Koncepcja trzeciej fali Alvina Tofflera

()

Koncepcja trzeciej fali Alvina Tofflera 鈥 historiozoficzna i socjologiczna koncepcja rozwoju cywilizacji ludzkiej autorstwa ameryka艅skiego pisarza-futurologa Alvina Tofflera, zawarta i rozwijana w pracach Szok przysz艂o艣ci (1970)[1] , Trzecia fala (1980)[2] , a nast臋pnie w wydanej w 1990 r. ksi膮偶ce pt. Zmiana w艂adzy. Wiedza, bogactwo i przemoc u progu XXI stulecia (wyd. polskie 鈥 2003)[3] . W tej ostatniej pracy autor przyzna艂, i偶 faktycznym wsp贸艂autorem koncepcji i ksi膮偶ek jest jego 偶ona 鈥 Heidi, z kt贸r膮 wsp贸lnie napisali p贸藕niej jeszcze trzy pozycje: Budowa nowej cywilizacji ()[4] , Wojna i antywojna[5] oraz najnowsz膮 Revolutionary Wealth, wydan膮 w 2006 r., w kt贸rej rozwijaj膮 ide臋 鈥瀙rosumenckiej鈥 ekonomiki (patrz: spo艂ecze艅stwo superprzemys艂owe i gospodarka prosumencka) jako ekonomii przysz艂o艣ci.[6]
Tofflerowie sami s膮 najlepszym przyk艂adem realizacji ich teorii o nowym sposobie 偶ycia i pracy, sami stanowi膮c instytucj臋 swego rodzaju. Wydaj膮 elektroniczny biuletyn informacyjno-analityczny, prowadz膮 firm臋 konsultingow膮, kt贸ra ma pomaga膰 firmom i rz膮dom radzi膰 sobie w potoku nieustannych zmian [7], planuj膮 stworzenie nowego rodzaju telewizji.[8]

Przeciwnicy Tofflera okre艣laj膮 go jako 鈥瀎uturologa鈥, w tym pejoratywnym i banalnym znaczeniu, w kt贸rym rozumie si臋 pod tym poj臋ciem 鈥瀙rzepowiadanie przysz艂o艣ci鈥[9] , a mo偶e nale偶a艂oby dok艂adniej powiedzie膰: 鈥瀘dgadywanie przysz艂o艣ci鈥. Tymczasem, jak podni贸s艂 to ju偶 Rafa艂 Ziemkiewicz, 鈥濼offler nie pr贸buje w swych ksi膮偶kach przysz艂o艣ci przewidywa膰 w tym sensie, jakim by艂oby zgadywanie przysz艂ych wydarze艅 czy prorokowanie maj膮cych si臋 pojawi膰 wynalazk贸w鈥, cho膰 owszem, zdarzy艂o mu si臋 to kilkakrotnie.[10] Toffler pod poj臋ciem 鈥瀎uturystyki鈥 [11] rozumie budowanie alternatywnych, mo偶liwych, prawdopodobnych modeli przysz艂o艣ci, jakie otwieraj膮 si臋 przed decydentami (a w efekcie przed spo艂ecze艅stwami) z podkre艣lanym zastrze偶eniem, i偶 przysz艂o艣膰 nie jest ustalona czy nieunikniona.[12]
Sam Toffler okre艣la siebie jako pisarza i krytyka spo艂ecznego (social critic) [13] oraz w艂a艣nie futurologa we wspomnianym wy偶ej znaczeniu. Ameryka艅ski my艣liciel urodzi艂 si臋 w 1928 r. w Nowym Yorku, gdzie r贸wnie偶 w 1949 r. uko艅czy艂 uniwersytet. Po uko艅czeniu studi贸w pracowa艂 w wielu zawodach, tak偶e jako robotnik w fabryce, nast臋pnie jako korespondent wielu gazet i czasopism, a w ko艅cu jako redaktor miesi臋cznika Fortune. W 1961 r. kompania IBM zam贸wi艂a u niego analiz臋 wp艂ywu komputer贸w na prac臋 鈥瀊ia艂ych ko艂nierzyk贸w鈥 czyli pracownik贸w umys艂owych. [14] W 1964 r. Toffler opublikowa艂 swoj膮 pierwsz膮 ksi膮偶k臋 z socjologii kultury, ale rozg艂os i popularno艣膰 przynios艂a mu kolejna, wspomniana ju偶 ksi膮偶ka Szok przysz艂o艣ci, przet艂umaczona na 30 j臋zyk贸w i wydana w 艂膮cznym nak艂adzie 10 mln egzemplarzy. [15] Ksi膮偶ka ta sta艂a si臋 pierwsz膮 cz臋艣ci膮 trylogii, na kt贸r膮 z艂o偶y艂a si臋 jeszcze Trzecia fala, r贸wnie偶 b臋d膮ca wielkim sukcesem wydawniczym oraz Zmiana w艂adzy. Toffler wyk艂ada艂 w New School for Social Research 鈥渟ociologi臋 przysz艂o艣ci鈥, by艂 tak偶e profesorem na Cornell University. Od momentu uzyskania popularno艣ci coraz wi臋cej czasu sp臋dza te偶 na wyk艂adach go艣cinnych. Toffler uzyska艂 pi臋膰 doktorat贸w honoris causa w dziedzinie nauk przyrodniczych, literatury i prawa, a tak偶e szereg innych mi臋dzynarodowych nagr贸d dziennikarskich i pa艅stwowych.[16]

