Opis g臋sty

Opis g臋sty

Opis g臋sty jest to metoda bada艅 antropologicznych powsta艂a na gruncie antropologii interpretatywnej. Tw贸rc膮 i propagatorem tej koncepcji by艂 wsp贸艂czesny antropolog ameryka艅ski Clifford Geertz (1926-2006). Geertz wykorzystuj膮c idee hermeneutyki, bada艅 literackich, semiotyki, filozofii pragmatycznej, a tak偶e w艂asne do艣wiadczenia z d艂ugoletnich bada艅 terenowych stworzy艂 jedn膮 z oryginalniejszych metod badawczych wsp贸艂czesnej antropologii.

Termin opis g臋sty po raz pierwszy zastosowany zosta艂 przez brytyjskiego filozofa Gilberta Ryle. W celu zobrazowania znaczenia tego terminu Ryle w swoich rozwa偶aniach przywo艂uje przyk艂ad dw贸ch ch艂opc贸w, kt贸rzy gwa艂townie mrugaj膮. Pierwszy z ch艂opc贸w mruga z powodu nerwowego tiku, w spos贸b od niego niezale偶ny, natomiast drugi z nich mruga aby przekaza膰 jaki艣 sekretny, porozumiewawczy sygna艂. Filozof zauwa偶a, 偶e obserwator patrz膮cy na te mrugni臋cia z boku, ograniczaj膮c si臋 jedynie do bezpo艣redniego opisu tego, co widzi nie zauwa偶y艂by pomi臋dzy tymi zjawiskami 偶adnej r贸偶nicy. Mimo to r贸偶nica pomi臋dzy nerwowym tikiem, a celowym mrugni臋ciem jest zasadnicza. Pierwszy ch艂opiec mrugaj膮c z powodu tiku nerwowego wykonuje jedn膮 czynno艣膰 鈥搝aciska powieki. Drugi natomiast mrugaj膮c porozumiewawczo wykonuje znacznie wi臋cej dzia艂a艅, gdy偶 podj臋ta przez niego czynno艣膰 nie jest tylko prostym zamkni臋ciem i otworzeniem powiek, a sk艂ada si臋 na ni膮: (1) okre艣lony cel mrugaj膮cego, (2) mrugaj膮cy zwraca si臋 do konkretnego odbiorcy, (3) przekazuje okre艣lon膮 wiadomo艣膰, (4) u偶ywa spo艂ecznie zrozumia艂ego kodu, (5) dzia艂a w tajemnicy przed reszt膮 otoczenia. Dodatkowo mrugniecie takie mo偶e nabra膰 innego znaczenia i sk艂ada膰 si臋 z innych czynno艣ci gdy jest pr贸b膮 mrugni臋cia porozumiewawczego, kt贸r膮 wspomniany ch艂opiec 膰wiczy przed lustrem lub kpin膮 z czyjego艣 mrugni臋cia. Za ka偶dym razem obserwowane czynno艣ci nie r贸偶ni膮 si臋 od siebie w sensie fizycznym, natomiast r贸偶nica znajduje si臋 w niemo偶liwym do zaobserwowania go艂ym okiem znaczeniu jakie nadaj膮 tym czynno艣ciom mrugaj膮cy. Ryle rozr贸偶nia na tej podstawie dwa rodzaje opisu zjawisk: opis rzadki 鈥搒kupiaj膮cy si臋 na prostej rejestracji zdarze艅, nie widz膮cy r贸偶nicy pomi臋dzy mrugni臋ciem porozumiewawczym, a nerwowym tikiem i opis g臋sty, kt贸ry nie ogranicza si臋 jedynie do klasyfikacji zaobserwowanych fakt贸w, stara si臋 natomiast zinterpretowa膰 ich sens.

