e tylko 鈥瀏rupy czysto kobiece鈥, zdolne lub ch臋tne do pos艂ugiwania si臋 taktyk膮 dostatecznie 鈥瀍kstremistyczn膮鈥, mog膮 podejmowa膰 si臋 pewnych specjalnych zada艅 i typ贸w dzia艂ania jak organizowanie delegacji i manifestacji; tworzenie boj贸wek; pobieranie lekcji karate; gwizdanie na widok m臋偶czyzn przechodz膮cych ulic膮; organizowanie 鈥瀗alot贸w鈥 na salony pi臋kno艣ci; udzielenie porad prawnych w sprawach rozwodowych; zak艂adanie poradni antymakija偶owych; powracanie do nazwiska panie艅skiego鈥td. Feminizm staje si臋 baga偶em kulturalnym wszystkich kobiet. Jest to kultura przenikaj膮ca z wolna do wszystkich warstw naszego spo艂ecze艅stwa.

Z rozmaitych powod贸w najbardziej wdzi臋cznymi (b膮d藕 te偶 niewdzi臋cznymi) do 鈥瀙ochylania si臋 nad鈥 s膮 nier贸wno艣ci kulturowe. Wszechobecne stereotypy, przypisywane kobietom role i atrybuty, zobaczy膰 mo偶na je wsz臋dzie. Kiedy ju偶 jest si臋 feministk膮, nie mo偶na przed owym widzeniem si臋 op臋dzi膰 ale pokazywanie palcem tego, czego nie spos贸b widzie膰, szybko si臋 nudzi. Najtrudniejsz膮 do przekazywania prawd膮 feministyczn膮 jest to, 偶e w kulturze patriarchalnej kobieco艣膰 jako taka jest gorsza od m臋sko艣ci, 偶e g艂臋bok膮 i fundamentaln膮 zasad膮 naszej kultury jest androcentryzm 鈥 uniwersalnym wzorem cz艂owiecze艅stwa jest m臋偶czyzna. Od najdawniejszych czas贸w kobiece funkcje seksualne uwa偶ane by艂y za 鈥瀗ieczyste鈥- mo偶na przeczyta膰 w Kobiecie wyzwolonej 鈥 co znajdowa艂o wyraz w r贸偶norodnych tabu, rytua艂ach oczyszczaj膮cych, obrz臋dach kulturowych, praktykach magicznych oraz w mitach i wierzeniach ludowych. W spo艂ecze艅stwach prymitywnych przepisy kultowe nakazywa艂y wstrzemi臋藕liwo艣膰 m臋偶czyznom wyruszaj膮cym na polowanie czy na wojn臋, bowiem obcowanie z kobiet膮 grozi艂 utrat膮 si艂y m臋skiej. To wobec kobiety m臋偶czyzna najwyra藕niej odczuwa bierno艣膰 w艂asnego cia艂a. Kobieta to wampir, 偶ar艂ok, op贸j; jej p艂e膰 偶ywi si臋 zach艂annie p艂ci膮 m臋偶czyzny. Wsp贸艂czesn膮 wyobra藕ni臋 potoczn膮 licznych narod贸w 鈥瀦aludniaj膮鈥 z jednej strony b贸stwa 偶e艅skie i macierzy艅skie, jak np. idea艂 Matki Polki, Matki Litwy, Mateczki Rosji, b膮d藕 wyra藕nie wspierane przez katolicki kult Maryjny, ale i utrwalone przez 艣wieck膮 ju偶 tradycj臋 martyrologiczn膮, narodu-鈥瀌ziecka鈥, uci艣nionego i zagro偶onego w swoim podstawowym bycie. Z drugiej strony mocno zakorzeniony jest w licznych spo艂eczno艣ciach kult wielkich ojc贸w, jak np. religijna figura Boga Ojca w katolicyzmie czy 艣wiecki mit Ojc贸w za艂o偶ycieli, szczeg贸lnie w USA. To st膮d z potocznych wyobra偶e艅 o sile i w艂adzy rodzicielskiej, powsta艂y poj臋cia 鈥瀘jcowizna鈥 lub kraju macierzystego. W kulturze codziennej wsp贸艂czesnych spo艂ecze艅stw latynoskich, obecne jest skrajne 鈥瀞polaryzowanie鈥, powsta艂ych na bazie mieszania ras, uog贸lnionych postaw zwi膮zanych z p艂ci膮/rodzajem. M臋skie 鈥瀖acho鈥 (czyli m臋sko艣膰, samczo艣膰) przeciwstawione jest 偶e艅skiemu 鈥瀖ariano鈥 (czyli kobieca uleg艂o艣膰). W Ameryce P贸艂nocnej istnieje bowiem