Ksi膮偶ka obrazkowa (picturebooks)

()

Ostrze偶enie!
Ta ksi膮偶ka zawiera kilka opowie艣ci, kt贸re dziej膮 si臋 niekoniecznie w tym samym czasie. Jednakowo偶 mo偶e to by膰 jedna opowie艣膰. Tak czy inaczej, zalecane jest dok艂adne zaznajomienie si臋 zar贸wno z obrazkami, jak i s艂owami.
David Macaulay Black and White

Ksi膮偶ka obrazkowa jest poj臋ciem bardzo szerokim. Funkcjonuj膮 przynajmniej dwa obszary jej definiowania:
1. W sensie og贸lnym, uj臋tym historycznie i w spos贸b uproszczony, gdy przekaz oparty jest na symetrii kompozycji tak w tek艣cie jak i ilustracji 鈥 w贸wczas jest to:
鈥 鈥瀔si膮偶ka sk艂adaj膮ca si臋 z barwnych zwykle obrazk贸w, niekiedy opatrzonych kr贸tkim, czytelnym i zrozumia艂ym tekstem. Drukowana przewa偶nie na mocnym papierze i w du偶ym formacie, przeznaczona dla dzieci, analfabet贸w lub os贸b s艂abo czytaj膮cych, czasem jako rozrywka dla og贸艂u czytelnik贸w (np. komiks)鈥
鈥 鈥瀟aki format ksi膮偶ki dla dzieci, gdzie na ka偶dej rozk艂ad贸wce pojawia si臋 przynajmniej jedna ilustracja鈥.
2. W sensie w膮skim, gdy przekaz oparty jest na zachwianiu symetrii, a niejednokrotnie ca艂kowicie pozbawiony symetrii; inaczej, wychodz膮cy poza tradycyjny, symetryczny uk艂ad komunikacyjny, sk艂adaj膮cy si臋 z samoistnego tekstu, pe艂ni膮cego g艂贸wn膮 rol臋 przeka藕nika i obrazka jako dope艂nienia, kt贸ry zawiera ikoniczn膮 jego wersj臋 i interpretacj臋. Jedna ze znanych definicji m贸wi: 鈥淜si膮偶ka obrazkowa 鈥 ilustracja wraz z tekstem po艂膮czone autorskim projektem okre艣laj膮 temat w kolejnych ods艂onach, stopniuj膮c emocje na zasadach spektaklu teatralnego鈥
Z ko艅cem XX wieku pojawi艂y si臋 ksi膮偶ki, w kt贸rych obraz odgrywa g艂贸wn膮 rol臋 w narracji, lub jest jedynym jej no艣nikiem, lub w kt贸rych obraz i tekst przekazuj膮 sprzeczne informacje, lub w kt贸rych obraz i tekst zlewaj膮 si臋 w nierozdzieln膮 ca艂o艣膰.

Pojawi艂o si臋 wiele termin贸w opisuj膮cych splot ilustracji i tekstu 鈥 Teofil Toepliz pos艂ugiwa艂 si臋 poj臋ciem 鈥渏edno艣膰 ikonolingwistyczna鈥 a szwedzka badaczka Kristin Hellberg. wprowadzi艂a poj臋cie 鈥渋konotekst鈥.
We wsp贸艂czesnych ksi膮偶kach obrazkowych standardem sta艂 si臋 uk艂ad kompozycyjny, wprowadzony przez Johna Burninghama: surowy tekst na rozk艂ad贸wkach, na lewych stronach ilustracje o wyblak艂ych barwach opatrzone kwestiami bohater贸w ksi膮偶ki, natomiast s膮siaduj膮ce obok tekstu prawe strony, pokazuj膮 w bardzo 偶ywych barwach obrazki o du偶ej dynamice akcji.
Inn膮 form臋 picturebooks stosuje Anthony Browne w ksi膮偶ce Voices in the park (1987), w kt贸rej mamy do czynienia ze struktur膮 polifoniczn膮 鈥 jeden temat relacjonuje 4 osoby.

