Intertekstualno艣膰

()

Pochodzenie terminu

Autork膮 terminu intertextualit茅 jest Julia Kristeva 鈥 badaczka pochodzenia bu艂garskiego, zwi膮zana ze 艣rodowiskiem francuskich poststrukturalist贸w. W roku 1968 w artykule pt. Problemy strukturowania tekstu zawar艂a ona koncepcj臋, wed艂ug kt贸rej ka偶dy tekst literacki nale偶y odczytywa膰 jako mozaik臋 innych tekst贸w, jako sie膰 cytat贸w i zapo偶ycze艅. Poniewa偶 zasad膮 jego bytu jest wch艂anianie i przekszta艂canie innych, uprzednich wobec niego wypowiedzi, tekst funkcjonuje niejako w dw贸ch wymiarach. Jego sens wypracowuje si臋 w wymiarze horyzontalnym, okre艣lonym przez prawa kontekstu i linearnej lektury 鈥 oraz w wymiarze wertykalnym, w kt贸rym sytuuje si臋 on na tle tego, co ju偶 by艂o, co ju偶 zosta艂o powiedziane.

Dynamiczna relacja miedzy tekstem a polem ju偶 istniej膮cych innych tekst贸w jest kluczem do zrozumienia sposobu, w jaki Kristeva pojmuje literatur臋. Decyduje r贸wnie偶 o nowatorstwie jej koncepcji. Strukturalistycznej wizji tekstu-monolitu, tekstu鈥 samowystarczalnego systemu, przeciwstawi艂a badaczka ide臋 tekstu-procesu, tekstu-dialogu. Tekstu, kt贸ry istnieje o tyle, o ile zauwa偶y si臋 jego bycie wobec innych tekst贸w, bo tylko wobec nich jest on w stanie okre艣li膰 swoj膮 form臋 i swoje znaczenie 鈥 jako na艣ladownictwo, kontynuacja, przekszta艂cenie, pytanie, odpowied藕, kontestacja, odrzucenie. Ka偶dy tekst jest zawsze wielo艣ci膮 innych tekst贸w.

Akcentuj膮ca znaczenie niesko艅czonego tekstowego wsp贸艂dzia艂ania koncepcja intertekstualno艣ci wyros艂a na pod艂o偶u fascynacji Kristevej my艣l膮 rosyjskiego teoretyka literatury, Michai艂a Bachtina. To jego dyskurs, skupiony wok贸艂 takich poj臋膰, jak dialogiczno艣膰, polifonia, r贸偶noj臋zyczno艣膰, przeszczepi艂a na grunt francuskiego poststrukturalizmu i tw贸rczo kontynuowa艂a bu艂garska badaczka.

Dialogowy, aktywny aspekt s艂owa i jego znaczenia, b臋d膮cy podstaw膮 koncepcji intertekstualno艣ci, pozwala odr贸偶ni膰 badania pos艂uguj膮ce si臋 t膮 w艂a艣nie kategori膮 od tradycyjnej, pozytywistycznej komparatystyki, od tzw. 鈥瀢p艂ywologii鈥. Badanie intertekstualno艣ci r贸偶ni si臋 od archaicznego badania 藕r贸de艂 i wp艂yw贸w w spos贸b zasadniczy.聽 Po pierwsze obejmuje analiz膮 tak偶e anonimowe praktyki wypowiedzeniowe, s艂owne klisze, potoczne style m贸wienia, po drugie za艣, nawet tam, gdzie mo偶liwe jest rozpoznanie przywo艂anego cudzego tekstu, nie ono jest ostatecznym celem. Badacza intertekstualno艣ci nie interesuje, sk膮d zaczerpni臋ty zosta艂 np. dany cytat, nie pyta on o genez臋, ale o proces wytwarzania sensu. Pyta, jak element cudzy, przej臋ty, znaczy w nowym kontek艣cie. Jak膮 rol臋 pe艂ni on w semantycznym wyposa偶eniu cytuj膮cego dzie艂a. Relacja tekst-tekst zmienia swoje oblicze. Dawne 鈥炁簉贸d艂o鈥 zaczyna by膰 postrzegane jako partner pe艂nego napi臋膰, 偶ywego, semantycznego dialogu.