charakterystyczna obyczajowo艣膰, kt贸rej obrazy dostarczaj膮 literatura i film, wyra藕nie 鈥瀖itologizuj膮ce鈥 rol臋 kobiece i m臋skie w postaci nieroz艂膮cznych par: kowboja i dziwki (na Dzikim Zachodzie) obok d偶entelmena i damy (zw艂aszcza na po艂udniu USA). W tradycyjnej kulturze og贸lnoeuropejskiej istnieje od 艣redniowiecza ewokowana przez sztuk臋 polaryzacja wobec uog贸lnionych warto艣ci dobra i z艂a sprz臋偶onych z m臋sko艣ci膮, ale zwykle w odniesieniu do kobieco艣ci, jak Tristan i Izolda, Don Juan i Donna Elwira. 呕ywe s膮 r贸wnie偶 wizerunki r贸l 偶e艅skich, jak Marii Magdaleny, jawnogrzesznicy 鈥 kobiety upad艂ej i Marii dziewicy, matki Chrystusa 鈥 kobiety ub贸stwionej. Ka偶da z przywo艂anych postaci mitycznych pozostaje w randze funkcjonuj膮cego w kulturze symbolu.

W ostatnich dekadach XX wieku, okrzykni臋tych er膮 wodnika cz臋ste jest przywo艂ywanie mit贸w Wielkiej Matki, Matki Ziemi (Gai), co wydaje si臋 nawrotem do wyobra偶e艅 matriarchalnych-matczynej w艂adzy, uzasadnionych w 艣wietle np. narastaj膮cych obaw globalnego zagro偶enia ekologicznego. Kondycja kobieca jest funkcj膮 zar贸wno sytuacji spo艂ecznej i moralnej kobiet, jak i kultury i przekazywanych przez ni膮 wzorc贸w i wyobra偶e艅. Mit kobieco艣ci, zawieraj膮cy wiele krzywdz膮cych stereotyp贸w i fa艂szywych prawd nagromadzonych przez ca艂e stulecia, niejednokrotnie znajdowa艂 swe odzwierciedlenie w literaturze. Literatura staro偶ytno艣ci, 艣redniowiecza i renesansu zawiera艂a 鈥瀞pory 艂adunek鈥 mizoginii, z艂agodzonej z chwil膮 pojawienia si臋 mi艂o艣ci dworskiej, a p贸藕niej romantycznej, idealizuj膮cej kobiet臋, przedstawiaj膮cej j膮 jako uosobienie wznios艂ych cn贸t, godn膮 ub贸stwienia istot臋 anielsk膮. Wizerunek literacki kobiety waha艂 si臋 mi臋dzy dwiema skrajno艣ciami, mi臋dzy wiecznym niewolnictwem i anielstwem. Jednak idealizacja kobiety i mizoginia to jakby dwie kra艅cowe manifestacje tej samej postawy. Zar贸wno kobieta z salonu, jak i ta opiewana przez romantyk贸w jest zarazem istot膮 kruch膮, s艂odk膮 i bezbronn膮, bytem niesamodzielnym, istniej膮cym dla m臋偶czyzn i staj膮cym si臋 poprzez m臋偶czyzn臋, przedmiotem mi艂o艣ci b膮d藕 narz臋dziem jego cierpienia. Zdaniem wsp贸艂czesnych feministek, powr贸t mizoginii literackiej wi膮za艂 si臋 mi臋dzy innymi z reakcj膮 na ruchy emancypacyjne kobiet, kt贸re na prze艂omie XIX i XX wieku osi膮gn臋艂y swe apogeum, a tak偶e by艂 wynikiem stopniowo wzrastaj膮cej swobody wyrazu u 艂agodzenia cenzury obyczajowej. Nurt ten charakteryzowa艂 si臋 demonizmem kobiet, przypisywaniem im si艂 destrukcyjnych, niewierno艣ci i fa艂szu, sadystycznych sk艂onno艣ci do zadawania cierpie艅 m臋偶czy藕nie i szata艅skiej przewrotno艣ci. 