Matriarchat

()

Matriarchat by艂 powszechnym na 艣wiecie stadium kultury, po kt贸rym nasta艂 patriarchat. Na pocz膮tku charakteryzowa艂 si臋 r贸wnorz臋dnym, a p贸藕niej przewa偶aj膮cym znaczeniem kobiet w spo艂ecze艅stwie, religii i gospodarce[1]. Etymologia s艂owa Matriarchat wywodzi si臋 od 艂aci艅skich i greckich s艂贸w 鈥瀖ater鈥, 鈥瀖atris鈥 鈥 matka i 鈥瀉rche鈥 鈥 w艂adza. Sam termin wprowadzi艂 w XIX wieku Jakob Bachofen (1815-1887)[2]. W dzisiejszych czasach opinie w艣r贸d naukowc贸w co do istnienia matriarchatu s膮 podzielone.

Wed艂ug Bachofena Matriarchat to epoka historyczna, w kt贸rej g艂贸wn膮 si艂臋 w spo艂ecze艅stwie stanowi艂y kobiety. Epoka ta to jedna z faz rozwoju ludzko艣ci w przesz艂o艣ci. Zosta艂o to potwierdzone przez wiele bada艅. Bachofen za pierwsz膮 form臋 rozwoju spo艂ecznego uzna艂 heteryzm 偶ywio艂owy. By艂a to faza przedma艂偶e艅ska i polega艂a na wsp贸艂偶yciu wielu kobiet z wieloma m臋偶czyznami. Z tamtego czasu pochodzi膰 ma zwyczaj nazywania si臋 wed艂ug matki, a nie ojca, poniewa偶 nie m贸g艂 by膰 on rozpoznany. Nast臋pn膮 faz膮 by艂 amazonizm, kt贸ry stanowi艂 kobiecy przewr贸t. Trzecim etapem by艂a ginekokracja. By艂a to epoka prawa macierzy艅skiego. Dosz艂o w贸wczas do osiad艂ego trybu 偶ycia. To czas pe艂nego matriarchatu, w kt贸rym m臋偶czy藕ni zajmowali podrz臋dn膮 rol臋. Pojawi艂a si臋 instytucja ma艂偶e艅stwa, w kt贸rym kobieta wsp贸艂偶y艂a z jednym m臋偶czyzn膮. Panowa艂a jednak kobieta. M臋偶czyzna zajmowa艂 si臋 wojnami i 艂owiectwem, co trzyma艂o go z dala od domu. Rodzina i stada zwierz膮t by艂y podporz膮dkowane kobietom, a potomstwo uznawano w linii matki. Bachofen uwa偶a艂, 偶e kultura matriarchalna cechowa艂a si臋 humanizmem, du偶ym znaczeniem mi艂o艣ci i pokojowymi stosunkami. By艂a to epoka dobrobytu i pokoju. W艂adza spo艂eczna i polityczna nale偶a艂a do kobiet. Z tym ustrojem wi膮za艂 si臋 kult ziemi.[3]

W XIX wieku i w pierwszej po艂owie wieku XX zazwyczaj pomniejszano znaczenie matriarchatu jako stadium rozwoju ludzko艣ci. Naukowo stwierdzono istnienie matrylinearno艣ci 鈥 zasady pokrewie艅stwa przypisuj膮cej dziecko do linii rodowej matki oraz matrykalno艣ci 鈥 m臋偶czyzna w艂膮czany by艂 do grupy lokalnej swojej 偶ony. Widziano co najwy偶ej elementy matriarchatu. Wyj膮tkiem by艂a jednak Rosja, a p贸藕niej ZSRR gdzie rozwija艂 si臋 pogl膮d o matriarchacie w czasach pierwotnych. Na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguj膮 prac臋 Marka O. Koswiena. Badacz ten uwa偶a艂, 偶e Matriarchat by艂 powszechn膮 faz膮 kultury, po kt贸rym nasta艂 patriarchat. Wyr贸偶ni艂 on dwie fazy matriarchatu: wczesny i rozwini臋ty. Matriarchat wczesny pojawi艂 si臋 w p贸藕nym stadium starszej epoki kamiennej. W gospodarce charakteryzowa艂 si臋 zbieractwem, 艂owiectwem i rybo艂贸wstwem oraz podzia艂em pracy mi臋dzy m臋偶czyzn膮, a kobiet膮. Zbieractwem zajmowa艂y si臋 przewa偶nie kobiety, a 艂owiectwem m臋偶czy藕ni. Matriarchat rozwini臋ty pojawi艂 si臋 w okresie m艂odszej epoki kamiennej i odznacza艂 si臋 w jednych spo艂ecze艅stwach kopieniactwem, a w innych rybo艂贸wstwem lub morskim 艂owiectwem. W jednych i drugich zajmowano si臋 te偶 hodowl膮 zwierz膮t domowych[4].