Rozumienie intertekstualno艣ci 鈥 zakresy, definicje, klasyfikacje

Zaproponowana i nazwana przez Kristev膮 kategoria intertekstualno艣ci od pocz膮tku funkcjonowa艂a jako zjawisko o trudnym do okre艣lenia zasi臋gu oraz jako narz臋dzie o dyskusyjnej przydatno艣ci analitycznej. St膮d r贸偶norakie pr贸by jej dookre艣lenia i zoperacjonalizowania, stad tez wielo艣膰 i wieloaspektowo艣膰 definicji zawartych w literaturze przedmiotu:

  • Janusz S艂awi艅ski: sfera powi膮za艅 i odniesie艅 mi臋dzytekstowych, w kt贸rych uczestniczy dane dzie艂o; obszar wypowiedzi i sposob贸w m贸wienia, wobec kt贸rych okre艣la ono swoj膮 form臋 i znaczenie; rozleg艂a przestrze艅 obejmuj膮ca nie tylko inne dzie艂a, ale tak偶e pozaliterackie formy wypowiedzi
  • Ryszard Nycz: ten aspekt og贸艂u w艂asno艣ci i relacji tekstu, kt贸ry wskazuje na uzale偶nienie jego wytwarzania i odbioru od znajomo艣ci innych tekst贸w oraz 鈥瀉rchitekst贸w鈥 (regu艂 gatunkowych, norm stylistyczno-wypowiedzeniowych) przez uczestnik贸w procesu komunikacyjnego
  • Micha艂 G艂owi艅ski: wy艂膮cznie te relacje z innymi utworami, kt贸re sta艂y si臋 elementem strukturalnym lub te偶 znaczeniowym, relacje zamierzone i w taki czy inny spos贸b widoczne, 艣wiadomie wprowadzone przez autora i przeznaczone dla czytelnika, kt贸ry ka偶dorazowo powinien zda膰 sobie spraw臋, 偶e z takich czy innych powod贸w tw贸rca m贸wi w danym fragmencie swojego dzie艂a cudzymi s艂owami.
  • Zofia Mitosek: pewna praktyka artystyczna, gra na tekstach, stylach i poetykach, kt贸ra prowadzi do efekt贸w semantycznych zwi膮zanych z podw贸jnym m贸wieniem: z dialogiem, powt贸rzeniem, imitacj膮 i przywo艂aniem tego, co ju偶 by艂o powiedziane, a co istnieje w tradycji artystycznej i kulturowej jako pole nieustannych odniesie艅 i u偶y膰.

W przytoczonych definicjach wyra藕nie zarysowuj膮 si臋 dwie przeciwstawne tendencje w ujmowaniu zjawiska intertekstualno艣ci. Pierwsza z nich to tendencja generalizuj膮ca, k艂ad膮ca nacisk nie na konkretne odniesienia mi臋dzytekstowe, ale na sam fakt istnienia owego tekstowego 鈥瀙omi臋dzy鈥, na niesko艅czony, migotliwy, wielog艂osowy kosmos zale偶no艣ci, na otwarty, niezwie艅czony kontekst, bez kt贸rego istnienie jakichkolwiek poszczeg贸lnych wypowiedzi by艂oby niemo偶liwe. Tak rozumian膮 intertekstualno艣膰 trudno bada膰, pojawia si臋 wi臋c d膮偶enie przeciwne 鈥 tendencja do zaw臋偶enia zakresu znaczeniowego poj臋cia, g艂贸wnie w celu uczynienia go empirycznie weryfikowalnym, przydatnym zar贸wno w refleksji teoretycznoliterackiej, jak i praktyce analitycznej. Miano tak pojmowanej intertekstualno艣ci przys艂uguje tylko niekt贸rym spo艣r贸d odniesie艅, kt贸re sk艂adaj膮 si臋 na wy偶ej opisane pole napi臋膰 i relacji mi臋dzys艂ownych. Proponowano mi臋dzy innymi, by za relacj臋 intertekstualn膮 w w膮skim rozumieniu uzna膰 taki rodzaj uk艂adu tekst-tekst, kt贸ry: ma konstytutywne znaczenie dla semantycznego wyposa偶enia danego utworu, jest wyra藕nie intencjonalny, cechuje go dialogowy charakter (M. G艂owi艅ski), sygnalizowany jest poprzez obecno艣膰 tekstowych wska藕nik贸w interferencji (R. Nycz). W ten spos贸b intertekstualno艣膰 w sensie globalnym by艂aby inherentn膮 cech膮 ka偶dego dzie艂a literackiego i ka偶dej dzia艂alno艣ci literackiej, w sensie w膮skim za艣 鈥 w艂a艣ciwo艣ci膮 tylko niekt贸rych utwor贸w i tylko niekt贸rych praktyk literackich. Zwolennicy koncepcji szerokiej sk艂anialiby si臋 ku badaniu intertekstualno艣ci jako pola ekstratekstualnych odniesie艅 i uwarunkowa艅, za艣 zwolennicy koncepcji w膮skiej ku og贸艂owi intratekstualnych w艂asno艣ci i relacji.