脫w mit literacki wyrazi艂 si臋 w stereotypie kobiety- modliszki, 偶ar艂ocznego demona seksu, kobiety fatalnej, kobiety narz臋dzia szatana 鈥 symbolu z艂a, grzechu i rozpusty. Wizerunki literackie kobiet, jakie kre艣lili pisarze-m臋偶czy藕ni na przestrzeni dziej贸w- kobiety wszak do艣膰 p贸藕no uzyska艂y wst臋p do literatury s膮 w du偶ej mierze projekcj膮 m臋skich pragnie艅 i wyobra偶e艅, mity za艣 literackie stanowi膮 za艣 odbicie wielkich zbiorowych mit贸w, przekazywanych przez kultur臋. Sylwetki bohaterek literackich wyra偶aj膮 oczekiwania ich tw贸rc贸w i ich wizji kobieco艣ci idealnej: czcicieli s艂o艅ca, Montherlant, szuka w kobiecie czystej zwierz臋co艣ci; 鈥瀎alliczny鈥 Lawrence 偶膮da, by uosabia艂a ca艂okszta艂t p艂ci 偶e艅skiej; Breton kocha blisk膮 naturze meluzyn臋, pok艂ada nadziej臋 w kobiecie dziecku; Stendhal 偶yczy sobie kochanki inteligentnej, kulturalnej, wolnego umys艂u i obyczaj贸w, r贸wnej jemu. Jednak jednym 偶e艅skim przeznaczeniem i to zar贸wno dla kobiety r贸wniej m臋偶czy藕nie, jak i dla kobiety-dziecka, duszy siostrzanej, kobiety-p艂ci i kobiety-samicy jest zawsze m臋偶czyzna, jakiekolwiek by by艂o owo 鈥瀓a鈥, kt贸re pragnie odnale藕膰 si臋 poprzez kobiet臋, dosi臋gn膮膰 mo偶e siebie jedynie wtedy, kiedy kobieta zgodzi si臋 by膰 tyglem m臋偶czyzny, dlatego wszyscy 偶膮daj膮 od kobiety zapomnienia o sobie, wyrzeczenia si臋 mi艂o艣ci.

Wsp贸艂czesne feministki wywodz膮ce si臋 z Ruchu Wyzwolenia Kobiet, pr贸buj膮 spojrze膰 na 艣wiat z w艂asnej, kobiecej perspektywy, nie za艣 oczyma m臋偶czyzn, i chc膮 wypracowa膰 system warto艣ci, kt贸re zosta艂yby zaakceptowane jako warto艣ci uniwersalne, podejmuj膮 wi臋c szeroko zakrojon膮 krytyk臋 kultury zdominowanej przez warto艣ci m臋skie i walcz膮 o wprowadzenie do niej pierwiastka kobiecego. Ruch kobiecy wyst臋puje przeciwko szkalowaniu obrazu kobieco艣ci przez stechnicyzowan膮 kultur臋 Zachodu. Przeciwko prezentowaniu kobiet jako obiekt贸w seksualnych w 艣rodkach masowego przekazy, przeciwko wykorzystywaniu ich w reklamie do zwi臋kszenia popytu na wszelkiego rodzaju towary, od dezodorant贸w po samochody, przeciwko pornografii, przekszta艂caj膮cej kobiet臋 w przedmiot jednorazowego u偶ytku, wzniecaj膮cej gwa艂town膮 do niej pogard臋 i pobudzaj膮cej do przemocy i gwa艂t贸w. Wsp贸艂czesne feministki przeciwstawiaj膮 si臋 lansowanym przez kultur臋 masow膮 Zachodu stereotypom przedstawiaj膮cym kobiet臋 jako demona seksu, tak jak zwalcza艂y stereotyp housewife, kury domowej, 鈥瀞tworzenia zamkni臋tego w czterech 艣cianach luksusowego domu op臋tanego magi膮 nabywania przedmiot贸w-demona zakup贸w. Z r贸wn膮 zajad艂o艣ci膮 wyst臋powa艂y przeciw puryta艅skiej obyczajowo艣ci, narzucaj膮cej podw贸jn膮 moralno艣膰-inn膮 dla kobiet i m臋偶czyzn 鈥 jak demonstruj膮 teraz przeciw przemys艂owi pornograficznemu, urz膮dzaj膮c kampani臋 mi臋dzynarodowe, pikietuj膮ce lokale, sklepy i kina porno. Rewolucja seksualna, kt贸ra obj臋艂a kraje Zachodu w latach sze艣膰dziesi膮tych, wi膮za艂a si臋 z rewolucj膮 konsumpcyjn膮. Sza艂 konsumpcyjny si臋gn膮 po kobiet臋 jako po zwyk艂y instrument handlu, przy czym jego najwa偶niejszym adresatem by艂a r贸wnie偶 kobieta housewife. Z kolei rewolucja seksualna obraca艂a si臋 g艂贸wnie wok贸艂 seksualno艣ci kobiety. Kobiety jako symbolu erotyzmu, obiektu m臋skich pragnie艅 lansowanego dla m臋偶czyzn i przez m臋偶czyzn.

