Emile Durkheim

()

Emile Durkheim by艂 jednym z najwybitniejszych socjolog贸w, filozof贸w i pedagog贸w francuskich. Jego najs艂ynniejszymi dzie艂ami by艂y m.in.: 鈥濷 podziale pracy spo艂ecznej鈥, 鈥瀂asady metody socjologicznej鈥, 鈥濴e suicide. 脡tude de socjologie鈥, 鈥濫lementarne formy 偶ycia religijnego鈥 oraz 鈥濻ystem totemiczny w Australii鈥. Durkheim urodzi艂 si臋 w 15.04.1858 r., a zmar艂 15.11.1917 r.

Durkheim twierdzi艂, 偶e podstaw膮 bada艅 socjologicznych jest fakt spo艂eczny. Definicja tego faktu brzmi nast臋puj膮co: 鈥瀓est faktem spo艂ecznym wszelki spos贸b robienie, utrwalony lub nie, zdolny do wywierania na jednostk臋 zewn臋trznego przymusu; albo inaczej: taki, kt贸ry jest w danym spo艂ecze艅stwie powszechny maj膮c jednak w艂asn膮 egzystencj臋, niezale偶n膮 od jego jednostkowych manifestacji鈥 [Durkheim, 1968, s. 42]. Fakt spo艂eczny jest wi臋c w danym spo艂ecze艅stwie powszechny i posiada w艂asn膮 egzystencj臋. Jednostkowe manifestacje fakt贸w spo艂ecznych w socjologii Durkheima maj膮 w sobie element spo艂eczny, poniewa偶 odtwarzaj膮 cz臋艣ciowo model zbiorowy, ale ka偶da z nich zale偶y od samej jednostki lub od szczeg贸lnych warunk贸w, w kt贸rych si臋 ona znajduje. Nie s膮 to wi臋c zjawiska socjologiczne [Fabi艣, 2008, s. 17]. Durkheim twierdzi艂, 偶e fakty spo艂eczne powinny by膰 rozpatrywane jak rzeczy. 鈥濺zecz jest przeciwstawna idei jako to, co poznaje si臋 z zewn膮trz, temu, co poznaje si臋 od wewn膮trz. Rzecz膮 jest wszelki przedmiot poznania, kt贸ry nie jest ze swej natury przenikalny dla inteligencji; wszystko, o czym nie mo偶emy wytworzy膰 sobie adekwatnego poj臋cia poprzez zwyk艂膮 analiz臋 my艣low膮; wszystko, cokolwiek mo偶e by膰 zrozumia艂e jedynie pod warunkiem wyj艣cia poza samego siebie, jedynie na drodze obserwacji i eksperyment贸w, na drodze stopniowego przechodzenia od cech najbardziej zewn臋trznych i bezpo艣rednio dost臋pnych do cech mniej widocznych i g艂臋bszych鈥 [Durkheim, 1968, s. 9].

Durkheim zajmowa艂 si臋 tak偶e problematyk膮 samob贸jstwa. W 1897 r. opublikowa艂 鈥濴a sucide. 脡tude de socjologie鈥 (鈥濻amob贸jstwo. Studium z socjologii鈥). W swej ksi膮偶ce Durkheim analiz臋 samob贸jstwa zacz膮艂 od wyt艂umaczenia znaczenia potocznego, aby w ko艅cu w spos贸b naukowy zdefiniowa膰 to poj臋cie. 鈥濸omi臋dzy r贸偶nymi gatunkami 艣mierci, niekt贸re posiadaj膮 t臋 szczeg贸ln膮 w艂a艣ciwo艣膰 bycia czynem samej ofiary, b臋d膮c rezultatem dzia艂ania, kt贸rego autor jest r贸wnie偶 tego dzia艂ania ofiar膮; z drugiej strony ta sama cecha jest z pewno艣ci膮 fundamentalna dla utartego poj臋cia samob贸jstwa. Chocia偶 samob贸jstwo jest zwykle pojmowane jako pozytywne, gwa艂towne dzia艂anie wymagaj膮ce pewnej energii mi臋艣ni, mo偶e si臋 zdarzy膰, 偶e czysto negatywna postawa lub samo powstrzymanie si臋 b臋d膮 mia艂y taki sam skutek. Odmowa przyjmowania pokarmu jest tak samo samob贸jcza jak samo 鈥 destrukcja z u偶yciem sztyletu lub broni palnej. Dzia艂anie podmiotu nie musi nawet bezpo艣rednio poprzedza膰 艣mierci, aby t臋 艣mier膰 uwa偶a膰 za jego skutek; relacja przyczynowa mo偶e by膰 po艣rednia nie zmieniaj膮c natury zjawiska鈥 [Durkheim, 1952, s. 41 – 42]. Takiego t艂umaczenia u偶ywa艂 do oddzielenia samob贸jstwa od przypadkowej 艣mierci. Durkheim okre艣li艂 cztery typy samob贸jstw:

  • samob贸jstwo altruistyczne 鈥 wynikaj膮ce z ogromnej wi臋zi ze spo艂ecze艅stwem (np. piloci kamikaze
  • samob贸jstwo egoistyczne 鈥 b臋d膮ce skutkiem ca艂kowitego zerwania zwi膮zk贸w z lud藕mi z najbli偶szego kr臋gu;
  • samob贸jstwo fatalistyczne 鈥 wynikaj膮ce z przekonania danej jednostki o przeznaczonej jej 艣mierci (zw艂aszcza na pod艂o偶u religijnym lub filozoficznym);
  • samob贸jstwo anomijne 鈥 wyst臋puj膮ce w sytuacji braku jakichkolwiek regulacji, kiedy zostaj膮 zniesione wszelkie ograniczenia (np. przy zmianie systemu politycznego) [www.sciaga.pl/tekst/18835-19-emil_durkheim]

