Teatr Reduta

()

Pierwszy polski teatr laboratoryjny, za艂o偶ony w 1919 w Warszawie przez Juliusza Osterw臋 i Mieczys艂awa Limanowskiego. Po艂膮czy艂o ich zafascynowanie Konstantym Stanis艂awskim 鈥 prowadz膮cy聽 MCHAT 鈥 u聽 (Moskiewskiego Teatru Artystycznego), kt贸ry stworzy艂聽 now膮 metod臋 gry aktorskiej, opieraj膮c膮 si臋 na realizmie psychologicznym postaci, a graj膮cy aktor mia艂 bazowa膰 swoj膮 gr臋 na w艂asnych do艣wiadczeniach i prze偶yciach.

Teatr Osterwy mia艂 siedzib臋 w Salach Redutowych Teatru Wielkiego. Na inauguracj臋 Teatr Reduta wystawi艂聽 鈥淧onad 艣nieg bielszym si臋 stan臋鈥 Stefana 呕eromskiego, z kt贸rym b臋d膮 wsp贸艂pracowa膰 przez ca艂y okres istnienia. W 1921 roku teatr dzia艂a艂 ju偶 jako niezale偶na plac贸wka. Przy Reducie po kr贸tkim czasie powsta艂a szko艂a aktorska ( Instytut Reduty). Powsta艂y teatr mia艂 na celu zreformowanie zar贸wno gry aktorskiej jak i inscenizacji, ale tak偶e stworzenie nieobecnego dot膮d w polskim teatrze wymiaru spo艂ecznego, kt贸ry kszta艂towa艂 aktor贸w jako aktywnych spo艂ecznik贸w, dzia艂aczy teatralnych. Przyk艂adem wychowania w duchu spo艂ecznej u偶yteczno艣ci mog膮 by膰聽 Irena i Tadeusz聽 Byrscy. Po zako艅czeniu wojny聽 pr贸bowali聽 w r贸偶nych prowincjach tworzy膰 teatr nawet na europejskim poziomie. Symbolem Reduty by艂a聽 koniczynka, kt贸ra mia艂a symbolizowa膰 niesko艅czono艣膰. 鈥 symbol niesko艅czono艣ci.

Osterwa pragn膮艂 zerwa膰 z dotychczasowym聽 gwiazdorstwem i udawaniem. Opowiada艂 si臋 za uproszczeniem dekoracji, po to by na ma艂ej scenie nawi膮za膰 z publiczno艣ci膮 bliski kontakt. Redut臋 cechowa艂a przede wszystkim idea pracy zespo艂owej i wsp贸lna odpowiedzialno艣膰. Nawet zarobionymi pieni臋dzmi dzielono si臋 po r贸wno. Ludzie dzia艂aj膮cy w Reducie byli ze sob膮 bardzo silnie zwi膮zani. Wsp贸lnie聽 mieszkali i razem pracowali, przez co cz臋sto teatr Osterwy nazywano zakonem lub komun膮.聽 Po obiedzie obowi膮zywa艂y godziny milczenia. Aktorzy mieli narzucony rygor etyczny nie tylko podczas pracy na scenie, ale r贸wnie偶 w 偶yciu codziennym. Osterwa du偶y nacisk k艂ad艂 na tekst. Aktorzy musieli bardzo wnikliwie analizowa膰 s艂owo, nabywa膰 wiedz臋 literack膮 dotycz膮c膮 tekstu. Na pierwszym miejscu by艂 wypowiadany tekst, kt贸ry mia艂聽 budzi膰 w widzu emocje, a nie, jak no og贸l si臋 przyj臋艂o, ogl膮dane widowisko. Aktor porzuci艂 dotychczasowe gwiazdorstwo i pust膮 gr臋 sceniczn膮, zast臋puj膮c j膮 autentycznym prze偶ywaniem roli. Na pocz膮tku Osterwa nie narzuca艂 uczniom wizji scenicznej, pozwala艂 im si臋 wyrazi膰 w swoim indywidualnym zrozumieniu roli, dopiero po pewnym czasie aktorzy Reduty ograniczyli si臋 do realizmu i naturalizmu na scenie. Innowacje wprowadzone przez Osterw臋 by艂y do艣膰 kontrowersyjne i powodowa艂y liczne dyskusje w 偶yciu teatralnym Warszawy. Cz臋sto stawa艂y si臋 obiektem kpin i przyczyn膮 niepochlebnych opinii, lecz mimo to, teatr cieszy艂 si臋 niema艂膮 popularno艣ci膮.