W tej chwili niezwykle trudno analizowa膰 rol臋 kobiet na przestrzeni wiek贸w nie ulegaj膮c og贸lnie przyj臋tym stereotypom. Tym trudniej, 偶e stereotypy te s膮 obecne wsz臋dzie: w opracowaniach historycznych, w fachowej literaturze, licznych analizach, artyku艂ach prasowych w tym bardziej zosta艂y przyj臋te w kulturze. Feministki przede wszystkim tworzy艂y organizacje, kluby, organizowa艂y zjazdy. Przyk艂adem tego by艂 zjazd na Krajow膮 Konferencj臋 Kobiet w Houston w stanie Teksas by przez klika dni 鈥 od 19 do 21 listopada 1977 roku- 鈥瀞piera膰 si臋, porozumiewa膰, osi膮ga膰 kompromisy鈥. Konferencja sta艂a si臋 manifestacj膮 solidarno艣ci kobiet ameryka艅skich i egzaminem ich dojrza艂o艣ci politycznej oraz umiej臋tno艣ci organizacyjnych, kt贸ry wypad艂 nadspodziewanie dobrze. Podczas zjazdu dosz艂o do pojednania mi臋dzy r贸偶nymi ugrupowaniami feministycznymi o odmiennych programach dzia艂ania. Houston po艂o偶y艂o kres izolacji psychologicznej, kt贸ra kr臋powa艂a dzia艂alno艣膰 kobiet. Powsta艂o wiele organizacji feministycznych. Jedn膮 z takich by艂 Ruch Wyzwolenia Kobiet w Stanach Zjednoczonych, kt贸ry wy艂oni艂 si臋 z ruchu kontestacyjnego lat sze艣膰dziesi膮tych i zwi膮zany by艂 z r贸偶nymi grupami zaanga偶owanymi w dzia艂alno艣膰 pacyfistyczn膮 i antyrasistowsk膮, jak Civil Rights Movement, Black Power Movement, Students for a Democratic Society, z hippisami w艂膮cznie. Przej膮艂 warto艣ci g艂oszone przez kontrkultur臋 m艂odzie偶ow膮, kt贸ra, rzucaj膮c wyzwanie istniej膮cemu systemowi spo艂ecznemu i politycznemu, podj臋艂a krytyk臋 modelu kultury i podwa偶y艂a obowi膮zuj膮ce idee, mity, wzory zachowania oraz zakwestionowa艂a sztywny podzia艂 r贸l spo艂ecznych. Black Power zwraca艂 uwag臋 nie tyle na wyzysk ekonomiczny, ile na ucisk w kontek艣cie og贸lnym i g艂osi艂 ideologi臋 separatystyczn膮. Najbardziej charakterystyczn膮 cech膮 ameryka艅skiego ruchu kobiecego jest jego zr贸偶nicowanie, obejmuje on wiele grup. Stawiaj膮cych sobie odmienne cele i reprezentuj膮cych r贸偶ne orientacje polityczne. Zrodzi艂 si臋 jako egalitarny ruch feministyczny d膮偶膮cy do realizacji r贸wnouprawnienia kobiet w ramach istniej膮cego systemu, lecz radykalizowa艂 si臋 w miar臋 swego rozwoju. Dzieli艂 si臋 zasadniczo na dwa nurty: reprezentowany przez upolitycznione 鈥瀕iberacjonalistki鈥 i 鈥瀝adykalne鈥 feministki. Te pierwsze, anga偶uj膮ce si臋 m.in. w dzia艂alno艣膰 protestacyjn膮 przeciw wojnie w Wietnamie twierdzi艂y, 偶e walka kobiet jest cz臋艣ci膮 rewolucyjnej fali z systemem opartym na w艂asno艣ci prywatnej i warto艣ciami kultury b臋d膮cej jego produktem. Nie odrzuca艂y wsp贸艂pracy z m臋偶czyznami, uwa偶aj膮c ich r贸wnie偶 za ofiary ucisku i istoty nie maj膮ce, podobnie jak kobiety, szans samorealizacji. Te drugie g艂osi艂y, 偶e ucisk kobiet jest cech膮 wszystkich spo艂ecze艅stw, niezale偶nie od ustroju, i 偶e nale偶y doprowadza膰 do rewolucji, kt贸ra zmieni ten stan rzeczy. Ruch kobiet ameryka艅skich zapocz膮tkowa艂a utworzona w 1966 roku reformistyczna grupa National Organization for Woman (NOW)- Krajowa Organizacja Kobiet. 