Poj臋cie intertekstu

W momencie wypracowania poj臋cia intertekstualno艣ci ukuto te偶 komplementarny termin: intertekst na okre艣lenie 鈥 w najwi臋kszym uproszczeniu 鈥 fragmentu czy te偶 艣ladu cudzego, wcze艣niejszego tekstu, wcielonego w nowy, aktualnie tworzony utw贸r literacki.

W zale偶no艣ci od przyj臋tej koncepcji intertekstualno艣ci (w膮skiej lub szerokiej) poj臋ciem tym okre艣la si臋 r贸偶ne rodzaje zjawisk literackich czy j臋zykowych. Mi臋dzy innymi s膮 to:

  • wszelkie przywo艂ane w obr臋bie danego dzie艂a inne konkretne wypowiedzi, kt贸re je poprzedzaj膮 (w tym przede wszystkim inne dzie艂a literackie): cytaty, aluzyjne napomkni臋cia, nawi膮zania kontynuacyjne lub parodystyczne, r贸偶nego rodzaju parafrazy, polemiki, odwo艂ania (np. palinodia) itp., form膮 skrajn膮 jest w tym wzgl臋dzie collage, b臋d膮cy w ca艂o艣ci kombinacj膮 element贸w innych tekst贸w (np. centon).
  • fragmenty form czy styl贸w wypowiedzi o wyra藕nie rozpoznawalnym charakterze, a wi臋c okre艣lone socjolekty, dialekty, style funkcjonalne, historycznie nacechowane style artystyczno-literackie, style pisarzy, maniery literackie: wszelkiego typu stylizacje (m. in. pastisz), a tak偶e odmiany tzw. mimetyzmu formalnego
  • odniesienia intersemiotyczne 鈥 mi臋dzy tekstami s艂ownymi (przede wszystkim literackimi) a tekstami reprezentuj膮cymi inne systemy znakowe: wsp贸艂dzia艂anie r贸偶nych porz膮dk贸w semiotycznych (w tym literackiego) w obr臋bie widowiska teatralnego, tekst poetycki w kontek艣cie utworu muzycznego, uzupe艂nianie si臋 pierwiastk贸w pikturalnych i werbalnych w utworach plastycznych (emblemat, plakat), literackie uj臋cia temat贸wmalarskich i muzycznych 鈥 i odwrotnie, adaptacje filmowe utwor贸w narracyjno-literackich.
  • gatunki lub konwencje rozumiane jako pewne wzorce morfologiczne oraz semantyczno-pragmatyczne, jako zespo艂y regu艂 tekstowych 鈥 swego rodzaju archeteksty, tekstowe archetypy (st膮d 鈥 architekstualno艣膰 鈥 poj臋cie utworzone przez Gerarda Genette鈥檃) stanowi膮ce fundamentalne uk艂ady odniesienia; relacja intertekstualna oparta jest w tym przypadku na fakcie istnienia, tak w 艣wiadomo艣ci tw贸rc贸w, jak i odbiorc贸w, stereotypowych reprezentacji zrealizowanych norm gatunkowych, wobec kt贸rych nowe dzie艂o mo偶e przyj膮膰 postaw臋 akceptacji lub te偶 kontestacji.

Mechanika relacji intertekstualnych 鈥 tekstowe wska藕niki interferencji oraz kategoria 聽interpretantu

Rozpatruj膮c zjawisko intertekstualno艣ci w odniesieniu do konkretnego dzie艂a literackiego, nale偶y odpowiedzie膰 sobie na dwa pytania. Po pierwsze, czy w og贸le istnieje jakakolwiek relacja intertekstualna 鈥 a zatem czy globalny sens danego tekstu wsp贸艂kszta艂towany jest przez aktywne odniesienie do jakiego艣 tekstu cudzego? Po drugie za艣, jak 贸w element przej臋ty, cudzy znaczy w nowym otoczeniu? Na pytanie pierwsze odpowied藕 przynosi obecno艣膰 tekstowych wyk艂adnik贸w intertekstualnych, na drugie 鈥 kategoria interpretantu.