Grupa bardzo cz臋sto wyje偶d偶a艂a do innych miast Polski, aby tam dzieli膰 si臋 spektaklami z szersz膮 widowni膮.聽 Ci, kt贸rzy przyst臋powali do wsp贸艂pracy z Redut膮, zdawali sobie spraw臋 z odmiennego charakteru i innych zasad rz膮dz膮cych teatrem. Graj膮cy w spektaklach brali r贸wnie偶 udzia艂 w przygotowywaniu dekoracji i kostium贸w.聽 Ka偶da rola mia艂a podw贸jn膮 obsad臋. Arty艣ci nie reagowali na oklaski, a na afiszach nie wyszczeg贸lniano nazwisk.聽 Przy teatrze by艂a kuchnia, poniewa偶 pr贸by potrafi艂y trwa膰 nawet przez kilkana艣cie godzin. Scena umieszczona by艂a na poziomie widowni. Budk臋 suflera zupe艂nie zlikwidowano.聽 Treningu cia艂a by艂 wa偶nym elementem 偶ycia Redutowc贸w. Szermierka, taniec, kszta艂cenie muzyczne i 膰wiczenie g艂osu, z drugiej strony praca umys艂owa. Gdy pracowano nad 鈥淜rakusem鈥 Norwida, aktorzy musieli i艣膰 w nocy do lasu. Podczas pracy nad 鈥淲eselem鈥, aktorzy lepili聽 gliniane figurki, kt贸re przedstawia艂yby metaforycznie sceny, kt贸r膮 mieli odegra膰. Osterwa twierdzi艂, 偶e aby zmieni膰 teatr potrzebny jest nowy aktor.

W Reducie istnia艂 widoczny przydzia艂 obowi膮zk贸w pomi臋dzy Osterw膮, a Limanowskim. Osterwa organizowa艂 prac臋 i dopracowywa艂聽 rzemios艂o, a kszta艂towaniem 偶ycia duchowego zajmowa艂 si臋 raczej Limanowski, kt贸rego charakteryzowa艂o ekologiczne my艣lenie o teatrze (teatr ma by膰 zwi膮zany z czasem i przestrzeni膮).聽 W 1922 roku przy teatrze powsta艂 Instytut Reduty. Jego g艂贸wnym celem by艂o kszta艂cenie zespo艂u aktorskiego wed艂ug zasad Osterwy i Limanowskiego. Aby sta膰 si臋 cz艂onkiem Instytutu Reduty potencjalny kandydat musia艂 zda膰 egzamin. Cz艂onkowie Instytutu ucz臋szczali na zaj臋cia rozwijaj膮ce fizycznie cia艂o. Przedmioty z teorii historii literatury i teatru, oraz 膰wiczenia z dykcji, m贸wienia tekstu, czy interpretacji wiersza.

Reduta w repertuarze mia艂a sztuki Rittnera, 呕eromskiego, Szaniawskiego, Zab艂ockiego. Szczeg贸lnie udanie inscenizacje to: 鈥濿 ma艂ym domku鈥 Tadeusza Rittnera, 鈥濬ircyk w zalotach鈥 Franciszka Zab艂ockiego, w kt贸rym zagra艂 Juliusz Osterwa, 鈥濲udasz鈥 Kazimierza Przerwy 鈥揟etmajera z rol膮 Stefana Jaracza.

W historii Reduty mo偶na wymieni膰 trzy okresy:

  • Pierwsza聽 Reduta Warszawska (1919-1925)

Reduta wystawia艂a sztuki wsp贸艂czesnych pisarzy polskich 鈥 Stefana聽 呕eromskiego i Jerzego Szaniawskiego. W jej repertuarze nie by艂y spektakli z tzw. wielkiego polskiego repertuaru. Sztuki 呕eromskiego zrealizowane przez Redut臋 w tym okresie to聽 鈥淧apierowy kochanek鈥 (1920), 鈥淓wa鈥 (1921) 鈥淭uro艅鈥 (1924 roku ). 鈥淟ekkoduch鈥 Szaniawskiego zosta艂 wystawiony w 1923 roku. Przygotowywano misteria:聽 鈥淛udasz鈥 Kazimierza Przerwy-Tetmajera (1922), 鈥淧astora艂k臋鈥 (1922) i 鈥淲ielkanoc鈥 (1923) na podstawie starych polskich tekst贸w misteryjnych w inscenizacji Leona Schillera. Re偶yseri膮 w Reducie zajmowa艂 si臋 Osterwa, lecz i w tym wzgl臋dzie wsp贸艂pracowa艂 z Limanowskim. Pierwszy okres to czas teatru-laboratorium, kt贸ry wystawia艂 dramaty polskie i poszukiwa艂聽 dot膮d nieznanych metod gry i wsp贸艂pracy aktorskiej.