Ksi膮偶ka Durkheima 鈥濫lementarne formy 偶ycia religijnego鈥 mia艂a znacz膮cy wp艂yw na p贸藕niejsze prace o tej tematyce. Przedmiotem tej pracy jest analiza wierze艅 i zachowa艅 religijnych australijskich spo艂ecze艅stw plemiennych. Uzasadnienie mo偶liwo艣ci badania religii pierwotnych jest u Durkheima przede wszystkim odrzuceniem przednaukowych, warto艣ciuj膮cych pogl膮d贸w na ich temat. Nie ma religii fa艂szywych; wszystkie odpowiadaj膮, chocia偶 w r贸偶ny spos贸b, okre艣lonym warunkom egzystencji ludzkiej. Cho膰 mo偶na je hierarchizowa膰 ze wzgl臋du na charakter intelektualny lub uczuciowy, ze wzgl臋du na bogactwo poj臋膰 lub obraz贸w, wszystkie s膮 na r贸wni religiami. Religie spo艂ecze艅stw pierwotnych odpowiadaj膮 tym samym potrzebom, spe艂niaj膮 t臋 sam膮 rol臋, zale偶膮 od tych samych przyczyn. Mog膮 wi臋c by膰 one bardzo dobrym 藕r贸d艂em badawczym dla okre艣lenia natury 偶ycia religijnego. Wszystkie religie s膮 por贸wnywalne, poniewa偶 wszystkie s膮 鈥瀘dmianami tego samego rodzaju鈥. Zawieraj膮 wi臋c wszystkie elementy wsp贸lne im wszystkim. Przy ogromnej r贸偶norodno艣ci form i postaci religii, posiadaj膮 one pewne cechy wsp贸lne, zewn臋trzne, widoczne pozwalaj膮ce wst臋pnie zaklasyfikowa膰 je jako religi臋 w艂a艣nie. Cechy te 鈥 pisze Durkheim 鈥 nasuwaj膮 przypuszczenie o istnieniu podobie艅stw g艂臋bszych, znajduj膮cych si臋 u podstaw wszelkich system贸w wierze艅 i wszelkich kult贸w [Tarkowska, 1974, s. 50].

W swoim wielkim dziele 鈥濷 podziale pracy spo艂ecznej鈥 Durkheim stwierdzi艂, 偶e 鈥瀓ednostki s膮 ze sob膮 powi膮zane, a bez tego by艂yby niezale偶ne; zamiast rozwija膰 si臋 oddzielnie, 艂膮cz膮 swoje wysi艂ki; s膮 solidarne i to tak膮 solidarno艣ci膮, kt贸ra funkcjonuje nie tylko w kr贸tkich chwilach wymiany us艂ug, ale rozci膮ga si臋 daleko poza nie鈥 [Durkheim, 1999, s. 80]. Okre艣li艂 on dwa typy solidarno艣ci/wi臋zi:

  • solidarno艣膰 mechaniczn膮, kt贸ra opiera si臋 na podobie艅stwie pomi臋dzy jednostkami i jednolitym dla wszystkich jednostek systemie norm uj臋tym w prawo, 艣wiadomo艣膰 indywidualna jest za艣 niemal to偶sama ze 艣wiadomo艣ci膮 zbiorow膮
  • solidarno艣膰 organiczn膮 (charakterystyczna dla spo艂ecze艅stw rozwini臋tych) 鈥 opiera si臋 na zr贸偶nicowaniu jednostek i spo艂ecznym podziale pracy, wynika z potrzeby wsp贸艂pracy (kt贸r膮 reguluje prawo kooperacyjne (restytucyjne) np. prawo cywilne czy prawo handlowe), gdzie 艣wiadomo艣膰 zbiorowa odgrywa mniejsz膮 rol臋, pozostawiaj膮c wi臋cej miejsca na indywidualn膮 inicjatyw臋 i refleksj臋 [www.wikipedia.org/wiki/%C3%89mile_Durkheim].

Cz艂owiek wed艂ug Durkheima jest 鈥瀦wierzakiem cywilizowanym i tym samym postaci膮 wewn臋trznie rozdart膮, wcieleniem przeciwie艅stw, koegzystencj膮 sprzeczno艣ci 鈥 homo duplex鈥. To rozdwojenie cz艂owieka by艂o od zawsze dostrzegane i opisywane za pomoc膮 opozycyjnie zestawionych poj臋膰 i termin贸w. Durkheim zaczerpn膮艂 z tw贸rczo艣ci Pascala sformu艂owanie, 偶e cz艂owiek to jednocze艣nie anio艂 i bydle. Nigdy nie mo偶e by膰 tylko jednym. Efektem tego jest sytuacja, 偶e cz艂owiek nigdy nie mo偶e by膰 w zgodzie z samym sob膮, poniewa偶 nie mo偶e pod膮偶a膰 za jednym g艂osem nie rani膮c drugiego [Fabi艣, 2008, s.152].

Tw贸rczo艣膰 Durkheima wywar艂a ogromny wp艂yw na p贸藕niejsze prace filozof贸w i pedagog贸w. Sta艂 si臋 on dla nich niedo艣cignionym wzorem.

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Ekofilozofia

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.