Szko艂a frankfurcka

()

To okre艣lenie grupy filozof贸w skupionych przy Frankfurckim Uniwersytecie, za艂o偶onym w 1923 roku. W momencie doj艣cia Hitlera do w艂adzy szko艂a zosta艂a zamkni臋ta i przeniesiona do Stan贸w Zjednoczonych. Po zako艅czeniu wojny wznowiony dzia艂alno艣膰 Instytutu we Frankfurcie. [ Wielka Encyklopedia PWN, 2003, s. 362]

G艂贸wnymi reprezentantami byli M. Horkheimer, Th. W. Adorno, H. Marcuse, J. Habermas. Okre艣lenie Szko艂膮 Frankfurcka zacz臋to u偶ywa膰 po 1950 roku. Tutaj zosta艂o sformu艂owana teoria krytykuj膮ca stechnokratyzowane spo艂ecze艅stwo. Szko艂a walczy艂a ze scjentyzmem oraz lokalnym empiryzmem. Inspiracj膮 dla szko艂y frankfurckiej by艂y pogl膮dy K. Marksa i na nich bazowano. Na jego podstawie analizowali i jednocze艣nie krytykowali wsp贸艂czesn膮 kultur臋 masow膮. Byli przeciwni profetyzmowi, autorytaryzmowi i totalitaryzmowi. Szczeg贸艂owe doktryny szko艂y frankfurckiej charakteryzuj膮 jej przedstawiciele:

  • Krytyczna teoria spo艂ecze艅stwa i cz艂owieka 鈥 M. Horkheimer

Owa krytyczna teoria jest o charakterze aktywnym w stosunku do 艣wiadomo艣ci spo艂ecze艅stwa. Ta krytyczna analiza spo艂ecze艅stwa jest jego sk艂adnikiem. Obecnie spo艂ecze艅stwo a tak偶e kultura masowa s膮 zniewoleniem dla jednostki (cz艂owieka). Celem tej teorii jest doprowadzenie do sprawiedliwo艣ci i wolno艣ci. Krytyka ta jest spu艣cizn膮 po o艣wieceniu i jednocze艣nie jego przezwyci臋偶eniem. Has艂em krytycznej teorii jest wolno艣膰 i indywidualno艣膰 cz艂owieka, a tak偶e usuni臋cia rozgraniczenia mi臋dzy rozumem a rzeczywisto艣ci膮.

  • Negatywna dialektyka 鈥 Th. W. Adorno

Wed艂ug Dorno nie ma punktu wyj艣cia do tworzenia filozoficznego systemu. Adorno uwa偶a艂, 偶e istnieje tylko negacja. Negatywna dialektyka to protest w stosunku do opis贸w oraz metod ubiegaj膮cych si臋 do og贸lno艣ci systemu, a tak偶e ich ujawnienia. Dialektyka negacji to metoda poznania istoty rzeczy, to znaczy tego co jest dla nich charakterystyczne oraz niepowtarzalne. To metoda ci膮g艂ej negacji i szukania odmienno艣ci. Negatywna dialektyka broni jednostki, jej rozumu oraz my艣lenia, co ma przedstawi膰 to, jak zgra膰 ze sob膮 natur臋 i wsp贸艂czesn膮 filozofi臋. Nie zgadza艂a si臋 z idealizmem i marksizmem. Chcia艂a przez to przedstawi膰 krytyk臋 bezpoj臋ciow膮. Wed艂ug Adorno filozofia powinna uczy膰 jak 偶y膰, co by艂oby jej praktyczn膮 rol膮.

  • Dialektyczna (krytyczna) teoria spo艂ecze艅stwa, czyli podwa偶anie porz膮dku jaki istnieje w spo艂ecze艅stwie 鈥 H. Marcuse

Marcuje uwa偶a艂 si臋 za irracjonalnego oraz utopijnego marksist臋. Zale偶ny by艂 od Marksa, Freuda i Hegla. 艁膮czy艂 marksizm z egzystencjalizmem, freudyzmem i anarchoradykalizmem. Teoria krytyczna g艂osi艂a, ze wsp贸艂czesne spo艂ecze艅stwa s膮 bardzo irracjonalne, 偶e jest ono nieludzkie i niszcz膮ce. Teoria ta ta g艂贸wny cel stawia sobie oswobodzenie cz艂owieka, kt贸ry my艣li tak samo jak inni, potrzebuje tego co inni, kt贸ry dostosowuje si臋 do wszystkiego. Wed艂ug Marksa now膮 klas膮 panuj膮c膮 sta艂膮 si臋 klasa robotnicza. Dialektyczna teoria realizuje metod臋 dialektyki negatywnej, to znaczy my艣lenia niekonformistycznego. My艣lenie jest negacj膮 tego co dane. Teoria spo艂ecze艅stwa musi by膰 przecz膮ca temu, co zosta艂o dane spo艂ecze艅stwu to znaczy w terminach negatywnych.

