Georg Simmel

()

Ur. 1 ,marca 1858 roku w Berlinie, zm. 28 wrze艣nia 1918 w Strasburgu. Pochodzi艂 z 偶ydowskiej rodziny i ca艂e swoje 偶ycie sp臋dzi艂 w kosmopolitycznym Berlinie, z wyj膮tkiem ostatnich czterech lat 偶ycia. Jego rodzina przesz艂a z czasem z judaizmu na protestantyzm. Simmel poszed艂 t膮 sam膮 drog膮, cho膰 jego druga religia nie by艂a dla niego ju偶 tak inspiruj膮ca i nie by艂 jej gorliwym wyznawc膮. Jako jeden z pierwszych niemieckich socjolog贸w w 艣rodowisku naukowym wci膮偶 uwa偶any by艂 za 呕yda. Przez wi臋kszo艣膰 swojej kariery odczuwa艂 niemile skutki antysemityzmu, kt贸re wynika艂y z 贸wczesnego systemu na niemieckich uniwersytetach. Nie dawano mu odpowiednich posad mimo, 偶e jego s艂awa ros艂a w intelektualnym 艣wiecie. W ko艅cu w 1914 roku dosta艂 propozycj臋 p艂atnego stanowiska na uniwersytecie, le偶膮cym na granicy Strasburga. By艂 to czas, kiedy wszelka dzia艂alno艣膰 intelektualna na uniwersytetach powoli zamiera艂a w zwi膮zku z tocz膮c膮 si臋 wtedy pierwsz膮 wojn膮 艣wiatow膮. Przez wi臋kszo艣膰 swojego 偶ycia utrzymywa艂 si臋 z kwot wp艂acanych przez s艂uchaj膮cych go na wyk艂adach student贸w oraz spadku po przyjacielu rodziny, kt贸ry zaopiekowa艂 si臋 nim po 艣mierci jego rodzic贸w.

W 偶yciu zawodowych Georga Simmla przeszkadza艂 nie tylko towarzysz膮cy mu wci膮偶 antysemityzm. Ten niemiecki socjolog nie stroni艂 od kontrowersji. W powszechnej opinii by艂 zacnym socjologiem i filozofem, lecz uwa偶ano go r贸wnocze艣nie za intelektualnego odmie艅ca, tak bardzo rozrywanego przez wiele problem贸w badawczych, 偶e wr臋cz nie panuj膮cego nad w艂asn膮 karier膮 akademick膮. Jego umys艂 poch艂ania艂o wiele temat贸w i dziedzin tak, 偶e po wst臋pnych studiach historii i psychologii na uniwersytecie w Berlinie podj膮艂 odwa偶n膮 decyzj臋 o zaj臋ciu si臋 filozofi膮, kt贸ra mia艂a wiele wsp贸lnego z jego naukow膮 to偶samo艣ci膮 poszukiwacza. W 1881 uda艂o mu si臋 obroni膰 doktorat na Uniwersytecie Berli艅skim. Jego pierwsza akademicka rozprawa mia艂a dotyczy膰 psychologicznych i etnologicznych 藕r贸de艂 muzyki, jednak przez gremium zosta艂a odrzucona. W ostateczno艣ci polecono mu, by zast膮pi艂 j膮 wcze艣niejszym nagrodzonym esejem. Cztery lata p贸藕niej, w 1885 roku uzyska艂 wy偶szy stopie艅 naukowy, daj膮cy mo偶liwo艣膰 nauczania uniwersyteckiego, zwany po niemiecku Privatdozent. Niewiele p贸藕niej podczas kolokwium habilitacyjnego na pytanie jednego z egzaminator贸w odpowiedzia艂 pono膰 w arogancki i sarkastyczny spos贸b, co spowodowa艂o, 偶e zosta艂 odes艂any do domu na sze艣膰 miesi臋cy pod warunkiem, 偶e 鈥 zastanowi si臋, jak powinno zachowywa膰 si臋 wobec starszych i uznanych uczonych鈥. Po powrocie na uczelnie wci膮偶 towarzyszy艂a mu opinia naukowca niebezpiecznego i aroganckiego.

