Ikonoklazm

()

Ikonoklazm

Ikonoklazm(ikonoburstwo) powsta艂 w okresie Reformacji, w XVI i XVII wieku, czyli w okresie, kiedy rozpocz臋艂a si臋 za偶arta walka przeciwko kultowi obraz贸w. W ko艣ciele ortodoksyjnym ikonoklazm zaistnia艂 jako zjawisko jawne z inicjatywy w艂adz pa艅stwowych. 726 roku cesarz Leon III Izauryjczyk, pod wp艂ywem biskup贸w z Azji Mniejszej, kt贸rzy byli niech臋tni w oddawaniu czci wizerunkom, biskup贸w, kt贸rzy odwiedzili Konstantynopol, otwarcie wyst膮pi艂 przeciwko kultowi ikon. Ko艣ci贸艂 dwa razy wypowiedzia艂 si臋 na temat ikonoklazmu w dw贸ch dekretach: pierwszy w 726 roku, drugi w 730 roku. W tych latach cesarz Leon III nieskutecznie pr贸bowa艂 nak艂oni膰 patriarcha 艢w. Germana i papie偶a 艢w. Grzegorza II, aby przy艂膮czyli si臋 do ikonoklazmu. 艢w. German stanowczo odm贸wi艂 podpisania cesarskiego dekretu. Patriarcha o艣wiadczy艂, 偶e bez soboru powszechnego nie b臋dzie tolerowa艂 偶adnej zmiany w g艂oszeniu wiary, z tego powodu 艣w. German zosta艂 zdj臋ty z funkcji i wydalony poza teren cesarstwa. Miejsce jego zaj膮艂 zwolennik ikonoklazmu patriarcha Anastazy. Tym sposobem dekret, kt贸ry ukaza艂 si臋 w 730 roku by艂 podpisany przez cesarza i patriarch臋. Po ukazaniu si臋 tego dekretu rozpocz臋艂o si臋 masowe niszczenie ikon.


Pierwszym krokiem w niszczeniu ikon by艂o rozbicie ikony Chrystusa umieszczonej nad wej艣ciem do cesarskiego pa艂acu. Zniszczenie tej ikony wywo艂a艂o bunt w艣r贸d mieszka艅c贸w Konstantynopola. Rozpocz臋艂y si臋 prze艣ladowania ortodoksyjnych biskup贸w, a tak偶e wiernych skazywano na tortury i 艣mier膰. Wa艂ka w ca艂ej swej rozci膮g艂o艣ci trwa艂a ponad sto lat. Mo偶na j膮 podzieli膰 na dwa okresy.

Pierwszy trwa艂 od 730 do 787 roku, czyli do Si贸dmego Soboru Powszechnego, kt贸ry za panowania cesarzowej Ireny przywr贸ci艂 kult ikon i ustali艂 dogmat o oddawaniu im czci.
W prawdzie akt, czyli dekret z 730 roku przeciwko czczeniu ikon stanowi艂 bezprawna interwencj臋 w艂adzy 艣wieckiej w 偶ycie czysto ko艣cielne, w liturgiczne 偶ycie Ko艣cio艂a i jego nauk臋. Cesarz Leon III by艂 cz艂owiekiem despotycznym i brutalny, zmusza艂 do przyjmowania chrztu 呕yd贸w i montanist贸w, kt贸rzy zazwyczaj wybierali samob贸jstwo. Ikonokla艣ci akceptowali interwencj臋 w艂adzy pa艅stwowej w 偶ycie Ko艣cio艂a.,, Jestem cesarzem i kap艂anem鈥 pisa艂 Leon III do papie偶a Grzegorza II, w odpowiedzi 艣w. Jan Damasce艅ski w swoim drugim z trzech Traktacie w obronie 艣wi臋tych ikon napisa艂,, Jeste艣my ci podporz膮dkowani, cesarzu, w sprawach dotycz膮cych 偶ycia, w sprawach tego 艣wiata, podatk贸w, 艣wiadcze艅 itd., we wszystkim, co nale偶y do twej dziedziny zarz膮dzania ziemskimi sprawami; lecz w tym, co dotyczy instytucji ko艣cielnej, mamy w艂asnych pasterzy, kt贸rzy g艂osili nam prawd臋, kt贸rzy ustanowili ko艣cielne instytucje鈥. Ortodoksyjni wyznawcy w tym przypadku byli stanowczy i bezkompromisowi. 艢w. German, ju偶 po pierwszych objawach ikonoklazmu wystosowa艂 trzy dogmatyczne listy, kt贸re trafi艂y do biskup贸w ikonoklast贸w.