  • Epistemologiczne analizy (o charakterze bardziej socjologicznym), kt贸re s膮 dope艂nieniem wcze艣niejszych 鈥 J. Habermas

Habermas dokona艂 teoretycznego rozpadu marksizmu. Do krytycznej teorii doda艂 analityk臋-hermmeneutyk臋, ide臋 praxis i filozofi臋 dziej贸w. Krytykuj膮c epistemologi臋 pozytywist贸w oraz analityk臋 Habermas pos艂ugiwa艂 si臋 antypozytywistyczn膮 analiz膮 relacji mi臋dzy my艣leniem teoretycznym a potrzebami praktycznymi i ludzkimi zachowaniami. Nauk臋 mo偶na zrozumie膰 odnosz膮c si臋 do dziej贸w ludzko艣ci.

Wyr贸偶nia si臋 trzy typy wiedzy, kt贸re odpowiadaj膮 trzem typom interes贸w, tj.:

  • empiryczno-analityczne,
  • historyczno-hermeneutyczne,
  • krytyczne.

Nauka i technika s膮 dzisiaj ideologi膮. Pogl膮dy my艣licieli, technik贸w s膮 bezstronne i niezale偶ne spo艂ecznie. Habermas sprzeciwi艂 si臋 przemys艂owej cywilizacji. W celu wyzwolenia i uszcz臋艣liwienia, ludzie powinni komunikowa膰 si臋 w formie swobodnej dyskusji nie jako rzeczy lecz jako podmioty. [ Leksykon filozofii klasycznej, 1997, s.250-252]

Filozofia szko艂y frankfurckiej nazywana jest czasami Ideologiekritik, czyli krytyk膮 ideologii. Wed艂ug niej spo艂ecze艅stwo powinno podda膰 si臋 krytyce, by mogli znale藕膰 藕r贸d艂a swoich os膮d贸w o otaczaj膮cym ich 艣wiecie. Krytyka ideologii zaistnieje w momencie, gdy ludzie zgodz膮 si臋 z za艂o偶eniami marksistowskimi. Chodzi tu o zach臋cenie spo艂ecze艅stwa do wyobra偶enia sobie idealnej wed艂ug nich spo艂eczno艣ci, kt贸ra nie jest od niczego uzale偶niona. Spo艂ecze艅stwo ma sobie zda膰 spraw臋, 偶e nie jest to tylko ich wyobra偶eniem, ale czym艣 co mog艂oby zaistnie膰, co jest potrzebne do rozwoju mo偶liwo艣ci.

Do ko艅ca jednak nie mo偶na wierzy膰 Ideologiekritik by wp艂yn臋艂a na przeprowadzenie pozytywnych zmian w spo艂ecze艅stwie. [J. Tejchman, K.C. Evans, 1995, s.155-156]

W latach 60. na Zachodzie powsta艂y nowe zjawiska spo艂eczne i sprawi艂y, 偶e niekt贸rzy ze szko艂y frankfurckiej odrzucili postaw臋 rezerwy w stosunku do podejmowanych pr贸b przebudowy sytuacji spo艂ecze艅stwa. To sta艂o si臋 skutkiem tego, 偶e cz臋艣膰 dorobku szko艂y frankfurckiej w艂膮czona zosta艂a do programu nowej lewicy, w贸wczas si臋 kszta艂tuj膮cej. [Wielka Encyklopedia PWN, 2003, s.362.

Bibliografia:

  1. J. Tejchman, K. C. Evans, Filozofia. Przewodnik dla pocz膮tkuj膮cych, PWN Warszawa 1995, s. 155-156.
  2. Leksykon filozofii klasycznej pod red, J. Herbuta, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1997, s. 250-252.
  3. Wielka Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Dzie艂o wydane pod honorowym patronatem Prezydenta Rzeczpospolitej oraz Ministerstwa Kultury i Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Warszawa 2003, tom 9, s. 362.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Francisco Goya

Poprzedni wpis

Zygmunt Freud

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.