Clifford Geertz przenosi poczynione przez Ryle鈥檃 rozr贸偶nienia na grunt antropologii. W najbardziej klarowny spos贸b koncepcj臋 opisu g臋stego wyrazi艂 Geertz w eseju Opis g臋sty: w poszukiwaniu interpretatywnej teorii kultury鈥, kt贸ry opublikowany zosta艂 w zbiorze jego autorstwa zatytu艂owanym 鈥濱nterpretacja kultury鈥. W eseju tym stwierdza on, 偶e antropologia powinna skupia膰 si臋 na interpretowaniu sens贸w i znacze艅 obserwowanych dzia艂a艅, a nie zapisywaniu zaobserwowanych fakt贸w i poszukiwaniu obiektywnych zasad ich funkcjonowania. Kultura bowiem nie jest obiektywnym, jednorodnym mechanizmem determinuj膮cy okre艣lone dzia艂ania jednostki. Opis g臋sty ujmuje kultur臋 jako pewien kontekst w kt贸rym podejmowane dzia艂ania nabieraj膮 sensu i kt贸ry pod wp艂ywem tych偶e dzia艂a艅 nieustannie zmienia si臋 w spos贸b, kt贸rego nie da si臋 z g贸ry przewidzie膰. Nie m贸wi si臋 tu o niezmiennych, uniwersalnych formach kultury, stwierdza si臋 natomiast, 偶e kultura jest dynamicznym procesem przeformu艂owywania i reinterpretacji, kt贸ry dokonuje si臋 po przez dzia艂ania jednostek. Dlatego te偶 opis g臋sty jest perspektyw膮 badawcz膮 skupiaj膮ca si臋 przede wszystkim na analizie dzia艂a艅 podejmowanych przez aktor贸w spo艂ecznych i sensach jakie oni sami przypisuj膮 im w okre艣lonych okoliczno艣ciach. Uwaga antropologa koncentruje si臋 tu na tym co dane dzia艂anie wyra偶a w konkretnej sytuacji, jakie sensy ze sob膮 niesie w konkretnym u偶yciu.

Opis g臋sty jest wi臋c swego rodzaju interpretacj膮, kt贸ra nie ro艣ci sobie prawa do tworzenia stricte naukowych teorii i wyja艣nie艅. Jest to metoda antropologiczna 艣wiadoma ogranicze艅 i problem贸w jakie niesie ze sob膮 badanie obcej kultury. Antropolog, kt贸ry obserwuje 鈥瀖rugni臋cia鈥, wydarzenia i dzia艂ania, kt贸re podejmuj膮 przedstawiciel obcej kultury, nie ma bezpo艣redniego wgl膮du w ich sens i znaczenie, musi si臋 natomiast ich domy艣la膰. To przedstawiciel badanej kultury tworzy interpretacje przydarzaj膮cych mu si臋 偶yciowych do艣wiadcze艅 i stosownie do nich reaguje, antropolog pr贸buj膮c wyja艣ni膰 te reakcje konstruuje za pomoc膮 opisu g臋stego interpretacje tych interpretacji. Tak rozumiane badania przestaj膮 by膰 zapisem naukowym, a upodobniaj膮 si臋 do literatury, opisywania wci膮偶 zmieniaj膮cych si臋 wra偶e艅 jakie antropologowi nasuwaj膮 na my艣l obserwowane sytuacje.