Na pocz膮tku ikonoklazmu papie偶em by艂 艣w. Grzegorz II, zachowa艂 si臋 on tak samo jak patriarcha i odm贸wi艂 podporz膮dkowania si臋 cesarzowi. W 727 zwo艂any zosta艂 przez papie偶a sob贸r w Rzymie, kt贸ry potwierdzi艂 kult ikon, uzasadniono to przedstawieniem w Starym Testamencie Arki Przymierza i cherubin贸w. Mieszka艅cy Konstantynopola zbuntowali si臋 przeciwko swojemu cesarzowi i og艂osili, 偶e na tronie zasi膮dzie nowy cesarz. Papie偶 wys艂a艂 list do cesarza i patriarchy, a ten zosta艂 przeczytany na Si贸dmym Soborze Powszechnym. Nast臋pca 艣w. Grzegorza II papie偶 Grzegorz III zwo艂a艂 w 731 w Rzymie nast臋pny sob贸r, na tym soborze podj臋to nast臋puj膮ce decyzje:,, W przysz艂o艣ci, kto tylko zdejmie, zniszczy, zbezcze艣ci czy zniewa偶y wizerunek Pana naszego, wizerunek Jego 艢wi臋tej Matki, czy Aposto艂贸w itd.(鈥) ten nie b臋dzie m贸g艂 przyjmowa膰 Cia艂a i Krwi Pana naszego i zostanie wykluczony z Ko艣cio艂a鈥 Na cze艣膰 zniewa偶onych 艣wi臋tych w Rzymie, w kaplicy 艣w. Piotra papie偶 og艂osi艂 艣wi臋tem dla wszystkich wierz膮cych uroczysto艣膰 Wszystkich 艢wi臋tych(do tej pory by艂o to 艣wi臋to lokalne)

Za panowania Konstantyna V Kopronima, syna Leona III(741-755 lata panowania), kt贸ry by艂 r贸wnie bezlitosny dla ortodoks贸w jak jego ojciec mia艂y miejsca prze艣ladowania nie podporz膮dkowanych ikonoklazmowi. 10 lutego, 754 w Hiera ikonokla艣ci zwo艂ali sob贸r, kt贸ry sko艅czy艂 si臋 8 sierpnia w Konstantynopolu. W tym soborze wzi臋艂o udzia艂 338 biskup贸w. Ikonokla艣ci postanowili, 偶e kto namaluje lub b臋dzie przetrzymywa艂 w swoim domu ikony, zostanie usuni臋ty z kap艂a艅stwa w przypadku kleru, za艣 w przypadku os贸b 艣wieckich zostanie na艂o偶ona na nich kl膮twa. Po zako艅czeniu soboru prze艣ladowania by艂y jeszcze silniejsze.

Nast臋pcom Konstantyna Kopronima by艂 Leon IV, kt贸ry by艂 umiarkowanym ikonoklast膮. Po jego 艣mierci w 780 r. tron obj臋艂a jego 偶ona wraz z niepe艂noletnim synem Konstantym. Irena by艂a zawsze wyznawczyni膮 ortodoksji, nigdy nie przesta艂a czci膰 ikon. Od pierwszych chwil swojego panowania zacz臋艂a przywraca膰 ortodoksj臋. Kandydatem ortodoks贸w do tronu patriarszego by艂 Tarazjusz, on nak艂oni艂 cesarzow膮 do przygotowania Si贸dmego Soboru Powszechnego. Gdy sob贸r rozpocz膮艂 prace w Konstantynopolu, buntownicy ikonokla艣ci uniemo偶liwili dalsze obrady. Cesarzowa po raz drugi podj臋艂a pr贸b臋 przeprowadzenia soboru, tym razem uda艂o si臋 zwo艂a膰 go w Nicei w 787 roku. Uczestniczy艂o w nim 350 biskup贸w. Do udzia艂u w soborze zaproszono heretyk贸w, czyli ikonoklast贸w, pozwolono im przedstawi膰 swoje pogl膮dy, swoje racje, po czym przedstawiciele ortodoks贸w odpowiadali na ka偶de stwierdzenie heretyk贸w i zbijali ich argumenty. Sob贸r ten przywr贸ci艂 kult ikon i relikwii, podj臋to 艣rodki do odnowienia 偶ycia w Ko艣ciele.