Pozostaj膮c na uczelni nie m贸g艂 liczy膰 na sta艂e wynagrodzenie, lecz w Berlinie cieszy艂 si臋 ju偶 du偶膮 renom膮 i traktowano go jako utalentowanego wyk艂adowc臋. Jego wyk艂ady przyci膮ga艂y kulturaln膮 elit臋 miasta, jak r贸wnie偶 przybyszy z zagranicy oraz grono kobiet, co nie podoba艂o si臋 w艂adzom uczelni. Simmel by艂 jednak 艣wietnym eseist膮, wi臋c nieprzychylno艣膰 w艂adz akademickich nie by艂a mu w stanie zagrozi膰 w obliczu rosn膮cej popularno艣ci. Jego pisma oceniane by艂y jako spo艂ecznie wra偶liwe, za艣 jego celne oko badacza bez trudu doszukiwa艂o si臋 ukrytych manifestacji pod fenomenami kulturowymi.聽 Jako badacz nie by艂 zainteresowany odkrywaniem og贸lnej metody czy systemu, przez kt贸ry m贸g艂by przepuszcza膰 swoje kulturowe s膮dy. By艂 przyk艂adem naukowca, kt贸ry zmierza raczej ku temu, by 鈥 w ka偶dym szczeg贸le 偶ycia odnale藕膰 jego ca艂kowite znaczenie鈥. Dobra ilustracj膮 tych za艂o偶e艅 jest esej o modzie, w kt贸rym autor pokazuje, jak style ubierania si臋 mog膮 wysy艂a膰 pozornie sprzeczne pragnienia odr贸偶nienia si臋 od reszty spo艂ecze艅stwa, b膮d藕 wr臋cz przeciwnie ch臋膰 upodobnienia si臋 do pewnego modelu grupy.

Esejem, kt贸ry wywar艂 du偶y wp艂yw na 贸wczesne my艣lenie by艂a praca po艣wi臋cona zagadnieniu miasta w Mentalno艣膰 mieszka艅c贸w wielkich miast (2006), gdzie pokazuje pewne tendencje w艣r贸d mieszka艅c贸w miast do wsp贸lnego potencja艂u poznawczego oraz postawy kalkulacji. Pojawienie si臋 takiego zjawiska, jak moda by艂o uwarunkowane kondycj膮 cz艂owieka w mie艣cie, kt贸ry czuj膮c si臋 niewyr贸偶niony i nieznacz膮cy w innych jednostkach szuka艂 藕r贸de艂 nieprzewidzianych pragnie艅.

Moda ponadto, wed艂ug Simmela, 艣wietnie aklimatyzuje si臋 w mie艣cie, gdy偶 pos艂uguje si臋 kodem ubraniowym, kt贸ry idealnie wpasowuje si臋 w ch艂odne 艣rodowisko miasta, ale te偶 dzi臋ki jej mo偶liwo艣ciom kamufla偶u, jest w stanie ochroni膰 jednostki przed przyt艂oczeniem wymaganiami 偶ycia w mie艣cie.

Georg Simmel jest opr贸cz zbioru esej贸w autorem obszernych, akademickich podr臋cznik贸w, z kt贸rych dla studenta kultury i socjologii najwa偶niejsza jest Filozofia pieni膮dza (1997, wyd. 1 1900)Jest to traktat po艣wi臋cony wp艂ywom nowoczesno艣ci na 偶ycie spo艂eczne i kulturowe, zasilane obrotem pieni膮dza. Simmel podkre艣la艂 r贸wnie偶 skal臋 poszerzenia mo偶liwo艣ci poznawczych nowoczesnego cz艂owieka i wi臋kszego dost臋pu do wytwor贸w kultury. Jednak偶e mnogo艣膰 kontakt贸w z kultur膮 przyczyni艂a si臋 do kulturowej deformacji i dominacji 鈥瀟ragedii kultury鈥.

