Dyfuzjonizm

()

Nurt w naukach o kulturze (antropologia kulturowa, etnologia, archeologia) powsta艂y po ewolucjonizmie w XX w. Stanowisko to jest bardzo wewn臋trznie zr贸偶nicowane. W czystej postaci zosta艂o sformu艂owane w Niemczech na pocz膮tku XX w. Kierunek ten zasadniczo przeciwstawia艂 si臋 ewolucjonizmowi schematycznemu. [K. J. Brozi, 1994, s. 88 – 95]

Og贸lnie m贸wi膮c Dyfuzjoni艣ci nie zgadzali si臋 z ewolucjonistyczn膮 teori膮, wed艂ug kt贸rej wszystko ewoluuje od form ni偶szych do wy偶szych. Wskazywali na fakty 艣wiadcz膮ce o tym, 偶e niekt贸re m艂odsze formy kulturowe s膮 w istocie regresem. Wed艂ug nich to dyfuzja, zapo偶yczenia i rozprzestrzenianie r贸偶nych element贸w kulturowych stanowi膮 o procesie rozwoju. Rozw贸j kultury nie dokonuje si臋 drog膮 wynalazk贸w – jak twierdzili ewolucjoni艣ci, ale poprzez powielanie wzor贸w kultury. Przedmiotem bada艅 by艂a dla nich w臋dr贸wka r贸偶nych element贸w kultury. Kultura interesowa艂a ich nie jako atrybut wszelkich zbiorowo艣ci, ale jako w艂asno艣膰 zbiorowo艣ci, fakt odr臋bno艣ci kulturowej a nie sam fakt jej posiadania. [E. Krawczak, 2004, s. 65 – 68]

Za prekursora niemieckiego dyfuzjonizmu oraz szko艂y kulturowo – historycznej uznaje si臋 Fredricha Ratzela. Szczeg贸ln膮 uwag臋 zwraca艂 na procesy swoiste dla poszczeg贸lnych region贸w. Zapocz膮tkowa艂 metod臋 historycznego badania dyfuzji. Dla niego dyfuzja by艂a zjawiskiem przestrzenno – historycznym. Pierwszym, faktycznym przedstawicielem dyfuzjonizmu by艂 Leo Frobenius. Swoimi badaniami obj膮艂 nie tylko w臋dr贸wk臋 poszczeg贸lnych element贸w w czasie i przestrzeni, ale tak偶e ca艂e ich zespo艂y – kompleksy kulturowe. Stworzy艂 poj臋cie 鈥瀔r臋gu kulturowego” niezwykle istotne dla szko艂y kr臋g贸w kulturowych. G艂贸wny trzon teoretyczny i praktyczny niemiecko – austriackiej szko艂y kulturowo – historycznej kr臋g贸w kulturowych wypracowali Fritz Graebner oraz Bernhardt Ankermann. Wypracowali kryteria analizy proces贸w dyfuzji – kryterium formy (jako艣ci), ilo艣ci oraz kryterium ci膮g艂o艣ci. Pierwsze kryterium dotyczy podobie艅stwa drugorz臋dnych cech formy. Takie podobie艅stwo wskazuje na ich wsp贸lne pochodzenie. Drugie kryterium dotyczy podobie艅stwa wielu wytwor贸w kulturowych funkcjonuj膮cych w por贸wnywalnych kulturach. Podobie艅stwo to ma dowodzi膰 ich wsp贸lnego pochodzenia. [E. Krawczak, 2004, s. 69 – 71]

My艣l F. Graebnera, B. Ankelmanna i L. Frobeniusa rozwin膮艂 Wilhelm Schmidt. To on ostatecznie sformu艂owa艂 schemat rozwoju kultury na drodze dyfuzji. Jego teoria kr臋g贸w kulturowych zak艂ada艂a, 偶e pierwotnie istnia艂o kilka kultur tzw. zasadniczych, kt贸re da艂y pocz膮tek wielu kulturom wt贸rnym. Aby uchwyci膰 chronologi臋 kultur wypracowa艂 kryterium nast臋pczo艣ci ich wyst臋powania. Kultury 艣wiata zosta艂y przez nich podzielone na podstawie kilku kryteri贸w. Podzieli艂 je wed艂ug typu gospodarki, typu organizacji spo艂ecznej, formy wierze艅, praktyk religijnych oraz narz臋dzi i przedmiot贸w materialnych. St膮d podzia艂 na: prakultury (kultury pierwotne), kultury prymarne (podstawowe), sekondarne (drugorz臋dne) i tercjalne (wy偶sze cywilizacje). Podzia艂 ten r贸偶ni si臋 od podzia艂u na kultury (kr臋gi kulturowe) zbieracko – 艂owieckie, pasterskie i rolnicze. [E. Krawczak, 2004, s. 71 – 73]