Ikonokla艣ci nie zaakceptowali jednak postanowie艅 soboru. Pok贸j trwa艂 do艣膰 kr贸tko zaledwie dwadzie艣cia siedem lat, po czym rozpocz膮艂 si臋 drugi okres ikonoklazmu. Po panowaniu cesarzowej Ireny tron obj膮艂 Nicefor, by艂 on umiarkowanym ortodoksem. Lecz jego nast臋pca Leon V Arme艅ski wywnioskowa艂, i偶 cesarzowie ikonokla艣ci mieli wi臋ksze osi膮gni臋cia w polityce i na wojnach ni偶 cesarzowie ortodoksyjni, dlatego zdecydowa艂 si臋 powr贸ci膰 do ikonoklazmu. Poprosi艂 Jana Gramatyka o sformu艂owanie traktatu zgodnego z postanowieniami ostatniego soboru ikonoklast贸w. Drugi etap podobnie jak pierwszy ingerowa艂 w suwerenno艣膰 Ko艣cio艂a. Ikonoklazm zosta艂 wykorzystany do osi膮gania sukces贸w politycznych. W 814 r,.gdy Jan Gramatyk sko艅czy艂 traktat cesarz rozpocz膮艂 rozmowy ze 艣w. Niceforem, cesarz usi艂owa艂 znale艣c kompromis i przedstawi艂 nast臋puj膮c膮 teorie:,, nie odrzucaj膮c ikon, lecz tyko zakazuj膮c oddawania im czci鈥. Gdy rozmowy te nie doprowadzi艂y do kompromisu zacz臋艂y si臋 na nowo prze艣ladowania ortodoks贸w. W 815 roku zosta艂 wygnany patriarcha 艣w. Nicefor, jego miejsce zaj膮艂 ikonoklasta, Teodor I. W tym samym raku zwo艂ano nowy sob贸r ikonoklast贸w w Konstantynopolu. W drugim etapie ikonokla艣ci ju偶 nie bronili tak stanowczo swoich tez jak w pierwszym etapie. Prze艣ladowania ortodoks贸w mia艂y podobny rozmiar jak w pierwszym etapie ikonoklazmu, ponadto ikonoklazm dodano jako przedmiot do szko艂y.

Zmiany nast膮pi艂y w 821 roku, gdy panowanie obj膮艂 Micha艂 II, by艂 on ikonoklast膮, lecz zezwala艂 na powr贸t z wygnania ortodoks贸w i zwalnia艂 ich z wi臋zie艅. Sytuacja znowu si臋 zmieni艂a za rz膮d贸w syna Micha艂a, cesarza Teofila. Kiedy Jan Gramatyk obj膮艂 tron patriarszy, rozgorza艂y prze艣ladowania.

Po 艣mierci Teofila, ze wzgl臋du na niepe艂nioletno艣c jego syna Micha艂a III, regentka zosta艂a wdowa po Teofilu, Teodora. By艂a ona wyznawczyni膮 ortodoksji, tote偶 kult ikon zosta艂 ostatecznie przywr贸cony. W 842 roku w Konstantynopolu obradowa艂 sob贸r, kt贸remu przewodniczy艂 patriarcha 艣w. Metody. Sob贸r ten potwierdzi艂 dogmat o oddawaniu czci ikonom, sformu艂owany na Si贸dmym Soborze Powszechnym, ob艂o偶y艂 kl膮tw膮 ikonoklast贸w i w 843 roku ustanowi艂 艣wi臋tem Triumfu Ortodoksji pierwsz膮 niedziel臋 Wielkiego Postu. Przy okazji tego 艣wi臋ta oddawano cze艣膰 ikonom we wszystkich ko艣cio艂ach.

Na Zachodzie, w drugim okresie ikonoklazmu, papie偶 Paschalis I i Grzegorz IV nie przestali broni膰 i propagowa膰 艣wi臋tych wizerunk贸w. W 835 roku, czyli za czas贸w prze艣ladowa艅 przypadaj膮cych na rz膮dy Teofila, papie偶 Grzegorz IV og艂osi艂, 偶e uroczysto艣膰 Wszystkich 艢wi臋tych, ustanowiona przez Grzegorza III, b臋dzie obchodzona w 艣wiecie chrze艣cija艅skim w dniu 1 listopada. Og贸lnie rzecz bior膮c, brutalno艣膰 ikonoklast贸w rozpali艂a na Zachodzie, nie tylko w Rzymie, ale tak偶e i w innych miejscach, szczeg贸lnie we Francji, entuzjazm dla kultu 艣wi臋tych i relikwii. W艂a艣nie w epoce obrazoburstwa relikwie licznych 艣wi臋tych zosta艂y przeniesione do Francji np. relikwie 艣w. Idziego, 艣w. Sebastiana, 艣w. Heleny. Jak wida膰, Ko艣ci贸艂 Rzymu nie uleg艂a pokusie ikonoklazmu. Przeciwnie, wobec obrazoburstwa Ko艣cio艂a bizantyjskiego okaza艂 swoj膮 wierno艣膰 w oddawaniu czci relikwiom, 艣wi臋tym i ikonom.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Intertekstualno艣膰

Poprzedni wpis

Isaac Bashevis Singer

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.