Do jego wybitnych dzie艂 nale偶膮:

  • 脺ber soziale Differenzierung. Soziologische und psychologische Untersuchungen (1890)
  • Filozofia pieni膮dza (1900)
  • Zagadnienia filozofii dziej贸w (1904)
  • Kant (1905)
  • Socjologia (1908)
  • Filozofia kultury (1916)
  • Grunfragen der Soziologie (1917)

Na j臋zyk polski przet艂umaczone zosta艂y:

  • Filozofia pieni膮dza, t艂um A. Przy艂臋bski, Pozna艅 1997, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, (Philosophie des Geldes 1900)
  • Socjologia, Warszawa 1975, 2006, Wyd PWN, (Soziologie 1908 )
  • Pisma socjologiczne, wyb贸r, oprac. i wprow. Heinz-J眉rgen Dahme i Otthein Rammstedt; przek艂. Ma艂gorzata 艁ukasiewicz; wst臋p do wyd. pol. Jerzy Szacki, Warszawa 2008, Oficyna Naukowa, (podst. przek艂.: Schriften zur Soziologie, Soziologie)
  • Filozofia kultury, Krak贸w 2007, Wyd. UJ (Philosophische Kultur, 1911)
  • Filozofia 偶ycia 鈥 Cztery rozdzia艂y metafizyczne, Warszawa 2008, Wyd. IFiS PAN (Lebensanschauung: vier metaphysische Kapitel 1918)
  • Most i drzwi. Wyb贸r esej贸w, t艂um. M. 艁ukasiewicz, Warszawa 2005, Oficyna Naukowa, (Br眉cke und T眉r, wydane w 1957)

Pogl膮dy

Georg Simmel (1858- 1918) jest jednym z pierwszych przedstawicieli socjologii w Niemczech pod koniec XIX wieku. Swoje wykszta艂cenie odebra艂 na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Berli艅skiego. Od pocz膮tku studi贸w wiedz臋 filozoficzn膮 poszerza艂 o inne dziedziny nauki. Jego my艣li by艂y o tyle rewolucyjne, 偶e wnosi艂y nowy punkt widzenia do nowoczesnego 艣wiata, w kt贸rym zacz臋艂a dominowa膰 kultura wizualna. Wed艂ug Simmla metropolia na pocz膮tku XX wieku nabra艂a cech interakcyjnych, co nakazywa艂o zmian臋 dotychczasowych pogl膮d贸w w aspekcie kultury. Analizy tego niemieckiego filozofa umiejscowione s膮 w szerszym kontek艣cie teorii nowoczesno艣ci, kt贸rej w 1900 roku po艣wi臋ci艂 ca艂膮 ksi膮偶k臋 pt. Filozofia pieni膮dza (1997 wyd. 1 1900).