Zjawisko matriarchatu trwa艂o oko艂o 30聽000 lat. Si臋ga starszej epoki kamiennej i daje si臋 pewnie obserwowa膰 od p贸藕nego paleolitu w okresie oryniackim, kiedy pojawi艂 si臋 homo sapiens. Dowodami na rzecz matriarchatu s膮 liczne figurki z tamtego okresu, kt贸re przedstawiaj膮 kobiet臋 z wydatnymi piersiami, udami i brzemiennym brzuchem. Figurki m臋skie wyst臋powa艂y, ale w znikomej ilo艣ci. W paleolicie spotka膰 si臋 mo偶na ju偶 z zal膮偶kami matriarchatu. Pozycja obu p艂ci by艂a r贸wnorz臋dna.[5]

Oko艂o 10聽000 lat temu, pod koniec epoki kamienia dokona艂a si臋 na Bliskim Wschodzie istotna przemiana kultury, gospodarki, ustroju spo艂ecznego i religii. Dosz艂o wtedy do przewagi i ugruntowania si臋 matriarchatu. W nowej epoce pojawi艂o si臋 rolnictwo zb贸偶 uprawnych, hodowla zwierz膮t, ceramika naczyniowa i sta艂e osady. Matriarchat przejawia艂 si臋 w ideologicznym systemie rz膮dzenia, kt贸ry nosi艂 charakter religijny i wyra偶a艂 si臋 w kulcie bogi艅 i codziennym 偶yciu. System ten nie wyra偶a艂 si臋 w przemocy. Jego celem by艂o podtrzymywanie 偶ycia, p艂odzenie i trwanie. Pojawi艂a si臋 wtedy idea Wielkiej Bogini, kt贸ra by艂a Bogiem naczelnym. Bogini m艂odszej epoki kamiennej panowa艂a nad wszech艣wiatem, w kt贸rym ludzko艣膰 i wszelkie 偶ycie by艂y jej dzie膰mi. Jako Magna Mater 鈥 Wielka matka rz膮dzi艂a ca艂o艣ci膮, by艂a bogini膮 偶ycia, 艣mierci i odrodzenia. Obejmowa艂a swoim panowaniem 偶ycie ro艣lin, zwierz膮t i ludzi. Zarz膮dza艂a wegetacj膮, natur膮, a jej macica tkwi艂a w ziemi, kt贸ra 鈥 co zaobserwowali ludzie pierwotni 鈥 rodzi bez przerwy wszelkie formy 偶ycia. W neolicie widziano podobie艅stwo mi臋dzy wzrastaniem ludzi i ro艣lin, przy czym chodzi艂o o cykl narodzin, 偶ycia, 艣mierci i odrodzenia. Nie by艂o widoczne 藕r贸d艂o 偶ycia. W paleolicie ciemna, ukryta macica odpowiada艂a sanktuariom jaskiniowym, a w neolicie uto偶samiana by艂a z ziemi膮 鈥 wieczn膮 rodzicielk膮. O znaczeniu bogini w religii zadecydowa艂o du偶e znaczenie kobiet w gospodarce. Przyjmuje si臋, 偶e to kobiety wynalaz艂y rolnictwo

We wczesnym neolicie ca艂y kontynent europejski porasta艂y puszcze. Oko艂o 7000 lat temu zacz臋li tutaj przybywa膰 rolnicy z Bliskiego Wschodu. Wykarczowali oni lasy, kt贸re zamieniali w pola uprawne. Skutki okaza艂y si臋 powa偶ne. Nast膮pi艂o wylesienie i pojawi艂o si臋 wiele otwartych teren贸w, na kt贸rych zaistnia艂y warunki do hodowli i pasterstwa. By艂a to dziedzina gospodarki, kt贸ra wymaga艂a du偶ej si艂y i sprawno艣ci, dlatego zajmowali si臋 ni膮 m臋偶czy藕ni. Z czasem opanowali gospodark臋, pojawi艂a si臋 nowa religia. Druga epoka 鈥 patriarchat po raz pierwszy pojawi艂 si臋 na stepach nadwo艂偶a艅skich i zacz膮艂 si臋 rozprzestrzenia膰 i pog艂臋bia膰 coraz dalej. Oko艂o 5000 lat temu w Azji, Europie i na Bliskim Wschodzie zapanowa艂 patriarchat.