26 sierpnia 1970 roku w pi臋膰dziesi膮t膮 rocznic臋 wniesienia do konstytucji Stan贸w Zjednoczonych poprawki przyznaj膮cej kobietom prawo do g艂osu, NOW zorganizowa艂a w Nowym Jorku demonstracj臋, uznana za najwi臋kszy w skali kraju od p贸艂 wieku akcj臋 kobiet. Pisano wtedy, 偶e nigdy nie widziano a偶 tylu pi臋knych kobiet, 偶e spodziewali si臋 widoku rozczarowanych wied藕m. Demonstracj臋, kt贸ra odby艂a si臋 na Fifth Avenue i zgromadzi艂a t艂um kobiet oraz m臋偶czyzn, sympatyk贸w Women鈥檚 Lib popar艂 strajk, do kt贸rego wezwa艂a NOW. Chodzi艂o o zwr贸cenie uwagi ca艂ego kraju na wci膮偶 nie zako艅czony proces emancypacji. Kobiece grupy nacisku politycznego zacz臋to tworzy膰 ju偶 w 1970 roku- 271 kobiet utworzy艂o 1971 roku jedn膮 z najbardziej oryginalnych organizacji feministycznych- National Women鈥檚 Political Caucus, kt贸rej celem jest m.in. popieranie kobiet ubiegaj膮cych si臋 o stanowiska w administracji kraju oraz wywieranie nacisku na polityk贸w, by w swych programach uwzgl臋dniali kwesti臋 r贸wnouprawnienia. Redstockings- 鈥瀋zerwone po艅czochy鈥 鈥 grupuj膮cej kobiety bia艂e i kolorowe nawo艂ywa艂y do odrzucenia wszelkich form wsp贸艂pracy z m臋偶czyznami i g艂osi艂y klasowy charakter ucisku kobiet. S艂abo艣ci膮 ameryka艅skiego ruchu kobiecego na pocz膮tku lat siedemdziesi膮tych by艂 brak powi膮zania z ruchem zwi膮zkowym i nieobecno艣膰 robotnic. Obejmowa艂 g艂ownie kobiety bia艂e i pochodz膮ce z klas 艣rednich. Z biegiem czasu ograniczenia te zosta艂y przynajmniej cz臋艣ciowo przezwyci臋偶one. Gisele Halimi utworzy艂a bojow膮 organizacj臋 feministyczn膮 Choisir (鈥瀢ybra膰鈥), kt贸ra mia艂a popiera膰 kobiety- kandydatki na deputowanych w wyborach do parlamentu. By艂a te偶 wsp贸艂autork膮 Wsp贸lnego Programu Kobiet. Program 贸w stanowi艂 refleksj臋 globaln膮 nad losem kobiet, a tak偶e zawiera艂 propozycj臋 konkretnych rozwi膮za艅 i zwraca艂 si臋 do kobiet r贸偶nych warstw spo艂ecznych i orientacji politycznych. Jednym z punkt贸w programu by艂o uaktywnienie kobiet w dziedzinie polityki. Wsp贸lny program zawiera艂 te偶 postulaty dotycz膮ce dalszej liberalizacji ustawy o przerywaniu ci膮偶y, nowelizacji przepis贸w w sprawie gwa艂tu, polepszenia sytuacji ekonomicznej kobiet, wychowywania dzieci w duchu r贸wno艣ci p艂ci, wprowadzenia r贸wnej reprezentacji kobiet w s膮dach, utworzenia stowarzysze艅 kobiecych i feministycznych do wyst臋powania z pow贸dztwem cywilnym w procesach dotycz膮cych praw i godno艣ci kobiety. Grupy feministyczne prowadzi艂y dzia艂alno艣膰 tak偶e w zakresie przerywania ci膮偶y. Organizowa艂y seminaria szkoleniowe i wyjazdy do Londynu, utworzy艂y poradnie, szerz膮c wiedz臋 na temat 艣rodk贸w antykoncepcyjnych i higieny seksualnej.