Georg Simmel 藕r贸d艂a swoich teorii upatruje w wielu odmiennych dziedzinach nauki. By艂o to spowodowane ch臋ci膮 autora do stworzenia wyczerpuj膮cej definicji 贸wczesnych mu czas贸w, wi臋c nie m贸g艂 ogranicza膰 si臋 do jednej dziedziny akademickiej. Nowoczesno艣膰 rozumia艂 jako spos贸b do艣wiadczania tego, co dla cz艂owieka nowe w nowoczesnym spo艂ecze艅stwie. Do stawiania tych wniosk贸w inspirowa艂o go jego rodzinne miasto, w kt贸rym sp臋dzi艂 wi臋kszo艣膰 swojego 偶ycia. Od 1871 roku Berlin by艂 stolic膮 Rzeszy Niemieckiej, za艣 po I wojnie 艣wiatowej to w tym w艂a艣nie mie艣cie, le偶膮cym w p贸艂nocno-wschodniej cz臋艣ci Niemiec, og艂oszono republik臋. Berlin na pocz膮tku XX by艂 nowoczesn膮, kosmopolityczn膮 metropoli膮, gromadz膮c膮 ludzi z nowoczesnymi ideami. Opr贸cz do艣wiadcze艅 berli艅skich Georg Simmel pr贸bowa艂 dotrze膰 do 鈥瀢ewn臋trznej natury鈥 czy 鈥瀌uszy鈥 nowoczesno艣ci. Osi膮ga艂 to poprzez rozwa偶ania nad warunkami, w kt贸rych rodz膮 si臋 wsp贸艂czesne wytwory og贸lnie poj臋tej kultury. Filozof rozwija艂 swe za艂o偶enia poprzez badanie my艣li nowoczesnej, miejskiej architektury Bauhausu, kt贸ra to szko艂a mie艣ci艂a si臋 do 1934 roku w艂a艣nie w Berlinie, czy te偶 ogl膮daj膮c si臋 na rodz膮ce si臋 nowoczesne warto艣ci spo艂eczne, rozbudzone 艣wiatowymi wojnami. W wyniku tych analiz Simmel dochodzi艂 do teorii nie tylko naukowych, a wr臋cz estetycznych. Zrodzi艂o si臋 w nim my艣lenie, kt贸re od tego czasu ju偶 zawsze towarzyszy艂o jakimkolwiek studiom nad kondycj膮 nowoczesno艣ci: 鈥瀢 ka偶dym szczeg贸le 偶ycia odnale藕膰 jego ca艂kowite znaczenie鈥(1997). Od tego czasu poch艂ania艂o go w pracy naukowej abstrahowanie wszelkich zjawisk od rzeczywisto艣ci, w kt贸rych si臋 rodz膮, na przyk艂ad instrumentalno艣膰 w艂a艣ciw膮 ekonomii pieni臋偶nej zestawia艂 ze zjawiskiem prostytucji, b膮d藕 por贸wnywa艂 ze sob膮 postawy biedaka i nowoczesnego hedonisty.

Jego g艂贸wne my艣li na temat kondycji nowoczesno艣ci mo偶na zaprezentowa膰 w punktach:

