Secesja

()

Secesja

Styl Art Nouveau w Polsce zwany secesj膮 dominowa艂 na prze艂omie wieku XIX i XX. Jego silny wp艂yw mo偶na zauwa偶y膰 we wszystkich dziedzinach sztuki i wzornictwa. Arty艣ci secesyjni przeciwstawiali si臋 panuj膮cemu przez ca艂e stulecie historyzmowi i eklektyzmowi sztuki, odcinali si臋 od akademizmu, starali si臋 zerwa膰 z panuj膮cymi kanonami. Pragn臋li stworzy膰 ca艂kowicie nowy styl odpowiadaj膮cy wsp贸艂czesno艣ci oraz nowe zasady kszta艂towania dzie艂a sztuki. W ko艅cu XIX wieku secesja reprezentowa艂a nowatorskie i rewolucyjne tendencje w sztuce.

Secesja ukszta艂towa艂a si臋 r贸wnocze艣nie w kilkunastu o艣rodkach Europy oko艂o 1890 roku. Styl ten mia艂 wiele inspiracji: angielski ruch Arts and Crafts (Sztuki i Rzemios艂a), malarstwo prerafaelit贸w, modn膮 w贸wczas sztuk臋 Dalekiego Wschodu, drzeworyt japo艅ski. Wch艂on膮艂 tak偶e elementy rokoka i tradycji regionalnych.

Charakterystyczn膮 cech臋 secesji stanowi艂a integracja sztuk 鈥 zespolenie wszystkich rodzaj贸w tw贸rczo艣ci: od architektury, poprzez malarstwo i rze藕b臋, po sztuk臋 u偶ytkow膮 i zdobnictwo. Zjawisko to okre艣lane terminem Gesamtkunstwerk (,,jedno艣膰 sztuk鈥) wyra偶a艂o si臋 w d膮偶eniu do zatarcia granic mi臋dzy poszczeg贸lnymi dyscyplinami sztuki. Wed艂ug secesyjnej estetyki wystr贸j zewn臋trzny budynku powinien tworzy膰 kompozycyjn膮 i kolorystyczn膮 jedno艣膰 stylow膮 z wystrojem wn臋trza, meblami. Ka偶dy mebel i sprz臋t istnia艂 nie sam przez si臋, lecz jako cz臋艣膰 harmonijnej ca艂o艣ci. Dlatego najwi臋ksi tw贸rcy zajmowali si臋 jednocze艣nie kilkoma dziedzinami sztuki, projektowali wn臋trza z ca艂ym wyposa偶eniem: kratami, lampami, meblami. Podejmuj膮c has艂a, kt贸re pojawi艂y si臋 w latach sze艣膰dziesi膮tych XIX wieku w angielskim ruchu Arts and Crafts, secesja zwalcza艂a podzia艂 na sztuki czyste i u偶ytkowe. Nobilitowa艂a rzemios艂o uwa偶ane w XIX wieku za tw贸rczo艣膰 podrz臋dn膮. W secesji ka偶dy przedmiot codziennego u偶ytku jako element artystycznej ca艂o艣ci nabiera艂 znaczenia dzie艂a sztuki. Idea odrodzenia sztuki dekoracyjnej wi膮za艂a si臋 z pragnieniem przepojenia pi臋knem 偶ycia codziennego. W praktyce dzie艂o architektury lub sztuki u偶ytkowej zacz臋艂o by膰 traktowane przez artyst贸w jako warto艣膰 sama w sobie, nie za艣 jako rzecz, kt贸ra ma spe艂nia膰 funkcje praktyczne. Do ca艂o艣ciowego dzie艂a sztuki nale偶a艂 tak偶e cz艂owiek, a zw艂aszcza kobieta, kt贸ra w przeciwie艅stwie do m臋偶czyzny funkcjonowa艂a jako dekoracja. Moda sta艂a si臋 jak wszystko inne cz臋艣ci膮 ca艂o艣ciowego dzie艂a sztuki, awansowa艂a do miana artyzmu.

Sztuk臋 secesyjn膮 charakteryzowa艂a dekoracyjna stylizacja oraz sk艂onno艣膰 do estetyzacji. Jednym z g艂贸wnych 艣rodk贸w wyrazu by艂a falista, d艂uga, dynamiczna linia o niespokojnych i p艂ynnych rytmach. Tworzy艂a formy asymetryczne, wyd艂u偶one, smuk艂e lekkie i wiotkie. Istotn膮 cech膮 malarstwa i grafiki secesyjnej by艂a ich p艂asko艣膰. Secesja rezygnowa艂a z efekt贸w perspektywiczno-iluzjonistycznych. Nie sugerowa艂a g艂臋bi przestrzeni za pomoc膮 perspektywy, a bry艂y przedmiotu za pomoc膮 艣wiat艂ocienia. Operowa艂a jednolitymi, p艂askimi kszta艂tami i plamami obwiedzionymi mocnym konturem. Secesja mia艂a upodobanie do wertykalizmu. Silnie podkre艣la艂a linie pionowe w meblach, preferowa艂a w膮skie i wysokie formaty malowide艂 oraz witra偶y, strzeliste ro艣liny, wysmuklone postacie ludzkie. Znalaz艂a tak偶e upodobanie w asymetrii, skomplikowanych uk艂adach kompozycyjnych. Zmieniono te偶 gam臋 kolorystyczn膮, wprowadzaj膮c barwy jasne, pastelowe, biel. Ch臋tnie stosowano efekty po艂ysku, powierzchnie migoc膮ce i opalizuj膮ce.