Feministki tak偶e stworzy艂y w艂asne studia tzw. Gender studies. Teoria feministyczna rozr贸偶nia wyra藕nie mi臋dzy p艂ci膮 biologiczn膮 (sex) a kulturow膮 (gender). Gender to zesp贸艂 cech i zachowa艅 ukszta艂towanych przez kultur臋, przypisanych kobiecie lub m臋偶czy藕nie. W tym uj臋ciu kultura obejmuje zar贸wno wszelkie wytwory dzia艂alno艣ci i my艣li cz艂owieka, jak r贸wnie偶 instytucje spo艂eczne i polityczne, normy zachowa艅 i systemy warto艣ci. Wszystkie te elementy codziennego 偶ycia cz艂owieka wp艂ywaj膮 na spos贸b jego post臋powania i podejmowane decyzje. Autorki feministyczne podkre艣laj膮, 偶e w przeciwie艅stwie do p艂ci w znaczeniu biologicznym, zachowania zwi膮zane z p艂ci膮 kulturow膮 s膮 wytworem spo艂ecze艅stwa. Gender studies s膮 to wi臋c studia nad kulturow膮 to偶samo艣ci膮 p艂ci.

Feministki 鈥渄rugiej fali鈥 chcia艂y jak najpe艂niej zrozumie膰 spos贸b funkcjonowania kategorii 鈥渒obiety鈥 i 鈥渒obieco艣ci鈥. Pojawi艂a si臋 te偶 konieczno艣膰 wyodr臋bnienia osobnej dyscypliny naukowej. Takiej, kt贸ra proponowa艂aby nowy, feministyczny spos贸b bada艅 i kt贸ra skoncentrowa艂aby si臋 na problemach kobiecych widzianych w szerokiej perspektywie historycznej. Nowe podej艣cie mia艂o charakteryzowa膰 si臋 krytycyzmem i odwag膮 w przekraczaniu granic 贸wczesnej nauki. Zadania te postawi艂y przed sob膮 women鈥檚 studies, czyli studia kobiece, kt贸re porusza艂y problematyk臋 kobiec膮, analizowa艂y zwi膮zek mi臋dzy w艂adz膮, statusem spo艂ecznym a p艂ci膮 kulturow膮. Na pierwszy plan wysuwaj膮 si臋 w nich zagadnienia zwi膮zane z kobiec膮 podmiotowo艣ci膮 i z ignorowanymi dotychczas do艣wiadczeniami i histori膮 kobiet. Studia kobiece pojawi艂y si臋 w latach 60., a pierwsze kursy na Anti University w Londynie prowadzi艂a angielska psychoanalityczka Juliet Mitchell, znana z zapocz膮tkowania feministycznej rewizji Freudowskiej psychoanalizy. W ksi膮偶ce Women鈥檚 Estate zawar艂a program nowej dyscypliny, po czym wytrwale realizowa艂a go w praktyce. Inne naukowczynie zacz臋艂y wprowadza膰 w 偶ycie podobne projekty w o艣rodkach naukowych w Europie i Ameryce. Pierwszy, oficjalnie zatwierdzony program studi贸w kobiecych zosta艂 w艂膮czony w akademickiego kanonu w roku 1970 na stanowym uniwersytecie w San Diego (USA). Prowadzono tam badania nad sposobami konstruowania przez kultur臋 poj臋cia kobieco艣ci, nad rodzin膮, ekonomi膮 pracy kobiet oraz sztywnymi podzia艂ami r贸l spo艂ecznych, dokonanymi ze wzgl臋du na p艂e膰. Feminizm podlega ci膮g艂ym wewn臋trznym zmianom, obejmuj膮cym r贸wnie偶 jego g艂贸wne za艂o偶enia