Historia

Od XI wieku ksi膮偶ki s膮 ilustrowane kartkami podzielonymi na 鈥渒adry鈥. Mog膮 mie膰 uk艂ad 3 lub wi臋cej pas贸w (Biblia Etienne鈥檃 Harding 鈥 w pi臋ciu pasach, obejmuj膮cych siedemna艣cie kadr贸w; pasy oraz kadry rozdzielone s膮 od siebie kolorowymi liniami z zastosowaniem techniki wyj艣cia z kadru. Kr贸tki tekst opisowy znajduje si臋 w polach mi臋dzy pasami.), lub by膰 zbudowana w spos贸b, dzi艣 nazwaliby艣my awangardowy 鈥 zygzakowata linia dzieli stron臋 na trzy tr贸jk膮tne obszary (Parafraza Aelrica).
Znane s膮 XIII wieczne manuskrypty obrazkowe, adresowane do 艣wieckich odbiorc贸w, pozbawione ca艂kowicie lub prawie zupe艂nie tekstu. Ilo艣膰 ilustracji w tych wydaniach by艂a zdumiewaj膮ca, np. moralizatorska Biblia przeznaczona dla rodziny kr贸lewskiej mog艂a zawiera膰 a偶 5424 ilustracje, brewiarz nale偶膮cy do Jana, ksi臋cia Bedford 4346 obrazk贸w. W XIV wieku pojawi艂y si臋 ksi臋gi, sk艂adaj膮ce si臋 z ilustracji zajmuj膮ce ca艂膮 stron臋, w kt贸rych narracja rozwija艂a si臋 ze strony na stron臋. Pos艂ugiwano si臋 r贸wnie偶 technik膮, gdzie tekst nie by艂 naniesiony na obrazek, by艂 z nim jednak silnie zwi膮zany.
Za pierwsz膮 ksi膮偶k膮 obrazkow膮 uznaje si臋 rodzaj elementarza opracowany przez Jana Amosa Komenskiego Orbis Sensualium Pictus wydan膮 w roku 1658. W 1846 roku ukaza艂 si臋 Ja艣 Straszyd艂o inaczej Z艂ota R贸szczka, b臋d膮ca polsk膮 adaptacj膮 s艂awnego Struwwelpeter Heinricha Hoffmana. W drugiej po艂owie XIX wieku pojawi艂y si臋 brytyjskie edycje ksi膮偶ki obrazkowej ilustrowane przez Randolpha Caldecotta, Kate Greeneway i Beatrix Potter. By艂y to pierwsze wydania, gdzie dosz艂o do r贸wnouprawnienia obrazu i tekstu. W tych wydaniach obraz wykracza poza tekst, poza symetri臋 鈥 ilustracja dopowiada znaczenia i informacje nie zawarte w tek艣cie. To, co nie艣mia艂o zapocz膮tkowa艂 w XIX wieku Caldecott, zaowocowa艂o w ksi膮偶ce obrazkowej w latach 70. i 80. XX wieku. Prze艂omowym dzie艂em w ksi膮偶ce obrazkowej sta艂a si臋 autorska ksi膮偶ka Maurice鈥檃 Sendaka Where the wild things are (Tam gdzie mieszkaj膮 dzikusy) wydana w 1963 roku w New Yorku. Rewolucyjna okaza艂a si臋 nie strona edytorska czy koncepty komunikacyjne, lecz sfera znacze艅, sam przekaz. Tekst ksi膮偶ki stanowi zaledwie kilka zda艅. Znaczenia ksi膮偶ce nadaj膮 rozbudowane ilustracje. Bardziej z艂o偶ona tematyka ksi膮偶ki oraz wi臋ksze 鈥渦obrazowienie鈥 odbioru kultury, spowodowa艂o, 偶e po ksi膮偶k臋 obrazkow膮 zacz臋li si臋ga膰 coraz starsi odbiorcy. W 1990 roku w Bostonie ukaza艂a si臋 ksi膮偶ka Davida Macaulaya Black and White (Czarne i bia艂e), kt贸ra okaza艂a si臋 kamieniem milowym w rozwoju picturebooks. Autor podzieli艂 ka偶d膮 stron臋 na cztery r贸wne cz臋艣ci, w obr臋bie kt贸rych tocz膮 si臋 akcje innej opowie艣ci, ilustrowane ka偶da innym stylem artystycznym. Tekstu jest niewiele. Novum jest fakt, 偶e niekoniecznie s膮 tu opowiadane cztery oddzielne historie. Autor pozostawi艂 czytaj膮cemu ogromne pole do samodzielnej interpretacji i budowania tekstu nie napisanego. Te informacje znajdziemy we wst臋pie ksi膮偶ki, jako鈥 ostrze偶enie鈥, kt贸re w tym tek艣cie zwyczajem anglosaskim umie艣ci艂am na jego pocz膮tku. W tak budowanej ksi膮偶ce obrazkowej mamy do czynienia z podw贸jnym adresatem (dziecko i doros艂y) oraz dwa kody opowie艣ci widoczne zar贸wno w tek艣cie jak i w ilustracjach.

