Feminizm kulturowy

Feminizm kulturowy

Jest to jedna z radykalnych teorii feministycznych, postulująca tworzenie oddzielnej kultury kobiecej. Wiąże się z przekonaniem, iż silna kultura kobieca (obejmująca m.in. sztuki plastyczne, muzykę, poezję, nauki ścisłe i medycynę) może stanowić przeciwwagę dla struktur sformalizowanych i dla autorytaryzmu (M. Humm, Warszawa 1993, s. 64). Niektóre feministki bowiem sądzą, iż patriarchat jest kulturą tak wszechwładną, że kobiety mogą być wolne jedynie w świecie własnej, alternatywnej kultury kobiecej, posiadającej własne rytuały, symbole i język. Częstym zarzutem wobec tej postawy to, iż ignoruje ona fakt, iż to, co kobiece, funkcjonuje jednak w pewnym stopniu jako komplementarność tego, co męskie (tamże, s. 65).

Feministki kulturowe skupiają swoje zainteresowania na różnicach występujących między psychiką kobiecą a psychiką męską, podkreślając w rozwoju dzieci elementy psychiczno-moralne. Zdaniem feministek tego nurtu bowiem, dziewczynki i chłopcy wyrastają na ludzi dorosłych wyposażonych w pewne płciowo określone wartości i cnoty, służące wzmocnieniu pozycji mężczyzn i osłabieniu pozycji kobiet w społeczeństwie patriarchalnym (R. Putnam Tong, Warszawa 2002, s. 204).

Obszarami szczególnego zainteresowania tego nurtu są: geneza i istota płci psychicznej i kulturowej, instytucje i wytwory nauki i kultury duchowej, globalne zagrożenia ludzkości i przyrody oraz dzieje i życie społeczne pod kątem udziału w nich kobiet. Do ważnych terminów należą zaś z pewnością: kobiecość i pierwiastek kobiecy (K. Ślęczka, Katowice 1999, s. 411).

Obraz świata feministek kulturowych można opisać wyodrębniając kilka najważniejszych teorii i faktów (za Mary Daly w: K. Ślęczka, Katowice 1999, s. 421-442):

  1. Patriarchat/seksizm – czyli inaczej „system kast płciowych składających się z hierarchicznie uporządkowanych grup, do których przynależność wyznaczana jest przez urodzenie, a których członkowie mają nierówny dostęp do dóbr, usług, prestiżu, warunków wpływających na poczucie zadowolenia cielesnego i duchowego”. Jest to pewien mit w umysłach mężczyzn, któremu kobiety powinny przeciwstawiać budowę kobiecego alternatywnego świata.
  2. Wyzysk – z punktem pierwszym wiąże się „eksploatacja” kobiet, mężczyźni określani są jako ”żywiący się” energią kobiet.
  3. Ucisk (uciemiężenie/udręczenie) kobiet – przekonanie, iż wiktymizacja kobiet jest zjawiskiem powszechnym. Przytacza się tu mit babiloński o zamordowaniu pierwotnej Bogini morza (Tiamat) przez Boga Marduka, który staje się symbolem ogólnej kondycji kobiet na świecie. Takie kobiece tragedie jak wiązanie stóp w Chinach, okaleczanie kobiecych genitaliów w Afryce czy palenie czarownic w Europie, są przykładami powtarzanych wciąż rytuałów, które ten mit przypominają.
  4. Kobiecość – można ją rozpatrywać w dwóch ujęciach:
  • Biologistycznym – mówi o przyrodniczości kobiet, o ich początkach tkwiących w żywiołach, o tym, iż kobiety wywodzą się z wielkiej siły natury a patriarchat wywołuje w nich „głęboką, ontologiczną Furię”.
  • Niebiologistyczne – przekonanie, iż pojęcie „kobiecej natury” to szkodliwy dla kobiet mit, i że nie tylko płeć kulturowa, ale też i biologiczna są wytworami procesu społecznego
  1. Moralność i psychika kobieca – wiąże się z tezą, iż moralność kobieca jest inna niż męska, co wynika z większego zorientowania kobiet na więzi międzyludzkie i skutkuje oceną bardziej wrażliwą na kontekst.
  2. Płcie wobec siebie i świata – tutaj podkreślany jest przez feministki kulturowe mizoginizm, jako powszechna postawa mężczyzn wobec kobiet. Wspomina się w tym kontekście także o miłości, jako pułapce – rozumiana ona jest bowiem jako inkorporowanie kobiet w męski świat. Mary Daly mówi też o urodzie kobiet, która może stanowić narzędzie władzy (makijaż nazywa ona „kłamaniem ciałem”); o ciąży i negatywnym stosunku mężczyzn do aborcji.
  3. Kobiecość a kultura – zależność ta opiera się, zdaniem działaczek tego nurtu, na patriarchacie, który wchłania w siebie kulturę, naukę oraz język.
  • Technika – feministki kulturowe nie są zdania, ze technika to „męska rzecz”. Uważają, iż po prostu w zdominowanej przez mężczyzn kulturze rozwinęły się technologie umacniające panowanie mężczyzn.
  • Nauka – utożsamiana jest z mężczyznami. Cechy, jakie się jej nadaje, takie jak obiektywność, chłodność, twardość, bezosobowość, postrzegane są jako cechy męskie. Feministki kulturowe postulują włączenie w bezosobową naukę bardziej ludzkiego, emocjonalnego wymiaru, który będzie bardziej zgodny z tym, co reprezentuje kobieta.
  • Feministyczna epistemologia (i filozofia) – jest to projekt, związany z punktem poprzednim, mający na celu przetworzenie lub stworzenie nowej nauki. Podkreślane są tu zasadniczo trzy podejścia:
  • Feministyczna filozofia empirystyczna (która usiłuje poprawić „złą” naukę)
  • Teoria feministycznego punktu widzenia (próbująca budować naukę z perspektywy procesów życiowych kobiet
  • Feministyczny postmodernizm (który zakłada, iż w takich projektach nauki i epistemologii tkwi dziedzictwo oświecenia
  1. Język kobiet – przekonanie, iż kobiety muszą odzyskać swój własny język i odtworzyć własną mowę, jako, że zatraciły je w męskim dyskursie. Kobiety opisywane są w tym kontekście jako te, „których mowy nie słychać, których słowa skradziono lub wytarto, które ograbiono z języka”. Jedynie zaś własny język pozwoli kobietom prawdziwie widzieć świat – po kobiecemu.
  2. Krytyka religii – Mary Daly, doktor teologii katolickiej, nie oszczędza chrześcijaństwa, co widać w jej wypowiedziach, takich jak np. ta: „Nienasycony Bóg Ojciec domaga się wciąż nowych ofiar, a główne ofiary tej sadospirytualistycznej religii to kobiety”. Przez feministki kulturowe religia postrzegana jest po prostu jako patriarchalna i mizoginiczna. Stąd postulaty wprowadzenia „na scenę” religii Bogini, na przekór chrześcijańskiemu maskulinizmowi. Daly zarzuca też religii mit kobiecego zła, szczególnie w postaci Ewy-kusicielki, która stała się swoistym ”kozłem ofiarnym, na którego mężczyźni zwalają wszelkie zło i odzyskują dobre samopoczucie” (zresztą podobną rolę pełniły palone w średniowieczu na stosie czarownice). W nurcie tym silnie krytykuje się też Biblię, jako źródło usprawiedliwiania patriarchatu.