Toffler w swojej wizji rozwoju cywilizacji ludzkiej opowiada si臋 za prawid艂owo艣ci膮 w rozwoju historycznym. Twierdzi, i偶 鈥瀙od krzykliwym rozgardiaszem pozornie bezsensownych zdarze艅 kryje si臋 zdumiewaj膮cy i budz膮cy nadziej臋 schemat鈥. Takie zjawiska, obserwowane ju偶 w latach 70-tych XX w., jak 鈥瀗a przyk艂ad rozpad rodziny nuklearnej, globalny kryzys energetyczny, szerzenie si臋 rozmaitych kult贸w i wzrost popularno艣ci telewizji kablowej, wprowadzenie zindywidualizowanego czasu pracy, nowe formy premii i dodatk贸w lub d膮偶enia separatystyczne pojawiaj膮ce si臋 od Quebecu po Korsyk臋 zdaj膮 si臋 nie mie膰 ze sob膮 nic wsp贸lnego. Tymczasem jest akurat odwrotnie. Te i wiele innych, pozornie nie zwi膮zanych fakt贸w czy tendencji s膮 wzajemnie od siebie zale偶ne. Sk艂adaj膮 si臋 one w istocie na zjawisko o znacznie szerszym znaczeniu, kt贸rym jest 艣mier膰 epoki industrializmu i narodziny nowej cywilizacji鈥.[17]

Cywilizacja to pewien spos贸b 偶ycia ludzi, kt贸ry charakteryzuje si臋 pewnymi powi膮zanymi prawid艂owo艣ciami, tworz膮cymi struktur臋, system. W cywilizacji da si臋 wyr贸偶ni膰 kilka aspekt贸w: 鈥瀟echnosfer臋鈥, 鈥瀞ocjosfer臋鈥, 鈥瀒nfosfer臋鈥 oraz 鈥瀞fer臋 w艂adzy鈥. Dodatkowo autor wspomina o 鈥瀊iosferze鈥 i 鈥瀙sychosferze鈥. [18]Wszystkie sfery s膮 nierozerwalnie ze sob膮 splecione, przenikaj膮 si臋 i musz膮 sobie nawzajem odpowiada膰. [19]Trzeba jednak zwr贸ci膰 uwag臋, i偶 poj臋cie 鈥瀞fer cywilizacji鈥 nie jest dla Tofflera narz臋dziem analitycznym, a jedynie ma u艂atwi膰 wyja艣nienie, wyra偶enie koncepcji autora. Poj臋cia te te偶 s膮 stosunkowo m臋tne, nieostre. Jest to poniek膮d cecha ca艂ej teorii fal i cywilizacji, kt贸r膮 nale偶a艂oby chyba uzna膰 za tworzenie swego rodzaju paradygmatu. Sam Toffler pisze o koncepcji fal jako o metaforze, kt贸ra ma u艂atwi膰 nam 鈥瀦rozumienie wielu dot膮d niejasnych spraw, to za艣, co dobrze znamy, cz臋sto ukazuje si臋 nam w nowym 艣wietle鈥. [20]Jak ka偶da metafora, koncepcja fal i cywilizacji 鈥瀘ddaje tylko cz臋艣膰 prawdy鈥 i 鈥瀗ie ujmuje niczego dostatecznie wszechstronnie i dlatego 偶adne przedstawienie tera藕niejszo艣ci, a tym bardziej przysz艂o艣ci, nie mo偶e by膰 ani pe艂ne, ani ostateczne鈥. [21] Jest to wa偶ne zastrze偶enie, przez pryzmat kt贸rego nale偶y czyta膰 i odbiera膰 omawian膮 koncepcj臋.

Warto jeszcze w tym miejscu przytoczy膰 s艂owa George鈥檃 Steiner鈥檃, kt贸re cytuje r贸wnie偶 autor koncepcji w obronie futurystyki i tworzenia tak og贸lnych syntez i koncepcji: 鈥濻tawiaj膮c og贸lniejsze pytania, ryzykujemy uzyskanie mylnych wniosk贸w. Nie zadaj膮c tych pyta艅 w og贸le 鈥 ograniczamy swe mo偶liwo艣ci poznawcze鈥. [22]Taki jest cel omawianej koncepcji: stworzy膰 now膮 perspektyw臋, aby spr贸bowa膰 zrozumie膰 zachodz膮ce zmiany.