Wyk艂adnikiem intertekstualnym (wska藕nikiem interferencji) nale偶a艂oby nazwa膰 ka偶dy sprowadzalny do konkretnych 艣rodk贸w tekstowo-j臋zykowych/ leksykalno-stylistycznych sygna艂 znacz膮cej i dynamicznej relacji miedzy danym tekstem a tekstem innym, uprzednio istniej膮cym. Funkcja owego wyk艂adnika polega na zak艂贸caniu toku linearnej lektury i zmuszaniu czytelnika, by 鈥 wyszed艂szy niejako poza tekst 鈥 szuka艂 jego wertykalnych odniesie艅.

Ryszard Nycz, podkre艣laj膮c niejako przyrodzon膮 niejasno艣膰, wieloznaczno艣膰 tego rodzaju sygna艂贸w, wskazuje na trzy ich typy:

  • presupozycje logiczno-semantyczne, egzystencjalne, pragmatyczne oraz pokrewne im formy konwencjonalnych implikatur; wskazuj膮 one na konieczno艣膰 uwzgl臋dniania okre艣lonych s膮d贸w, wyra偶e艅, tekst贸w i wzorc贸w stylistyczno-gatunkowych (jak w przypadku parodii) innych ni偶 te, kt贸re zosta艂y bezpo艣rednio zrealizowane w tek艣cie;
  • anomalie gramatyczne, semantyczne, a tak偶e pragmatyczne i literackie, w rodzaju narusze艅 og贸lnych 鈥瀦asad konwersacyjnych鈥 (implikatury konwersacyjne Grice鈥檃) oraz zasad bardziej specjalnych, np. norm i konwencji literackich; wszelkie te zjawiska wewn膮trz tekstu, kt贸rych wystapienie nie t艂umaczy si臋 dostatecznie ani w ramach idiolektu danej wypowiedzi, ani te偶 w kontek艣cie wprost aktualizowanych przez ni膮 konwencji i kod贸w mowy (miejsca ciemne, niezrozumia艂e, niesp贸jne).
  • wska藕niki atrybucji 鈥 te elementy uporz膮dkowania i nacechowania tekstu, kt贸re wskazuj膮 na jego przynale偶no艣膰 do okre艣lonych kontekst贸w: innych dzie艂 i dziedzin dyskursywnych, zr贸偶nicowanych historycznie i funkcjonalnie styl贸w, gatunk贸w oraz konwencji, jakie wyst臋puj膮 w uniwersum wypowiedzi; sygna艂y m贸wi膮ce o podzielaniu przez dan膮 realizacj臋 tekstow膮 (lub jej fragmenty) kszta艂tu s艂ownego, w艂asno艣ci, regu艂 i norm 鈥 z innymi tekstami czy klasami tekst贸w.

Obecno艣膰 wyk艂adnik贸w tekstowych s艂u偶y R. Nyczowi za podstaw臋 do wyodr臋bnienia intertekstualno艣ci w艂a艣ciwej, a zatem obligatoryjnej dla ka偶dego odbiorcy, takiej, kt贸rej rozpoznanie i rozszyfrowanie jest konieczne dla pe艂nego odczytania utworu. Sam tekst w tym przypadku okre艣la zasi臋g i rodzaj w艂asnych odniesie艅, w samym tek艣cie 鈥 je艣li rozumie膰 go jako struktur臋 ukierunkowuj膮c膮 proces konkretyzacji 鈥 znajduj膮 si臋 dyrektywy okre艣lonego typu lektury (tekst nacechowany intertekstualnie zawiera w sobie projekt odbiorcy modelowego o rozwini臋tej kompetencji czytelniczej i wyposa偶onego w rozleg艂膮 kultur臋 literack膮, potrzebn膮 do rozpoznania nawi膮za艅 mo偶liwych odczytania sens贸w rodz膮cych si臋 wskutek mi臋dzytekstowych interakcji). Opr贸cz intertekstualno艣ci w艂a艣ciwej R. Nycz wyr贸偶nia tak偶e intertekstualno艣膰 fakultatywn膮, kt贸ra charakteryzowana jest przez brak wyk艂adnik贸w w sferze tekstu. Obejmowa艂aby ona te relacje danego utworu z innymi tekstami, kt贸re nie wynikaj膮 z zawartych w nim immanentnie sygna艂贸w interferencji, ale s膮 wt贸rnie narzucane w trakcie lektury 鈥 np. w ramach alegorezy czy interpretacji figuralnej.