W p贸藕niejszych czasach mo偶na si臋 jeszcze spotka膰 z prze偶ytkami matriarchatu. Uwa偶a si臋, 偶e Lilit, kt贸ra w 偶ydowskiej tradycji kabalistycznej uchodzi za pierwsz膮 kobiet臋 jest symbolem walki o godno艣膰 i szacunek dla kobiet. Lilit sta艂a si臋 przedmiotem oszczerstw w patriarchacie. Staro偶ytni Hebrajczycy przed XVIII w. p.n.e. za swojego g艂贸wnego Boga uznawali bogini臋 okre艣lan膮 jako kr贸low膮 niebios[8]. Ko艣ci贸艂 katolicki na piedesta艂 wyni贸s艂 Mari臋, chocia偶 posta膰 matki Jezusa Chrystusa nie odgrywa艂a znacz膮cej roli w Nowym Testamencie. Cechy, kt贸re jej przypisano czyni膮 z niej bogini臋, cho膰 uznano j膮 tylko za 艣wi臋t膮. Przyznano jej status Wiecznej Dziewicy, Niepokalanej, Matki Boga, Wniebowzi臋tej, Drugiej po Bogu za pe艂n膮 zgod膮 wiernych. W chrze艣cija艅stwie sta艂a si臋 wzorem cz艂owiecze艅stwa. Mo偶na powiedzie膰, 偶e dano jej aspekty dawnej bogini, a w pierwszych wiekach naszej ery dawne boginie poga艅skie by艂y jeszcze czczone w krajach europejskich[9]. R贸wnie偶 w religii staro偶ytnej Grecji pobrzmiewaj膮 elementy dawnego matriarchatu, np. kult ziemi 鈥 Gai. Gaj臋 uwa偶ano za matk臋 ziemi臋, bogini臋 wszystkiego, co ro艣nie. By艂a ona wszechmatk膮 i zrodzi艂a istoty ludzkie.[10] W Ameryce prawie wsz臋dzie wierzono w bogini臋 identyfikowan膮 z Matk膮 Ziemi膮. Irokez贸w 鈥 Indian z p贸艂nocno zachodniej cz臋艣ci USA 鈥 cechowa艂a matrykalno艣膰. W ich ustroju spo艂ecznym istotn膮 rol臋 odgrywa艂y kobiety. By艂y autorytetem w艣r贸d mieszka艅c贸w wioski, zajmowa艂y si臋 偶yciem gospodarczym i spo艂ecznym. M臋偶czy藕ni zajmowali si臋 艂owiectwem, wojnami i handlem. Pozycja obu p艂ci by艂a r贸wnorz臋dna. M臋偶czyzna po zawarciu ma艂偶e艅stwa zamieszkiwa艂 w domu 偶ony. Kobiety decydowa艂y te偶 o dzia艂alno艣ci politycznej.[11] Echa dawnych bogi艅 przetrwa艂y r贸wnie偶 w kulturach Celt贸w i Etrusk贸w.

W wielu miejscach istniej膮 do dzisiaj takie spo艂eczno艣ci, w kt贸rych zachowa艂y si臋 prze偶ytki matriarchatu. W Chinach na granicy Yunnanu i Sichuanu mieszka spo艂eczno艣膰 Mosuo, kt贸ra funkcjonuje na zasadach matriarchalnych. Kobieta jest g艂ow膮 rodu, podejmuje wszelkie decyzje jak rozdzielanie pieni臋dzy i d贸br. Nieruchomo艣ci przekazywane s膮 za po艣rednictwem linii 偶e艅skiej. M臋偶czy藕ni Mosuo nie nale偶膮 do rodzin matek swoich dzieci. 呕yj膮 w domach swoich w艂asnych matek. Rol臋 ojc贸w pe艂ni膮 wobec dzieci swoich si贸str. W tej kulturze nie istnieje ma艂偶e艅stwo. Kobiety i m臋偶czy藕ni mog膮 nawi膮za膰 romans z kim chc膮, ale nie oznacza to, 偶e nie ma tutaj wieloletnich i sta艂ych zwi膮zk贸w. Najwy偶sz膮 pozycj臋 w domu zajmuje najstarsza kobieta 鈥 matka rodu. Spo艂eczno艣膰 Mosuo zajmuje si臋 rolnictwem. Praca na polu wykonywana jest w wi臋kszo艣ci przez kobiety. M臋偶czy藕ni zajmuj膮 si臋 przewa偶nie handlem. G艂贸wnymi warto艣ciami dla tego ludu s膮 dobro dzieci i harmonia w 偶yciu rodzinnym[12]. Inne matriarchalne spo艂eczno艣ci to m.in. Ajnowie w Japonii, Triobriandczycy w Melanezji i na Oceanie Spokojnym, kt贸rych opisywa艂 Bronis艂aw Malinowski, ludy Khasi i Garo w Indiach w stanie Meghalaya, niekt贸re spo艂eczno艣ci Bantu w Afryce. W Ameryce P贸艂nocnej to Indianie Pueblo, Hopi i wspomniani Irokezi.[13]

Bibliografia:

  1. Z. Krzak, Od matriarchatu do patriarchatu, Warszawa, 2007
  2. http://www.przekroj.pl/cywilizacja_otworz_artykul,5380,0.html
  3. http://www.focus.pl/historia/artykuly/zobacz/publikacje/taniec-wokol-pralki/
  4. http://kobiecosc.pl/?p=82

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Opis g臋sty

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.