i cele. M贸wi si臋 o postfeminizmie czy feminizmie 鈥渢rzeciej fali鈥, w kt贸rym akcent przesuwa si臋 z poj臋cia r贸偶nicy mi臋dzy p艂ciami na r贸偶nic臋 pomi臋dzy samymi kobietami, na odmienno艣ci narodowe, rasowe, seksualne. Nadal poddaje si臋 w w膮tpliwo艣膰 tradycyjne teorie socjologiczne czy psychologiczne, obala stereotypy i schematyczne sposoby my艣lenia. Jednak podstawowym zadaniem jest, zdaniem wsp贸艂czesnych feministek, 艣cis艂e okre艣lenie i wyodr臋bnienie do艣wiadcze艅 poszczeg贸lnych cz艂onk贸w danej spo艂eczno艣ci. Pozwala to na zrozumienie sposobu ich funkcjonowania w rzeczywisto艣ci, a tak偶e na rzetelne opisanie ich historii. Kluczem jest skoncentrowanie si臋 na odr臋bno艣ci i indywidualno艣ci jednostki, na jej intymnym, niepowtarzalnym 艣wiecie.

Feminizm 鈥瀟rzeciej fali鈥, kt贸ry obecnie panuje na Zachodzie, zajmuje si臋 przede wszystkim problemem macierzy艅stwa, kariery oraz dost臋pem do w艂adzy. Ma to odzwierciedlenie w kulturze warto艣ci, etyki jak r贸wnie偶 we wzorze zachowa艅 spo艂ecznych i spo艂ecznych relacji wewn膮trz-grupowych. Problemem, z kt贸rym borykaj膮 si臋 wszystkie kobiety jest ci膮偶a, kt贸ry tak偶e zosta艂 poruszony przez feministki w wielu ksi膮偶kach a powoduj膮c, i偶 s膮 one cz臋sto wy艣miewane b膮d藕 zniewa偶ane. W procesie emancypacji to偶samo艣膰 kobiet przeobrazi艂a si臋 zupe艂nie: macierzy艅stwo sta艂o si臋 wyborem, zwi膮zek przesta艂 by艣 konieczno艣ci膮 ekonomiczn膮, sfer膮 uczu膰, nadal kluczowa w 偶yciu kobiet, znalaz艂a si臋 w obszarze wolno艣ci. Fenomenem macierzy艅stwa podejmuje tzw. Feminizm nowej to偶samo艣ci jako zasadniczego kobiecego do艣wiadczenia, kt贸re wymaga jednak w艂a艣ciwego oszacowania, zar贸wno w kontek艣cie teorii rozwoju osobowo艣ci, jak i cywilizacyjnych szans kobiet, jako specyficznej grupy interes贸w.

Z feminizmu radykalnego, kt贸rego g艂贸wnym has艂em by艂o 鈥減rywatne jest polityczne鈥, w swoich za艂o偶eniach 偶膮da艂 przewarto艣ciowania ca艂o艣ci systemu kultury, definiowanego jako patriarchalny, wy艂oni艂 si臋 feminizm kulturowy, kt贸rego istotn膮 ga艂臋zi膮 jest francuska my艣l esencjalistyczna, kt贸rej ambicj膮 by艂o stworzenie alternatywnego porz膮dku kobiecego, dowarto艣ciowanie istoty kobieco艣ci. Feminizm kulturowy, promuje kultur臋 kobiec膮 (np. muzyka, sztuki plastyczne, poezja, nauka, medycyna) jako przeciwwag臋 dla sformalizowanych struktur i autorytaryzmu.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Ewolucjonizm

Poprzedni wpis

Feminizm marksistowski

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.