Percepcja:

Na zainteresowanie ksi膮偶k膮 obrazkow膮 u tw贸rc贸w i wydawc贸w pocz膮wszy od lat 70. XX wieku, decyduj膮cy wp艂yw mia艂y dwa czynniki: po pierwsze, udoskonalenia wynikaj膮ce z mo偶liwo艣ci technicznego 艂膮czenia w druku tekstu i obrazu, oraz po wt贸re, zmiany zachodz膮ce w kulturze wsp贸艂czesnej, zwanej potocznie kultur膮 obrazkow膮. W pi艣miennictwie funkcjonuj膮 terminy takie jak, visual literacy czy poezja konkretna, w kt贸rych kody narracyjne odczytywane s膮 za pomoc膮 obrazu. Czytanie tak zapisanego kodu wymaga umiej臋tno艣ci interpretacji i w艂a艣ciwego odczytania znaku. Ksi膮偶ki obrazkowe s膮 elementarzem nowego j臋zyka i jednocze艣nie stanowi膮 jego cz臋艣膰. 鈥淪ens i niezwyk艂o艣膰 ksi膮偶ki obrazkowej sprowadza si臋 do specyfiki jej komunikowania, do specyfiki wynikaj膮cej z jej morfologii鈥.
Mamy do czynienia z nowym j臋zykiem przekazu i nie chodzi o zanik s艂owa, tylko o zmian臋 jego funkcji, o mo偶liwo艣膰 wpisania go w r贸偶ne konteksty, tak偶e wizualne. Oczywi艣cie obrazki nie s膮 dyskursywne, jednak komunikacja to co艣 wi臋cej ni偶 dyskurs. Komunikacja obrazkowa ma t臋 zalet臋, 偶e lepiej dzia艂a na emocje ni偶 przekaz dyskursywny. Obrazem nie da si臋 wyrazi膰 abstrakcyjnych poj臋膰, mo偶na najwy偶ej opisa膰 jakie艣 przedmioty, trudniej, gdy chce si臋 opisa膰 zdarzenia. W momencie przekszta艂cenia si臋 obrazu w symbol mamy do czynienia z
pismem, w tym przypadku, obrazkowym.

Wybrana literatura przedmiotu:

鈥淓ncyklopedia wiedzy o ksi膮偶ce鈥, red. Aleksander Birkenmajer, Bronis艂aw Kocowski, Jan Trzynadlowski, Wroc艂aw, Warszawa, Krak贸w, 1971.

Lipka-Sztarba艂艂o Krystyna, Co za nami, co przed nami? Polska ksi膮偶ka ilustrowana ostatniego pi臋tnastolecia, [w:] 鈥淭w贸rcy dzieciom 1990-2005鈥. Almanach Polskiej Sekcji IBBY, 2006.

Zaj膮c Micha艂, Ksi膮偶ka obrazkowa znana i nieznana, 鈥 艢wiat ksi膮偶ki dzieci臋cej鈥 miesi臋czny dodatek do 鈥濸oradnika Bibliotekarza鈥, nr 3 2007.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Ko艣cio艂y s艂upowe

Poprzedni wpis

Kultura hakerska

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.