  • Simmel nowoczesno艣膰 rozumia艂 jako kultur臋 kapitalizmu po艂膮czon膮 z jej nieroz艂膮cznym elementem, czyli spo艂ecze艅stwem przemys艂owym. 殴r贸de艂 tego stanu odnosi艂 do historii wymiany pieni臋偶nej czy ekonomii. Pocz膮tki tak rozumianej nowoczesno艣ci zarysowywa艂y si臋 ju偶 w pocz膮tkach w pe艂ni monetarnej ekonomii, bo wymiana pieni臋偶na by艂a motorem zmian spo艂ecznych i ukszta艂towa艂a nowego cz艂owieka. Niemiecki filozof pokazuje jak bardzo elastyczny i przywi膮zanych do swoich cel贸w jest pieni膮dz oraz przedstawia fakt, 偶e poprzez instrumentalno艣膰 pieni膮dza w cz艂owieku rozbudzi艂a si臋 zdolno艣膰 ci膮g艂ej kalkulacji. Propagatorem tych idei racjonalizacji by艂 r贸wnie偶 r贸wie艣nik Simmla, Max Weber.
  • W eseju z 1903 roku, Mentalno艣膰 mieszka艅c贸w wielkich miast, Simmel rozprawia si臋 z psychologicznymi cechami kultury miast. W pozycji tej dochodzi mi臋dzy innymi do wniosku, 偶e w mie艣cie wi臋kszo艣膰 relacji mi臋dzyludzkich stwarza przelotny kontakt zwi膮zany z publicznym transportem oraz punktami miejskiej konsumpcji. Jednostki wyrzekaj膮 si臋 wr臋cz emocjonalnych i spo艂ecznych wi臋zi na rzecz mniejszych wsp贸lnot. Ten esej po艣wi臋cony miastom pokazuje, 偶e w艣r贸d mieszka艅c贸w miast pr臋dzej znajdziemy zwi膮zki na zasadzie dyspozycji poznawczej dw贸ch niespokrewnionych ludzi ni偶 element贸w tradycyjnych relacji po艂膮czonych na zasadzie emocjonalnej. 呕ycie mentalne w mie艣cie kr臋ci si臋 od pocz膮tku XX wieku wok贸艂 takich hase艂, jak聽 i n t e l e k t u a l i z m 聽czy 聽k a l k u l a c j a. Codzienne 偶ycie budowane jest wok贸艂 鈥瀝ozwa偶ania, liczenia, okre艣lania liczbowego, sprowadzania warto艣ci jako艣ciowych do ilo艣ciowych鈥 (2006, s.118). Powszechnymi postawami ludzi metropolii jest wyra偶anie zblazowania i oboj臋tno艣ci wobec dotychczasowych warto艣ci. Wsp贸艂czesny 艣wiat widziany oczami Simmla jest p艂aski, znudzony i jednorodny. Przeci臋tny cz艂owiek podchodzi do rzeczywisto艣ci z du偶膮 rezerw膮, a w relacji z innymi cz艂onkami spo艂ecze艅stwa prezentuje nieufno艣膰. G艂臋boko ukrywa swoje prawdziwe pogl膮dy i uczucia oraz unika wzroku innych. Bardzo cz臋sto pogl膮dy Simmla by艂y upraszczanie do kolejnej analizy r贸偶nic mi臋dzy wsi膮 a miastem. B艂臋dnie rozumiany niemiecki filozof zmierza艂 bardziej do wykazania r贸偶nic mi臋dzy tradycyjn膮 wsi膮 a nowoczesnym miasteczkiem, co mog艂oby prognozowa膰 najbli偶sze zachowania spo艂eczne i niedalek膮 w przysz艂o艣ci, liczn膮 migracj臋 do miast. Analizy te podsuwa艂y dodatkowe wnioski o cechach nowoczesnego spo艂ecze艅stwa. Coraz trudniej b臋dzie je mo偶na uj膮膰 w jakie艣 teoretyczne ramy, gdy偶 wp艂ywy miasta rozci膮gaj膮 si臋 na ca艂e spo艂ecze艅stwo, narzucaj膮c mu zachowania typowe dla zjawiska mody.
  • Cech膮 nowoczesnej kultury i jej przekaz贸w wed艂ug Simmla jest dominacja zmys艂u wzroku. Codzienne interakcje mieszka艅c贸w ograniczaj膮 si臋 bowiem do publicznego kontaktu, w kt贸rym wa偶ne jest ogarnianie wzrokiem w艂asnego otoczenia w celach jedynie praktycznych- aby odnale藕膰 drog臋, nie potr膮ci膰 przechodnia, b膮d藕 ustrzec si臋 przed potencjalnymi zagro偶eniami. W kr贸tkim fragmencie zatytu艂owanym Socjologia zmys艂贸w, Simmel komentuje, 偶e 鈥瀙o艣r贸d wszystkich organ贸w zmys艂贸w bardzo szczeg贸ln膮 funkcj臋 socjologiczn膮 pe艂ni oko鈥, a nast臋pnie podkre艣la, i偶 we wzajemnym spojrzeniu dw贸ch os贸b zawiera si臋 鈥瀗ajbardziej bezpo艣redni i czysty rodzaj wzajemnego oddzia艂ywania, jaki w og贸le istnieje […] W spojrzeniu akt brania zbiega si臋 z aktem dawania鈥. Zjawisko patrzenia wed艂ug Simmla jest tak dobrze pasuj膮ce do wsp贸艂czesnych metropolii, poniewa偶 jest p艂ynne, cho膰 przemija ju偶 w momencie, w kt贸rym zachodzi. Jest jedynym no艣nikiem interakcji spo艂ecznej, ju偶 tak bardzo w XX zminimalizowanej, gdy偶 wsp贸艂czesny kontakt dw贸ch mieszka艅c贸w metropolii skupia si臋 na obserwacji twarzy, b臋d膮cej wyrazem my艣li, uczu膰 i intencji.

Bibliografia

  1. Elanie Baldwin, Brian Longhurst, Wst臋p do kulturoznawstwa. Kultura wizualna, Zysk i S- ka Wydawnictwo s.j., Pozna艅 2007.
  2. Georg Simmel, Filozofia pieni膮dza, t艂um A. Przy艂臋bski, Pozna艅 1997, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, (Philosophie des Gelles 1900)
  3. http://pl.wikipedia.org/wiki/Georg_Simmel

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Gender Studies

Poprzedni wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.