Secesja

Secesja

Styl Art Nouveau w Polsce zwany secesją dominował na przełomie wieku XIX i XX. Jego silny wpływ można zauważyć we wszystkich dziedzinach sztuki i wzornictwa. Artyści secesyjni przeciwstawiali się panującemu przez całe stulecie historyzmowi i eklektyzmowi sztuki, odcinali się od akademizmu, starali się zerwać z panującymi kanonami. Pragnęli stworzyć całkowicie nowy styl odpowiadający współczesności oraz nowe zasady kształtowania dzieła sztuki. W końcu XIX wieku secesja reprezentowała nowatorskie i rewolucyjne tendencje w sztuce.

Secesja ukształtowała się równocześnie w kilkunastu ośrodkach Europy około 1890 roku. Styl ten miał wiele inspiracji: angielski ruch Arts and Crafts (Sztuki i Rzemiosła), malarstwo prerafaelitów, modną wówczas sztukę Dalekiego Wschodu, drzeworyt japoński. Wchłonął także elementy rokoka i tradycji regionalnych.

Charakterystyczną cechę secesji stanowiła integracja sztuk – zespolenie wszystkich rodzajów twórczości: od architektury, poprzez malarstwo i rzeźbę, po sztukę użytkową i zdobnictwo. Zjawisko to określane terminem Gesamtkunstwerk (,,jedność sztuk”) wyrażało się w dążeniu do zatarcia granic między poszczególnymi dyscyplinami sztuki. Według secesyjnej estetyki wystrój zewnętrzny budynku powinien tworzyć kompozycyjną i kolorystyczną jedność stylową z wystrojem wnętrza, meblami. Każdy mebel i sprzęt istniał nie sam przez się, lecz jako część harmonijnej całości. Dlatego najwięksi twórcy zajmowali się jednocześnie kilkoma dziedzinami sztuki, projektowali wnętrza z całym wyposażeniem: kratami, lampami, meblami. Podejmując hasła, które pojawiły się w latach sześćdziesiątych XIX wieku w angielskim ruchu Arts and Crafts, secesja zwalczała podział na sztuki czyste i użytkowe. Nobilitowała rzemiosło uważane w XIX wieku za twórczość podrzędną. W secesji każdy przedmiot codziennego użytku jako element artystycznej całości nabierał znaczenia dzieła sztuki. Idea odrodzenia sztuki dekoracyjnej wiązała się z pragnieniem przepojenia pięknem życia codziennego. W praktyce dzieło architektury lub sztuki użytkowej zaczęło być traktowane przez artystów jako wartość sama w sobie, nie zaś jako rzecz, która ma spełniać funkcje praktyczne. Do całościowego dzieła sztuki należał także człowiek, a zwłaszcza kobieta, która w przeciwieństwie do mężczyzny funkcjonowała jako dekoracja. Moda stała się jak wszystko inne częścią całościowego dzieła sztuki, awansowała do miana artyzmu.

Sztukę secesyjną charakteryzowała dekoracyjna stylizacja oraz skłonność do estetyzacji. Jednym z głównych środków wyrazu była falista, długa, dynamiczna linia o niespokojnych i płynnych rytmach. Tworzyła formy asymetryczne, wydłużone, smukłe lekkie i wiotkie. Istotną cechą malarstwa i grafiki secesyjnej była ich płaskość. Secesja rezygnowała z efektów perspektywiczno-iluzjonistycznych. Nie sugerowała głębi przestrzeni za pomocą perspektywy, a bryły przedmiotu za pomocą światłocienia. Operowała jednolitymi, płaskimi kształtami i plamami obwiedzionymi mocnym konturem. Secesja miała upodobanie do wertykalizmu. Silnie podkreślała linie pionowe w meblach, preferowała wąskie i wysokie formaty malowideł oraz witraży, strzeliste rośliny, wysmuklone postacie ludzkie. Znalazła także upodobanie w asymetrii, skomplikowanych układach kompozycyjnych. Zmieniono też gamę kolorystyczną, wprowadzając barwy jasne, pastelowe, biel. Chętnie stosowano efekty połysku, powierzchnie migocące i opalizujące.