Ogromn膮 rol臋 w ameryka艅skim dyfuzjonizmie odegra艂 Frans Boas. Jego naukowa orientacja zdominowa艂a ameryka艅sk膮 antropologie w latach 90 – tych. XIX w. a偶 do lat 30 – tych XX w. U tego badacza sprzeciw wobec ewolucjonizmu uwidoczni艂 si臋 w jego sprzeciwie wobec metody por贸wnawczej stosowanej przez ewolucjonist贸w. W jej miejsce zaproponowa艂 metod臋 historyczn膮, w kt贸rej dane zjawisko by艂o osadzone w konkretnym miejscu i czasie. Ponadto zwr贸ci艂 uwag臋 na znacz膮c膮 rol臋 czynnik贸w psychologicznych w rozwoju kultury. Wszelkie zjawiska i zale偶no艣ci mi臋dzy nimi s膮 wyja艣niane poprzez odwo艂anie si臋 do stan贸w 艣wiadomo艣ci cz艂owieka. Nie lekcewa偶y艂 indywidualnych aspekt贸w kultury, relacji jednostek do kultury, poniewa偶 aktywno艣膰 przystosowawcza cz艂owieka dla niego mia艂a decyduj膮ce znaczenie, je艣li chodzi o kszta艂t kultury. F. Boas twierdzi艂, ze proces kulturowy jest konfiguracj膮 wielu aspekt贸w rzeczywisto艣ci, kt贸re oddzia艂uj膮 na siebie. Dlatego ka偶d膮 kultur臋 nale偶y bada膰 indywidualnie, nie przenosz膮c na ni膮 praw rz膮dz膮cych innymi kulturami. Stanowisko relatywistyczne uniemo偶liwia艂o jakiekolwiek por贸wnania mi臋dzykulturowe i generalizacje oraz rozwojowe podej艣cie do problematyki kulturowej. [E. Krawczak, 2004, s. 75 – 82]

Istnieje kilka og贸lnie uznanych w dyfuzjonizmie zasad dyfuzji:

  1. Je艣li nie oddzia艂uj膮, 偶adne warunki to elementy kultury zostan膮 przede wszystkim przej臋te przez spo艂ecze艅stwa, kt贸re stykaj膮 si臋 z miejscami powstania tych element贸w, a p贸藕niej przez spo艂ecze艅stwa bardziej odleg艂e lub maj膮ce mniej bezpo艣rednie kontakty. Dyfuzja wymaga styczno艣ci i czasu.
  2. Prze偶ytki peryferyjne. Dana rzecz ulega innowacji w miejscu swego powstania, centrum. Ta innowacja rozprzestrzenia si臋 na, zewn膮trz wi臋c na bardziej oddalone tereny dociera p贸藕niej. Dlatego na peryferiach ro偶ne przedmioty mog膮 by膰 mniej unowocze艣nione.

Poniewa偶 w r贸偶nych miejscach jest r贸偶ny wsp贸艂czynnik podatno艣ci rozchodz膮ce si臋 twory kultury rozprzestrzeniaj膮 si臋 nieregularnie. Dyfuzja wymaga przekaziciela, ale przede wszystkim odbiorcy i jego rola jest wa偶niejsza. Dyfuzja obejmuje trzy fazy:

  1. Przedstawienie spo艂ecze艅stwu nowego elementu lub element贸w kulturowych.
  2. Przyj臋cie go przez spo艂ecze艅stwo
  3. Zespolenie przyj臋tego elementu lub element贸w z dotychczas istniej膮c膮 kultur膮. [Antropologia kulturowa, wyb贸r tekst贸w, 1995, s. 88 – 96]

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Walter Elias Disney

Poprzedni wpis

Dyskordianizm

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.