Funkcjonalizm

()

Funkcjonalizm – orientacja teoretyczna i metodologiczna  w antropologii społecznej i etnologii do której głównych założeń należy:

  • przekonanie o konieczności holistycznego i systemowego ujmowania kultury, która jest ściśle zintegrowanym systemem zachowującym wewnętrzną równowagę;
  • unkcją każdej instytucji społecznej jest podtrzymywanie istniejącego systemu i zaspakajanie ludzkich potrzeb;
  • uznanie, że podstawą badań antropologicznych są intensywne badania terenowe;
  • przekonanie, że każdy element kultury należy interpretować w kontekście całości systemu.

Kierunek ten został zapoczątkowany na początku XX wieku przez polskiego badacza działającego na emigracji Bronisława Malinowskiego oraz Alfreda Reginalda Radcliffe’a-Browna a za głównych przedstawicieli uważa się:

  • w socjologii: T. Parsonsa i R. Mertona;
  • w antropologii M. Douglasa, R. Firtha, E. Leacha. [Encyklopedia Gazety Wyborczej, 2005, s. 398]

Podstawowe założenia teorii funkcjonalnej, które przyjmowali B. Malinowski i A. Radcliff – Brown:

  1. Społeczeństwo jest pewną odrębną całością, a nie zbiorem, prostym konglomeratem przypadkowych składników, ma właściwości swoiste, nie dające się zredukować do cech poszczególnych elementów, takich jak: adaptacja, wewnętrzna spójność, eunomia, dysonomia.
  2. Jedną z ważniejszych jej właściwości swoistych jest stan równowagi, stan integracji społecznej. System społeczny ma zatem charakter  samo regulacyjny, wykazuje tendencje do utrzymania samego siebie w stanie równowagi.
  3. By społeczeństwo jako całość znajdowało się w stanie integracji, równowagi muszą być spełnione określone warunki, wymogi funkcjonalne.
  4. Jeśli warunkiem istnienia społeczeństwa jest realizacja określonych wymogów to poszczególne organy społeczne muszą działać w kierunku ich realizacji, muszą być względem nich funkcjonalne.
  5. Jeśli system społeczny jest całością zintegrowaną – znajdującą się w stanie równowagi, całością samo odtwarzającą  się, to zmiana społeczna musi mieć charakter zewnętrzny. [Encyklopedia Socjologii, 1998, s. 233]

B. Malinowski wypracował teorie analizy funkcjonalnej w której bada się trzy poziomy systemu: biologiczny, struktury społecznej i symboliczny – na każdym poziomie można wyróżnić podstawowe potrzeby, których wypełnienie jest warunkiem zdrowia fizycznego, istnienia spójności strukturalnej i jedności kulturowej. Poza tym poziomy systemu tworzą hierarchię, u podstaw której znajdują się systemy biologiczne, po nich struktury społeczne, a na najwyższym poziomie – systemy symboliczne. Malinowski zwracał uwagę na to, że sposób zaspokajania potrzeb na jednym poziomie systemu wyznacza sposoby zaspakajania potrzeb na kolejnych poziomach w hierarchii. W gruncie rzeczy uważał, że każdy poziom systemu cechuje się własnymi, odrębnymi wymogami i procesami zaspokajającymi  te potrzeby. Ponadto był zdania, że dla analizy socjologicznej i antropologicznej istotne są poziomy struktury społecznej i symbolicznej, a w swoich pracach najwięcej uwagi poświęcił poziomowi struktury społecznej [J. H. Turner, 2005, s. 19].

  1. Poziom symboliczny systemu:
  • wymogi systemu symboli dostarczających informacji niezbędnej do przystosowania się do środowiska,
  • wymogi systemu symboli dostarczających poczucia kontroli nad ludzkim losem i zdarzeniami przypadkowymi,
  • wymogi systemu symboli dostarczających członkom społeczeństwa poczucia „wspólnego rytmu” w życiu i codziennych czynnościach.

2.   Poziom struktury społecznej systemu:

  • wymóg produkcji i dystrybucji dóbr konsumpcyjnych,
  • wymóg społecznej kontroli i regulacji zachowań,
  • wymóg kształcenia ludzi w kwestiach tradycji i umiejętności,
  • wymogi organizacji i egzekwowania stosunków władzy.

Badając poziom struktury społecznej, Malinowski podkreślał niezbędność analizy instytucjonalnej. Scharakteryzował on instytucje i opisał poszczególne ich elementy:

  • każda instytucja posiada tak zwaną kartę, czyli zespół wartości centralnych, które umożliwiają ludziom skupienie się wokół naczelnej zasady kierującej dalszymi ich działaniami,
  • dla funkcjonowania instytucji niezbędne jest także istnienie personelu, który się na nią składa,
  • norm warunkujących zachowanie poszczególnych jednostek w obrębie personelu,
  • oraz substratu materialnego (to jest narzędzi i urządzeń, jakimi posługują się ludzie tworzący instytucję),
  • na instytucje składają się też konkretne przejawy działań podejmowanych przez personel,
  • oraz funkcje, jakie pełni dana instytucja w określonej społeczności.

Opisując każdą instytucję pod kątem tych wymogów, Malinowski uważał, że stworzył wspólną miarę analityczną do porównywania wzorów organizacji społecznych w społeczeństwach i miedzy społeczeństwami. Zestawił nawet listę instytucji uniwersalnych pod kątem realizacji przez nie, nie tylko wymogów strukturalnych, ale też biologicznych i symbolicznych.

Ogólnie rzecz biorąc, funkcjonalne podejście Malinowskiego stworzyło nowe możliwości socjologii, które na długie lata zapomniała o podobnych tezach Spencera. Malinowski przekonał socjologów, że rozstrzygające znaczenie dla analizy wymogów ma uwzględnienie poziomów systemów. Utrzymywał, że na każdym poziomie systemu występują charakterystyczne dla niego wymogi uniwersalne. Z całą mocą podkreślał, że istotą analizy socjologicznej jest poziom struktury. Malinowski  wyodrębnił na tym poziomie cztery potrzeby:

  • przystosowanie ekonomiczne,
  • władzę polityczna,
  • wychowanie i edukację
  • oraz kontrole społeczna.

Ponadto opracował klarowna metodę badania działania instytucji pod kątem zaspokojenia  przez nie wymogów funkcjonalnych.

Można zatem powiedzieć, że Malinowski stworzył ogólny zarys nowoczesnego funkcjonalizmu socjologicznego [J. H. Turner, 2005, s. 20].

Bibliografia:

  1. Encyklopedia Gazety Wyborczej, Tom V, Warszawa 2005.
  2. Encyklopedia Socjologii, A-J Tom I, Warszawa1998.
  3. J. H. Turner, Struktura teorii socjologicznej, Warszawa 2005.

Jak oceniasz ten materiał?

Kliknij na gwiazdkę, aby zostawić swoją ocenę

Średnia ocena / 5. Liczba głosów:

Jak dotąd brak głosów! Oceń ten post jako pierwszy.

Gender Studies

Następny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemiosłem w ręku na co dzień szef kontroli jakości w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przyszłości planuje zrealizować młodzieńcze marzenia i napisać książkę.

Komentarze - masz coś do napisania? Zostaw proszę informacje.