Metody działania feminizmu kulturowego to m.in. (za K. Ślęczka, Katowice 1999, s. 442-445):

  • Siostrzeństwo – czyli po prostu kobieca solidarność. Nurt ten głęboko wierzy w siłę, jaka stanowią kobiety połączone w walce o wyzwolenie. Ma to związek także z postulatem przyjaźni między kobietami.
  • Tworzenie własnego świata – alternatywy dla świata mężczyzn. Tylko bowiem taka nowa przestrzeń może dać kobietom swobodę bycia tym, kim chcą.
  • Uczestniczenie w świecie po kobiecemu – trochę inna propozycja, polegająca na narzuceniu męskiemu światu kobiecej postawy – myślenia macierzyńskiego (maternal thinking). Jest to myślenie nastawione na ochronę, opiekę, zapewnienie rozwoju, czyli na „wartości troski”. Feministki o orientacji kulturowej wierzą bowiem, iż takie myślenie uczyni świat miejscem bezpieczniejszym, przyjemniejszym i sprawiedliwszym, oraz doprowadzi do pokoju (wielkie „nie” tego nurtu dla matek, które mają rodzić dzieci, by te walczyły na froncie).

Postulat wprowadzenia nauczania w ramach studiów kobiecych (women studies) na wszystkich szczeblach szkolnictwa, w celu uwolnienia świata od seksizmu.

Bibliografia:

  1. Humm M, Słownik teorii feminizmu, Warszawa 1993.
  2. Putnam Tong R., Myśl feministyczna. Wprowadzenie, Warszawa 2002.
  3. Ślęczka K, Feminizm. Ideologie i koncepcje społeczne współczesnego feminizmu, Katowice 1999.

Autorki – Mary Daly, Susan Griffin, Julia Kristeva, Helene Cixous, Luce Irigaray, Dale Spender, Carol Gilligan, Nel Noddings, Nancy Chodorow Dorothy Dinnerstein.

Feminizm kulturowy

Feminizm kulturowy

Julia Kristeva

Feminizm kulturowy

Feminizm kulturowy

Mary Daly

Feminizm kulturowy

Feminizm kulturowy

Nel Noddings

Feminizm kulturowy

Feminizm kulturowy

Susan Griffin

Feminizm kulturowy

Feminizm kulturowy

Carol Gilligan

Feminizm liberalny

Poprzedni wpis

Koncepcja trzeciej fali Alvina Tofflera

Następny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemiosłem w ręku na co dzień szef kontroli jakości w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przyszłości planuje zrealizować młodzieńcze marzenia i napisać książkę.

Komentarze - masz coś do napisania? Zostaw proszę informacje.