Wyk艂adniki intertekstualne wskazuj膮 na fakt istnienia w utworze znacz膮cej relacji mi臋dzytekstowej, o tym za艣, jak ona znaczy, jak膮 pe艂ni funkcj臋, informuje odbiorc臋 tzw. interpretant.

Interpretant to rodzaj po艣rednika pomi臋dzy tekstem a intertekstem, zesp贸艂 czynnik贸w, kt贸ry pozwala okre艣li膰 ich wzajemny stosunek. Je偶eli rozpatrywa膰 intertekstualno艣膰 jako praktyk臋 tw贸rcz膮 polegaj膮c膮 na wprowadzaniu w tkank臋 utworu elementu obcego, cudzego, wcze艣niejszego (np. cytatu), by w nowym otoczeniu kontekstowym tworzy艂 nowe sensy, to dobrze opisuj膮 mechanik臋 owej praktyki poj臋cia dekontekstualizacji i rekontektualizacji. Interpretant mo偶na uto偶sami膰 z zasad膮 rz膮dz膮c膮 procesem rekontekstualizacji 鈥 sugeruje on, 偶e mamy do czynienia np. z parodi膮, przytoczeniem, polemik膮. Interpretant to swego rodzaju instrukcja obs艂ugi intertekstu, wska藕nik, jak nale偶y 贸w intertekst traktowa膰. Jako taki wyznacza on perspektyw臋 trafnej lektury, decyduje o wyposa偶eniu znaczeniowym intertekstu w nowym otoczeniu. Stopie艅 ujawnienia interpretantu w tek艣cie bywa r贸偶ny. Z regu艂y kategoria ta nie podlega tematyzacji. Trudno znale藕膰 w utworze bezpo艣rednio sformu艂owane wskazania, jak nale偶y rozumie膰 np. dan膮 aluzj臋 literack膮. Zadanie rekonstrukcji owego 鈥瀓ak鈥 nale偶y do odbiorcy, a dokona膰 go mo偶na drog膮 analizy kontekstu 鈥 niekiedy wystarcza uwzgl臋dnienie bezpo艣redniego kontekstu danego odwo艂ania intertekstualnego, innym razem potrzeba odnie艣膰 si臋 do kontekstu ca艂ego utworu.

Poj臋cie interpretantu (termin pochodzi z semiotyki Peirce鈥檃, gdzie oznacza znak interpretuj膮cy inny znak) wprowadzi艂 w swoich rozwa偶aniach na temat intertekstualno艣ci Michael Riffaterre. Postulowa艂 on 鈥瀠kryt膮 obecno艣膰 systemu znak贸w, kt贸re zapo艣redniczaj膮 odniesienie tekstu do swojego intertekstu. Te po艣rednicz膮ce systemy tak偶e s膮 intertekstami, ale ich funkcja jest specjalna: zachowuj膮 si臋 jak interpretanty鈥. Interpretant zatem to element w swej istocie metatekstowy (metasemantyczny). Rekonstrukcja interpretantu r贸wnoznaczna jest z odkryciem regu艂, jakie rz膮dz膮 gr膮 znaczeniow膮 pomi臋dzy tekstem a intertekstem, a to z kolei stanowi wst臋pny i niezb臋dny warunek w艂a艣ciwego zrozumienia ka偶dej relacji intertekstualnej.

Intertekstualno艣膰 a postmodernizm

Kariera intertekstualno艣ci w obr臋bie dyskursu teoretycznoliterackiego niew膮tpliwie zwi膮zana jest z faktem, i偶 sta艂a si臋 ona podstawow膮 kategori膮 opisow膮 ponowoczesnej praktyki artystycznej. Termin ukuty przez Kristev膮 okaza艂 si臋 doskonale odpowiada膰 zar贸wno charakterystycznym dla tej偶e praktyki strategiom, jaki r贸wnie偶 warto艣ciom oraz ideom realizowanym w jej obszarze.