Jedn膮 z si艂 nap臋dowych secesji by艂o uwielbienie 艣wiata organicznego. Nowa ornamentyka oparta zosta艂a na bezpo艣redniej obserwacji przyrody. Gdzie tylko by艂o to mo偶liwe 鈥 na fasadach dom贸w, ok艂adkach ksi膮偶ek, bi偶uterii 鈥 wprowadzano stylizowany 艣wiat ro艣lin i zwierz膮t. Do ulubionych kwiat贸w nale偶a艂y lilia i kalia, do ptak贸w 鈥 艂ab臋d藕 i paw. Preferowano ro艣liny na wysokich 艂odygach (irysy, mieczyki) oraz pn膮ce o falistych lub skr臋conych wiciach (powoje). Wprowadzono tak偶e ro艣liny pospolite: rumianki i osty. Bogata by艂a fauna secesji: flamingi z d艂ugimi, gi臋tkimi szyjami, 偶urawie, pawie i ba偶anty o barwnych pi贸rach. Za nie mniej interesuj膮ce uwa偶ano kolorowe wa偶ki i motyle, a tak偶e stwory fantastycznoba艣niowe 鈥 chimery, smoki, sfinksy.

W dzie艂ach secesyjnych spotyka si臋 tak偶e postacie ludzkie. Znamienne, 偶e by艂y to niemal wy艂膮cznie kobiety, istoty wiotkie, smuk艂e, z d艂ugimi falistymi w艂osami, kt贸re podobnie jak p臋dy ro艣linne dawa艂y sposobno艣膰 do komponowania krzywolinijnych abstrakcyjnych uk艂ad贸w dekoracyjnych. Przybieraj膮c cz臋sto postawy omdlewaj膮ce, jakby pe艂ne mi艂osnej t臋sknoty, przywodzi艂y erotyczne skojarzenia. Du偶膮 rol臋 odgrywa艂a tematyka erotyczna.

Secesja najbujniej rozkwit艂a w sztuce u偶ytkowej. Odrodzi艂a niemal wszystkie ga艂臋zie zdobnictwa, w szczeg贸lno艣ci szk艂o, ceramik臋, meblarstwo, witra偶ownictwo, jubilerstwo.

Elementy stylizacji secesyjnej widoczne by艂y w wielu kierunkach malarstwa ko艅ca XIX wieku. Linia i kontur ponownie odzyska艂y warto艣膰 艣rodka ekspresji, co by艂o reakcja na impresjonistyczny rozpad konkretno艣ci formy. Wielu artyst贸w podkre艣la艂o, 偶e linie s膮 no艣nikiem emocji, 艣rodkiem przekazu. Wiele w膮tk贸w 艂膮czy艂o secesje z symbolizmem ko艅ca XIX wieku. Arty艣ci zafascynowani byli pot臋g膮 i p艂odno艣ci膮 偶ycia, sprawami p艂ci, widz膮c w nich wielkie misterium przyrody. Czasem przera偶eni odwiecznym cyklem 偶ycia i 艣mierci wyra偶ali pesymistyczny nastr贸j ko艅ca wieku. Kobiet臋 przedstawiano jako rodzicielk臋, matk臋 albo zmys艂ow膮 i okrutn膮 kobiet臋 fataln膮, kt贸ra tryumfuj膮c nad m臋偶czyzn膮, niszczy go. Obrazy i rze藕by tego stylu operowa艂y niejasno艣ci膮, zagadkowo艣ci膮, usi艂uj膮c wywo艂a膰 subtelny, nieuchwytny nastr贸j.

Wiede艅 z czas贸w belle epoque to fascynuj膮ce miasto. By艂o w贸wczas czwartym pod wzgl臋dem wielko艣ci w Europie miastem i wa偶nym centrum kultury, wyr贸偶niaj膮cym si臋 na tle innych miejsc. Arty艣ci i intelektuali艣ci odznaczali si臋 tu wielk膮 kreatywno艣ci膮, sprawiaj膮c wra偶enie rozdartych mi臋dzy rzeczywisto艣ci膮 a iluzj膮, mi臋dzy tradycj膮 a nowoczesno艣ci膮. Dominuj膮ca bogata bur偶uazja, by艂a znana z wystawnych bankiet贸w oraz przesadnej sk艂onno艣ci do przyjemno艣ci, co mia艂o du偶y wp艂yw na kultur臋 Wiednia.

Miasto to wyrasta艂o w贸wczas na 艣wiatow膮 metropoli臋, a sztuka by艂a tak kontrowersyjna, jak nigdzie indziej. Wyr贸偶nia艂a si臋 kunsztownymi krzywymi liniami, brzemiennym w symbole ornamentem i surowymi kontami prostymi. Wiede艅ski pluralizm j臋zykowy, kulturowy i narodowy by艂 czynnikiem, kt贸ry pozwoli艂 na ,,artystyczny鈥 stosunek do z艂o偶ono艣ci. Miasto to by艂o kosmopolityczne, pe艂ne oryginalnych tw贸rc贸w, a jego cech膮 charakterystyczn膮 by艂a tolerancja.

Powsta艂 tu sprzyjaj膮cy klimat dla rozwoju kultury, w kt贸rym kwit艂y architektura, teatr, muzyka, malarstwo, literatura, filozofia i nauka. Przenika艂y si臋 one wzajemnie i w ten spos贸b przyczynia艂y do powstania ca艂o艣ciowego dzie艂a sztuki Wiednia, zawsze wi膮偶膮cego si臋 z ho艂dem dla cesarza. Co znamienne, nowe zdobycze kulturalne by艂y przyjmowane tylko przez niewielu Wiede艅czyk贸w i musia艂y najpierw zdoby膰 uznanie w innych pa艅stwach Europy, zanim zyska艂y aprobat臋 w rodzinnym mie艣cie.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.