Tofflera interesuje wsp贸艂czesno艣膰, a jeszcze bardziej przysz艂o艣膰. Wychodz膮c od obserwacji wsp贸艂czesno艣ci w艂a艣nie uzna艂 za najistotniejsz膮 jej cech臋 niesamowit膮 ilo艣膰 zmian i ich tempo. Doszed艂 do wniosku, powo艂uj膮c si臋 na opinie George鈥檃 Thomson鈥檃, John鈥檃 Diebold鈥檃, Leona Bagrita, Herberta Read鈥檃, C. W. Cerama czy Kenneth鈥檃 Bouldinga, 偶e dzisiejsze zmiany s膮 analogiczne do rewolucji przemys艂owej, tyle 偶e 鈥瀢i臋ksze, g艂臋bsze i wa偶niejsze od rewolucji przemys艂owej鈥[23] , oznaczaj膮 one przej艣cie od jednej wielkiej struktury spo艂ecznej do innej, zupe艂nie nowej, kt贸r膮 w kolejnej pracy okre艣li艂 jako 鈥瀋ywilizacj臋 superprzemys艂ow膮鈥 lub 鈥瀋ywilizacj臋 III fali鈥.

Zmiany spo艂eczne maj膮 charakter falowy, gdy偶 spo艂ecze艅stwo, to pewna super-struktura, w kt贸rej s膮 elementy (systemy, sfery) wa偶niejsze i mniej wa偶ne. Kiedy zmianie ulegaj膮 najwa偶niejsze elementy systemu, zmianie musi ulec ca艂a super-struktura. Mamy wtedy do czynienia z rewolucj膮, fal膮 zmian, kt贸ra ogarnia stopniowo wszystkie sfery cywilizacji, a jej efektem jest powstanie nowej super-struktury.

Jaros艂aw Przychoda

Przypisy:

[1] W nawiasach podaj臋 wydanie oryginalne, angielskie; wydanie polskie: A. Toffler, Szok przysz艂o艣ci, Wydawnictwo KURPISZ S. A., Prze藕mierzowo 2007 (jest to wydanie III, I wydanie polskie 鈥 1975 r.).

[2] A. Toffler, Trzecia fala, PIW, Warszawa 1997.

[3]A. Toffler, Zmiana w艂adzy. Wiedza, bogactwo i przemoc u progu XXI stulecia, Zysk i S-ka 2003.

[4]

[5]A. i H. Toffler, Wojna i antywojna. Jak przetrwa膰 na progu XXI wieku?, 艢wiat Ksi膮偶ki 1998.

[6]Om贸wienie pozycji na stronie:

[7]We help you create your future na stronie

[8]W. Osiaty艅ski, Przedmowa w: A. Toffler, Trzecia fala, dz. cyt., s. 22.

[9]Zdarza si臋 to tak偶e jego zwolennikom, jak np. S. N. Ikonnikowa w: Istoria kulturologiczeskich teorij, Moskwa-Sankt-Petersburg-Ni偶nyj Nowgorod-Worone偶-Rostow-na-Donu-Jekatierinburg-Samara-Nowosibirsk-Kijew-Charkow-Minsk 2005, s. 420.

[10] R. Ziemkiewicz, Prawica trzeciej fali na stronie

[11] Ze wzgl臋d贸w j臋zykowych i kulturowych Toffler preferuje to
okre艣lenie od przyj臋tej w Europie nazwy 鈥瀎uturologia鈥 (A. Toffler, Introduction: Probing Tommorow w: The Futurists, pod red. A. Tofflera, New York 1972, s. 4).

[12]A. Toffler, Introduction鈥, dz. cyt., s. 4.

[13]Notes About the Authors w: The Futurists, dz. cyt., s. xiv.

[14] S. N. Ikonnikowa, dz. cyt., s. 421.

[15]Informacja na wewn臋trznej stronie ok艂adki: A. Toffler, Trzecia fala, dz. cyt.

[16] Patrz przypis nr 15.

[17]A. Toffler, Trzecia fala, s. 32.

[18]Tam偶e, s. 36.

[19] Tam偶e, s. 79.

[20]Tam偶e, s. 37.

[21]Tam偶e, s. 38.

[22]Cyt. za: A. Toffler, Trzecia fala, s. 38.

[23] A. Toffler, Szok przysz艂o艣ci, dz. cyt., s. 15.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Feminizm kulturowy

Poprzedni wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.