Jan Kanty Gumowski

()

Jan Kanty Gumowski (1883-1946)

呕ycie

Jan Kanty Gumowski przyszed艂 na 艣wiat 20 pa藕dziernika 1883 r. w Kro艣cienku. Wywodzi艂 si臋 z dobrej rodziny 鈥 ojciec by艂 lekarzem oraz literatem, a matka, J贸zefa Stehr, pianistk膮. Dzi臋ki temu Jan, jak r贸wnie偶 jego brat 鈥 Marian (p贸藕niejszy numizmatyki, historyk i profesor Uniwersytetu Miko艂aja Kopernika w Toruniu) otrzymali solidne wykszta艂cenie.

Po kilkakrotnych zmianach gimnazj贸w, Jan zacz膮艂 ucz臋szcza膰 do Wy偶szej Szko艂y Przemys艂owej w Krakowie gdzie uko艅czy艂 kurs budownictwa. Nast臋pnie rozpocz膮艂 studia na Akademii Sztuk Pi臋knych. W艂a艣nie wtedy pozna艂 profesora J贸zefa Mehoffera i pod jego kierunkiem uczy艂 si臋 rysunku. Jego nauczycielami byli r贸wnie偶 Leon Wycz贸艂kowski oraz Konstanty Laszczka. Wszyscy oni doceniali i zaznaczali post臋py Jana w nauce. 艢wiadectwem zaanga偶owania oraz zdolno艣ci Gumowskiego by艂 otrzymany na zako艅czenie roku (1905) srebrny medal, a tak偶e liczne nagrody za rysunki. Tak偶e w tym czasie wydane zosta艂y Piecz臋cie miast dawnej Polski Wiktora Wittyga, kt贸re Jan opatrzy艂 swoimi ilustracjami.

Ciekawym epizodem by艂a r贸wnie偶 praca w 1902 roku w krakowskim Muzeum Narodowym oraz Archiwum Akt Dawnych, gdzie inwentaryzowa艂 zabytki, pod nadzorem specjalist贸w (m.in. Stanis艂awa Krzy偶anowskiego, Feliksa Kopery czy Adama Chmiela) poznawa艂 sfragistyk臋, histori臋 sztuki i heraldyk臋 oraz rekonstruowa艂 insygnia koronne (tej pracy nie doko艅czy艂 jednak ze wzgl臋du na 艣mier膰 prof. Franciszka Piekosi艅skiego, kt贸ry prowadzi艂 badania). Po latach artysta zaznacza艂, jak pomocne by艂y dla niego te muzealno-archiwalne studia.

Oko艂o 1907 roku, Gumowski wyjecha艂 do Warszawy, gdzie zatrudni艂 si臋 w Pracowni Witra偶y Artystycznych F. Bia艂kowskiego, a jego 贸wczesne projekty mo偶emy ogl膮da膰 np. w ko艣ciele MB Pocieszenia w 呕yrardowie. Wtedy te偶 o偶eni艂 si臋 z Tekl膮 Kwiek, co spowodowa艂o os艂abienie kontakt贸w z matk膮 i bratem, kt贸rzy sprzeciwiali si臋 temu zwi膮zkowi. Po 艣lubie z powodu k艂opot贸w finansowych Jan powr贸ci艂 do Krakowa, a jego 偶ona wyjecha艂a do siostry do Petersburga.

Gumowski kontynuowa艂 nauk臋 rze藕by u prof. Laszczki i zajmowa艂 si臋 r贸偶nymi pracami. Zatrudni艂 si臋 m.in. w wytw贸rni witra偶y 呕ele艅skich a potem w Szkole Przemys艂owej jako nauczyciel. W tym czasie do Krakowa powr贸ci艂a tak偶e 偶ona artysty.

W latach ok. 1912-1914 (z przerwami) dzi臋ki stypendium rodziny Czartoryskich, b臋d膮cym nagrod膮 za zwyci臋stwo w jednym z konkurs贸w krakowskiego Towarzystwa Przyjaci贸艂 Sztuk Pi臋knych, kontynuowa艂 studia we Florencji, Monachium i Pary偶u. W mi臋dzyczasie bra艂 udzia艂 w wielu wystawach np. w warszawskiej Zach臋cie czy TPSP w Krakowie. Ozdobi艂 r贸wnie偶 malarskimi fryzami 艣ciany willi nale偶膮cej do Feliksa Kopery.

Gdy w roku 1914 powr贸ci艂 do kraju, wst膮pi艂 do Legion贸w Polskich (do 1918 roku s艂u偶y艂o tam oko艂o 180 plastyk贸w) i walczy艂 w rozpoczynaj膮cej si臋 w艂a艣nie I wojnie 艣wiatowej. Po kilku miesi膮cach zacz臋艂y powstawa膰 jego pierwsze legionowe prace. Dok艂adn膮 histori臋 Jana z tego okresu, a tak偶e p贸藕niejsz膮, gdy偶 w lipcu 1919 r. wcielony zosta艂 do 13 pu艂ku u艂an贸w wile艅skich (kawalerii okresu mi臋dzywojennego), znale藕膰 mo偶emy w dokumentach Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie. Okres mi臋dzywojenny by艂 czasem sp臋dzonym z rodzin膮 oraz wype艂nionym prac膮, lecz w 1942 roku Jan zosta艂 aresztowany podczas 艂apanki w kawiarni krakowskiej 鈥濸lastyk贸w鈥 i wywieziony do O艣wi臋cimia. Po dw贸ch miesi膮cach zosta艂 zwolniony dzi臋ki wp艂ywom hitlerowca, kt贸ry jako mi艂o艣nik sztuki przypadkowo ju偶 wcze艣niej nawi膮za艂 kontakt z Gumowskim. Jan zmar艂 6 listopada 1946 r. po ci臋偶kiej chorobie (mia艂 raka p艂uc) w wieku 63 lat. Artysta pochowany zosta艂 bezimiennie w grobowcu rodziny Malinowskich na Cmentarzu Rakowickim.