Intertekstualno艣膰 doskonale koresponduje z takimi wymiarami sztuki oraz kultury doby postmodernizmu, jak:

  • poczucie wyczerpania

Sztuka wsp贸艂czesna opiera si臋 na przekonaniu, 偶e 鈥瀢szystko ju偶 by艂o鈥 鈥 skoro nie mo偶na ju偶 powiedzie膰 nic nowego i oryginalnego, uprzywilejowan膮 pozycj臋 zdobywaj膮 praktyki artystyczne oparte na imitacji i transformacji dzie艂 uprzednio wytworzonych. Nowe teksty pisane s膮 鈥瀗a tekstach鈥 ju偶 istniej膮cych (palimpsestowo艣膰) 鈥 niezwyk艂膮 rang臋 tw贸rcz膮 zyskuj膮 takie typowo intertekstualne zjawiska, jak: cytat, parodia, pastisz, stylizacja, re-telling. Literatura nabiera charakteru metaliteratury. Bricolage (koncept L茅vi-Straussa) staje si臋 modelem procesu wytwarzania, za艣 鈥瀦szywanie鈥 (okre艣lenie D盲llenbacha) modelem procesu odbioru.

  • spot臋gowana refleksyjno艣膰 oraz zwi膮zana z ni膮 samo艣wiadomo艣膰, ironia, dystans

Zanurzenie w rozlicznych dyskursach, 艣wiadomo艣膰 wielog艂osowo艣ci otaczaj膮cego 艣wiata sk艂ania nie tylko do podkre艣lania zale偶no艣ci od cudzej mowy, ale tak偶e do 偶onglerki dost臋pnymi sposobami m贸wienia, do gry z konwencjami, kt贸re utraci艂y swoj膮 powag臋 i walor kanoniczno艣ci.

  • sceptycyzm epistemologiczny

Sztuka o walorze intertekstualnym nie jest ju偶 wi臋cej rzeczniczk膮 prawdy w jej rozumieniu korespondencyjnym, nie odsy艂a do rzeczywisto艣ci, ale jedynie do innych tekst贸w.聽 Nawet literatura tradycyjnie postrzegana jako realistyczna, mimetyczna objawia sw贸j charakter intertekstualny 鈥 by wytworzy膰 efekt realno艣ci na艣laduje nie rzeczywisto艣膰, ale jej j臋zykowo-tekstow膮, utrwalon膮 w mowie, konceptualizacj膮. Referencjalno艣膰 zostaje anulowana na rzecz tekstualno艣ci.

  • erozja granic gatunkowych pomi臋dzy r贸偶nymi produktami kulturowymi

Kategoria intertekstualno艣ci doskonale nadaje si臋 do opisu ponowoczesnej produkcji artystycznej z jej nieskrywanym upodobaniem do eklektyzmu, z niefrasobliwym czerpaniem ze z艂贸偶 r贸偶norakich tradycji historycznych i kulturowych, z afirmacj膮 form hybrydycznych i mieszanin stylowych.

  • pluralizm, otwarcie na Innego, afirmacja wielog艂osowo艣ci i dialogu

Bibliografia:

  1. Ch. Barker, Wej艣cie postmodernizmu, [w tego偶:] Studia kulturowe: teoria i praktyka, t艂. A. Sadza, Krak贸w 2005, s. 212-246.
  2. A. Burzy艅ska, P. Markowski, Teorie literatury XX wieku. Podr臋cznik, Krak贸w 2007.
  3. J. Culler, Presupozycje i intertekstualno艣膰, 鈥濸ami臋tnik Literacki鈥 1980, z. 3, s. 297-312.
  4. M. G艂owi艅ski, O intertekstualno艣ci, 鈥濸ami臋tnik Literacki鈥 1986, z. 4, s. 75-100.
  5. K. Majewska, Intertekstualno艣膰 w filmie 鈥 odmiany i egzemplifikacje, 鈥濻tudia Filmoznawcze鈥 1998, z. 19, s. 77-93.
  6. Z. Mitosek, Intertekstualno艣膰, [w tej偶e:] Teorie bada艅 literackich, Warszawa 2004, s. 379-396.
  7. R. Nycz, Intertekstualno艣膰 i jej zakresy: teksty, gatunki, 艣wiaty, [w tego偶:] Tekstowy 艣wiat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze, Warszawa 1995, s. 59-82.
  8. J. S艂awi艅ski, Intertekstualno艣膰, [has艂o w:] S艂ownik termin贸w literackich, pod. red. J. S艂awi艅skiego, Wroc艂aw 2000, s. 218-219.

J. S艂awi艅ski, Postmodernizm, [has艂o w:] S艂ownik termin贸w literackich, pod. red. J. S艂awi艅skiego, Wroc艂aw 2000, s. 413-414.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Impresjonizm

Poprzedni wpis

Ikonoklazm

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.