Jedną z sił napędowych secesji było uwielbienie świata organicznego. Nowa ornamentyka oparta została na bezpośredniej obserwacji przyrody. Gdzie tylko było to możliwe – na fasadach domów, okładkach książek, biżuterii – wprowadzano stylizowany świat roślin i zwierząt. Do ulubionych kwiatów należały lilia i kalia, do ptaków – łabędź i paw. Preferowano rośliny na wysokich łodygach (irysy, mieczyki) oraz pnące o falistych lub skręconych wiciach (powoje). Wprowadzono także rośliny pospolite: rumianki i osty. Bogata była fauna secesji: flamingi z długimi, giętkimi szyjami, żurawie, pawie i bażanty o barwnych piórach. Za nie mniej interesujące uważano kolorowe ważki i motyle, a także stwory fantastycznobaśniowe – chimery, smoki, sfinksy.

W dziełach secesyjnych spotyka się także postacie ludzkie. Znamienne, że były to niemal wyłącznie kobiety, istoty wiotkie, smukłe, z długimi falistymi włosami, które podobnie jak pędy roślinne dawały sposobność do komponowania krzywolinijnych abstrakcyjnych układów dekoracyjnych. Przybierając często postawy omdlewające, jakby pełne miłosnej tęsknoty, przywodziły erotyczne skojarzenia. Dużą rolę odgrywała tematyka erotyczna.

Secesja najbujniej rozkwitła w sztuce użytkowej. Odrodziła niemal wszystkie gałęzie zdobnictwa, w szczególności szkło, ceramikę, meblarstwo, witrażownictwo, jubilerstwo.

Elementy stylizacji secesyjnej widoczne były w wielu kierunkach malarstwa końca XIX wieku. Linia i kontur ponownie odzyskały wartość środka ekspresji, co było reakcja na impresjonistyczny rozpad konkretności formy. Wielu artystów podkreślało, że linie są nośnikiem emocji, środkiem przekazu. Wiele wątków łączyło secesje z symbolizmem końca XIX wieku. Artyści zafascynowani byli potęgą i płodnością życia, sprawami płci, widząc w nich wielkie misterium przyrody. Czasem przerażeni odwiecznym cyklem życia i śmierci wyrażali pesymistyczny nastrój końca wieku. Kobietę przedstawiano jako rodzicielkę, matkę albo zmysłową i okrutną kobietę fatalną, która tryumfując nad mężczyzną, niszczy go. Obrazy i rzeźby tego stylu operowały niejasnością, zagadkowością, usiłując wywołać subtelny, nieuchwytny nastrój.

Wiedeń z czasów belle epoque to fascynujące miasto. Było wówczas czwartym pod względem wielkości w Europie miastem i ważnym centrum kultury, wyróżniającym się na tle innych miejsc. Artyści i intelektualiści odznaczali się tu wielką kreatywnością, sprawiając wrażenie rozdartych między rzeczywistością a iluzją, między tradycją a nowoczesnością. Dominująca bogata burżuazja, była znana z wystawnych bankietów oraz przesadnej skłonności do przyjemności, co miało duży wpływ na kulturę Wiednia.

Miasto to wyrastało wówczas na światową metropolię, a sztuka była tak kontrowersyjna, jak nigdzie indziej. Wyróżniała się kunsztownymi krzywymi liniami, brzemiennym w symbole ornamentem i surowymi kontami prostymi. Wiedeński pluralizm językowy, kulturowy i narodowy był czynnikiem, który pozwolił na ,,artystyczny” stosunek do złożoności. Miasto to było kosmopolityczne, pełne oryginalnych twórców, a jego cechą charakterystyczną była tolerancja.

Powstał tu sprzyjający klimat dla rozwoju kultury, w którym kwitły architektura, teatr, muzyka, malarstwo, literatura, filozofia i nauka. Przenikały się one wzajemnie i w ten sposób przyczyniały do powstania całościowego dzieła sztuki Wiednia, zawsze wiążącego się z hołdem dla cesarza. Co znamienne, nowe zdobycze kulturalne były przyjmowane tylko przez niewielu Wiedeńczyków i musiały najpierw zdobyć uznanie w innych państwach Europy, zanim zyskały aprobatę w rodzinnym mieście.

Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemiosłem w ręku na co dzień szef kontroli jakości w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przyszłości planuje zrealizować młodzieńcze marzenia i napisać książkę.

Komentarze - masz coś do napisania? Zostaw proszę informacje.