Kiedy w roku 1923 Osterwa dwukrotnie stawa艂 na czele Teatru Rozmaito艣ci, Redut臋 Prowadzili Limanowski z Schillerem. W Czesie Pierwszej Reduty Warszawskiej z Osterw膮 wsp贸艂pracowali: Stefan Jaracz, Maria Dul臋bianka, Wanda Siemaszkowa. Kilka sztuk zosta艂o wyre偶yserowanych przez聽 Leona Schillera.

  • Reduta Wile艅ska (1925-1931)

Osterwa w 1925 roku przeni贸s艂 Redut臋 do Wilna. Now膮 siedzib膮 zosta艂 teatr na Pohulance. Warunki nie by艂y zbyt dobre, cz臋sto brakowa艂o pieni臋dzy na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a aktorzy nie mieli gdzie mieszka膰, jednak teatr聽 si臋 nie poddawa艂. 鈥淲yzwolenie鈥 Wyspia艅skiego w nowym opracowaniu re偶yserskim i z w艂asn膮 rol膮 Konrada (1925) wystawiono jako premier臋. Nast臋pnym spektaklem ciesz膮cym si臋 do艣膰 du偶ym powodzeniem by艂 鈥淜si膮偶臋 niez艂omny鈥 S艂owackiego z rol膮 Osterwy jako Don Fernandem. Ten spektakl pokazywany by艂 nie tylko w Wilnie, ale tak偶e w niekt贸rych polskich miastach. W ci膮gu 900 dni pokazano ponad 1500 spektakli w 173 miastach Polski. Sam Osterwa grywa艂 poza Wilnem, a zarobione pieni膮dze przeznacza艂 na ubogi bud偶et swojego teatru. Reduta Wile艅ska mia艂a nawet w艂asne terminy okre艣laj膮ce cz臋艣ci teatru np. dolnia by艂a parter, balkon nazywany by艂 g贸rni膮, scena spe艂ni膮, a galeria szczytni膮. Podczas pobytu w Wilnie Redut臋 charakteryzowa艂a dzia艂alno艣膰 objazdowa o do艣膰聽 szerokim zasi臋gu. W repertuarze wile艅skim opr贸cz polskich sztuk znalaz艂y si臋 tak偶e utwory z klasyki 艣wiatowej.

  • II Reduta Warszawska (1931-1939)

W 1931 Reduta powt贸rnie zostaje przywr贸cona Warszawie. Jej siedziba mie艣ci艂a si臋 przy ulicy Kopernika. Ten czas nazywany jest r贸wnie偶 tzw. Trzeci膮 Redut膮. W 1936 roku odby艂a si臋 premiera 鈥淧ier艣cienia wielkiej damy鈥 Cypriana Kamila Norwida, gdzie Osterwa odegra艂 rol臋 Hrabiego Szeligi.聽 Od 1932 roku odbywa艂y si臋 pokazy zwane pokazami za 鈥濩o 艂aska鈥. Wystawiano tak偶e przedstawienia dla dzieci, zorganizowano studio radiowe, otwarto Towarzystwo Przyjaci贸艂 Reduty.

Inspiracje Redut膮 i pogl膮dami Juliusza Osterwy rzutuj膮 na dzisiejszy teatr. Jego tradycje obecne s膮 dzi艣 w teatrze W艂odzimierza Staniewskiego 鈥濭ardzienice鈥. Znich czerpa艂 tak偶e Jerzy Grotowski, zakladaj膮c sw贸j Teatr Laboratorium. Dzi臋ki Reducie Szaniawski i 呕eromski zaistnieli na dobre w 艣wiecie polskich pisarzy.

Bibliografia:

  1. Marczak-Oborski Stanis艂aw, Teatr polski w latach 1918-1965. Teatry dramatyczne, Warszawa 1985.
  2. Osi艅ski Zbigniew, Pami臋膰 Reduty, Gda艅sk 2003.
  3. Raszewski Zbigniew, Kr贸tka historia teatru polskiego, Warszawa 1990.
  4. Szczublewski J贸zef, 呕ywot Osterwy, Warszawa 1973.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK)

Poprzedni wpis

Pierre August Renoir

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.