Cliford Geertz stwierdza, 偶e opis g臋sty jest 艣wiadomym tworzeniem przez antropologa pewnej fikcji. Przy czym nie chodzi tu o potoczne rozumienie fikcji, jako swoistej nieprawdy, konfabulacji. Geertz odwo艂uje si臋 do 艂aci艅skiego okre艣lenia fictio, kt贸re t艂umaczy膰 mo偶na jako 鈥瀋o艣 skonstruowanego鈥 lub 鈥瀋o艣 ukszta艂towanego鈥. W tym sensie nie oznacza to, 偶e relacja antropologiczna jest fa艂szywa lub nie poparta faktami, znaczy to jedynie, 偶e stanowi ona pewien konstrukt wytworzony przez badacza. Antropolog badaj膮c kultur臋 pr贸buje zg艂臋bi膰 hierarchi臋 znacz膮cych struktur, wiedz臋 kt贸r膮 pos艂uguj膮 si臋 badani, aby nada膰 podejmowanym przez siebie dzia艂aniom okre艣lone sensy. Nie spos贸b raz na zawsze opisa膰 charakteru, istoty danej kultury, gdy偶 zmienia si臋 ona ci膮gle w zale偶no艣ci od dzia艂a艅 jednostek i do艣wiadcze艅 kt贸re przydarzaj膮 im si臋 w 偶yciu. Z tego powodu 偶adna interpretacja antropologiczna nie stanowi ostatecznie domkni臋tej ca艂o艣ci, uniwersalnej i ponadczasowej prawdy na temat obcej kultury. Opis g臋sty jako metoda badawcza, podobnie jak dzia艂alno艣膰 literacka, jest wi臋c 艣wiadomym wytwarzaniem przedstawienia. Antropolog tworzy literack膮 reprezentacj臋 obcej kultury, kt贸ra w zasadniczy spos贸b kreuje postrzeganie tej kultury i ma s艂u偶y膰 jej zrozumieniu, nie roszcz膮c sobie jednocze艣nie prawa do bycia opisem jedynym, niezmiennym i ostatecznym.

Opis g臋sty nie jest metod膮 badawcz膮, kt贸r膮 mo偶na okre艣li膰 za pomoc膮 skodyfikowanych sposob贸w post臋powania i dzia艂ania. Jest to metoda, kt贸ra jest zale偶na od samych okoliczno艣ci w jakich dochodzi do bada艅, st膮d za ka偶dym razem przybiera ona inn膮 form臋, kszta艂t i charakter. Tradycyjne rozr贸偶nienie na 鈥瀘pis鈥 i 鈥瀢yja艣nienie鈥, kt贸re cechuje nauki eksperymentalne zostaje tu zast膮pione przez 鈥瀦apis鈥(opis gesty) i 鈥瀞pecyfikacj臋鈥 (diagnoz臋). W ten spos贸b antropologia przestaje by膰 rozumiana jako nauka, badaj膮ca obiektywne prawa rz膮dz膮ce obserwowanymi zjawiskami i tworz膮ca na ich podstawie og贸lne teorie. Wykorzystanie w badaniach antropologicznych opisu g臋stego sprawia, 偶e staj膮 si臋 one dziedzin膮 wytwarzaj膮c膮 interpretacje dotycz膮ce poszczeg贸lnych przypadk贸w. Dlatego te偶 opis g臋sty s艂u偶y przede wszystkim sformu艂owaniu wniosk贸w klinicznych, a nie og贸lnych, diagnozuj膮c ich charakter w oparciu o bie偶膮cy kontekst, w kt贸rym si臋 one pojawiaj膮.

W艣r贸d charakterystycznych cechy bada艅 antropologicznych pos艂uguj膮cych si臋 opisem g臋stym Clifforda Geertza wymienia:

  1. Interpretatywny charakter
  2. Analiza skupiona na strumieniu dyskursu spo艂ecznego
  3. Opis g臋sty utrwala to co w 鈥瀠lotno艣ci鈥 dyskursu zosta艂o powiedziane (zrobione)
  4. Mikroskopijna skala bada艅

Opis g臋sty jest analiz膮 kultury w jej 鈥瀌zianiu si臋鈥, skupia si臋 na okoliczno艣ciach i podejmowanych w ich kontek艣cie dzia艂aniach. Tak pojmowana praktyka antropologiczna ma s艂u偶y膰 utrwalaniu 鈥瀠lotnych鈥 zdarze艅 i ich sens贸w, w celu wzbogacania dyskursu og贸lnoludzkiego, co w konsekwencji sprzyja膰 b臋dzie wytwarzaniu p艂aszczyzn porozumienia i komunikacji mi臋dzykulturowej. Jak stwierdza Clifford Geertz, celem antropologii powinno by膰 zrozumienie kultury jakiego艣 ludu czyli 鈥瀠kazanie w pe艂nym 艣wietle jego normalno艣ci bez redukowania osobliwo艣ci鈥, czemu s艂u偶y膰 ma najlepiej opis g臋sty.

Matriarchat

Poprzedni wpis

Otoczenie marketingowe

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.