Tw贸rczo艣膰

Techniki plastyczne w jakich tworzy艂 Jan Gumowski to akwarela, malarstwo olejne, rysunek o艂贸wkiem i pi贸rkiem oraz litografia. Dzi艣 najbardziej znane s膮 jego prace przedstawiaj膮ce polskie motywy architektoniczne m.in. z Krakowa, Gda艅ska czy Lublina. Podczas podr贸偶y wojennych zachowywa艂 tak偶e na papierze pejza偶e i obozy wojskowe. Tworzy艂 r贸wnie偶 ilustracje do ksi膮偶ek oraz portrety przyjaci贸艂 i dow贸dc贸w, a tak偶e znanych os贸b np. J贸zefa Pi艂sudskiego oraz jego wsp贸艂pracownik贸w. Opracowywa艂 te偶 ca艂e teki zawieraj膮ce autolitografie obiekt贸w architektonicznych wybranych teren贸w. Pierwsza cz臋艣膰 tego typu kolekcji pt. Motywy architektury swojskiej, zosta艂a wydana w 1910 roku (jak podawa艂 sam artysta) lub ok. roku 1913. Druga (Motywy architektury polskiej) po艣wi臋cona by艂a obiektom sakralnym Kielecczyzny (1917), trzecia Lublinowi (1918), czwarta Jasnej G贸rze (1926), pi膮ta widokom Krakowa (1926), a nast臋pne Gda艅skowi (1928) i Krynicy (1931).

Wa偶nym zam贸wieniem by艂y tak偶e prace dla Ministerstwa Spraw Wojskowych. Artysta mia艂 na podstawie r贸偶nych dost臋pnych mu 藕r贸de艂 odtworzy膰 siedemnastowieczny wygl膮d takich miejsc jak Warszawa, Krak贸w, Biecz i Tarn贸w oraz innych zamk贸w i fortyfikacji Rzeczpospolitej sprzed potopu szwedzkiego. Nie zd膮偶y艂 jednak przed 艣mierci膮 w pe艂ni doko艅czy膰 swej pracy.

Epizod lubelski

Jan Gumowski podczas dzia艂a艅 wojennych w 1916 roku na Wo艂yniu dozna艂 zapewne kontuzji, kt贸r膮 leczy艂 w szpitalu w Che艂mie. Poszpitalny okres ozdrowie艅czy 鈥 jak okre艣la to Jerzy 呕ywicki 鈥 sp臋dzi艂 wtedy w Lublinie. W czasie tego kilkunastodniowego pobytu artysta m贸g艂 zapozna膰 si臋 z zabytkami i architektur膮 miasta, a niekt贸re z obiekt贸w uwieczni艂 w swoich pracach. Dzi艣 dwie teki lubelskie znajduj膮 si臋 np. w Dziale Zbior贸w Specjalnych Wojew贸dzkiej Biblioteki Publicznej w Lublinie. Prace wykonane s膮 ciemn膮 kresk膮 lub w lekkich br膮zach i kolorach pastelowych (co jest w graficznych pracach Gumowskiego jest niecz臋ste). Przedstawiaj膮 one m.in. Bram臋 Krakowsk膮, Bram臋 Grodzk膮, kamienice nieistniej膮ce ju偶 dzi艣 ulicy Szerokiej, drewniane zabudowania ulicy Krawieckiej, Podzamcze i Kalinowszczyzn臋. Wi臋kszo艣膰 uwiecznionych przez Gumowskiego obiekt贸w ju偶 nie istnieje i z tego zapewne powodu niekt贸re z nich nie zosta艂y nigdy zidentyfikowane. Wierz膮c jednak arty艣cie, 偶e wiernie odtworzy艂 widziany wtedy Lublin, mo偶emy wyobrazi膰 sobie, jak wygl膮da艂a zabudowa miasta na pocz膮tku XX wieku. Cz臋sto opr贸cz samego rysunku danego obiektu, Gumowski umieszcza艂 w rogu arkusza tak偶e rzut budynku.

 

O ile szkice i pierwsze prace np. akwarelowe Jan wykona艂 jeszcze na miejscu, tak same litografie powstawa艂y dopiero od ko艅ca 1917 roku, gdy wr贸ci艂 ju偶 do Krakowa. Wszystkie arkusze, kt贸rych by艂o 15, zosta艂y umieszczone lu藕no w tekturowej tece z podpisem i herbem Lublina. Jak zaznacza Jerzy 呕ywicki: 鈥濿szystkie odbitki odznaczaj膮 si臋 walorami plastycznymi i graficznymi, wdzi臋kiem formy i tre艣ci, si艂膮 obrazowania. Charakter wydawnictwa pozwala na traktowanie go jako albumu, ale r贸wnie偶 na swobodne wy艂膮czanie z niego pojedynczych ilustracji i eksponowanie ich jako w pe艂ni warto艣ciowych, samodzielnych obraz贸w.鈥 Sprowadzenie do Lublina teki Motyw贸w to rok 1921, natomiast szerszej publiczno艣ci zaprezentowano j膮 dopiero 32 lata p贸藕niej, podczas wystawy po艣wi臋conej przedstawieniom koziego grodu w grafice polskiej.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Generacja X

Poprzedni wpis

Jurewicz Aleksander

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.