Ekofilozofia

()

Ekofilozofia na przyk艂adzie wegetarianizmu

Jedna z definicji wegetarianizmu podaje, i偶 s艂owo to oznacza 鈥瀞ystem 偶ywienia, w kt贸rym wy艂膮cza si臋 pokarmy mi臋sne, a wi臋c cz臋艣ci cia艂 zwierz臋cych otrzymywane przez zabijanie zwierz膮t鈥 [K. Wi艣niewska 鈥 Roszkowska, 1988, s. 7]. Portal internetowy wikipedia definiuje wegetarianizm jako 鈥瀝odzaj diety charakteryzuj膮cy si臋 wy艂膮czeniem z posi艂k贸w produkt贸w pochodzenia mi臋snego i ew. jaj lub nabia艂u z pobudek moralnych, etycznych b膮d藕 zdrowotnych.鈥 [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wegetarianizm]

艁aci艅skie s艂owo 鈥瀡egatare鈥 oznacza rozwija膰 si臋, rosn膮膰, a 鈥瀡egatator鈥 to ten, kt贸ry daje 偶ycie. S艂owo 鈥瀢egetaria艅ski鈥 bierze si臋 od greckiego 鈥瀡egetas鈥, czyli 鈥瀙e艂en tchnienia 偶ycia鈥 [S. Rosen, 2000, s. 37].

Filozofia wegetarianizmu przeciwstawia si臋 niepotrzebnemu zabijaniu, taka podstawa teologiczna wyr贸偶nia si臋 szczeg贸lnie w hinduizmie. Jak podaje Steven Rosen 鈥瀗a zachodzie opierali si臋 na niej pierwsi 呕ydzi, a nawet staro偶ytni Grecy, np. Diogenes, Pitagoras, Sokrates i Platon, kt贸rzy nazywali wegetarianizm 鈥 antymi臋so偶erstwem.鈥 [S.聽Rosen, 2000, s. 37] Sam Diogenes skomentowa艂 fakt spo偶ywania mi臋sa: 鈥濼ak jak spo偶ywamy cia艂a zwierz膮t, mogliby艣my r贸wnie dobrze zjada膰 cia艂a ludzi.鈥澛 [http://www.vege.pl/str.php?dz=92] Leonardo da Vinci por贸wnywa艂 zabijanie zwierz膮t do morderstwa: 鈥濷d wczesnych lat 偶ycia wyrzek艂em si臋 jadania mi臋sa i聽przyjdzie czas, gdy ludzie tacy jak ja, b臋d膮 patrze膰 na morderc臋 zwierz膮t tak samo jak teraz patrz膮 na morderc臋 ludzi.鈥 [http://www.vivakultura.pl/magazyn/text/wege.htm]

艢wiatopogl膮d wegetaria艅ski mo偶na rozpatrywa膰 jako warto艣ci i antywarto艣ci obejmuj膮ce zwierz臋, ziemi臋, zdrowie, 偶ycie jako warto艣膰 absolutna. Powy偶sze warto艣ci zosta艂y wyodr臋bnione przez Agnieszk臋 Dyczewsk膮 po聽przeprowadzeniu analizy publikacji m. in. dwudziestu pozycji ksi膮偶kowych, czasopism 鈥濿egetaria艅ski 艢wiat鈥, 鈥瀂ielone Brygady鈥, dwunastu stron internetowych oraz film贸w o wegetarianizmie. W聽wyniku bada艅 autorka wyr贸偶nia podstawowe warto艣ci takie jak ziemia, zwierz臋, zdrowie oraz 聽偶ycie. Wszystkie warto艣ci s膮 ze sob膮 powi膮zane.

W 艣wiatopogl膮dzie wegetaria艅skim istota inna ni偶 cz艂owiek staje si臋 istotn膮 warto艣ci膮. Argumentem jest: 鈥炁糴 偶ycie jest wa偶ne dla zwierz膮t podobnie jak wa偶ne jest 偶ycie dla ludzi.鈥 [J. Gellatley, T. Wardle, 1998, s. 14] Jednym z g艂贸wnych powod贸w bycia wegetarianinem jest warto艣膰 偶ycia zwierz臋cia. Maria Grodecka pisze, i偶 program wegetaria艅ski ma na celu zmienienie stosunku do zwierz膮t: 鈥濼ylko suma indywidualnych decyzji o wy艂膮czeniu mi臋sa z diety mo偶e skutecznie zablokowa膰 tryby tej gigantycznej machiny 艣mierci i udr臋ki, jak膮 jest wsp贸艂czesny system produkcji i hodowli mi臋sa.鈥 聽[M.聽Grodecka, 2001, s.137] Wegetarianie uwa偶aj膮 zwierz臋ta przede wszystkim za istoty czuj膮ce dlatego nale偶y im si臋 szacunek i troska, 鈥瀞膮 one niekiedy nazywane bra膰mi, stworzeniami bo偶ymi, 艣wi臋tymi istotami.鈥 [Ch. Patters, 2003, s. 208] Spo偶ywanie mi臋sa w wegetarianizmie okre艣lane jest jako: 鈥瀖niej lub bardziej 艣wiadome przyczynianie si臋 do 艣mierci zwierz膮t鈥 [A. Dyczewska, 2006, s. 66], 鈥瀦wierzob贸jstwo鈥 [M. Grodecka, 2001, s. 143], 鈥瀏ehenna zwierz膮t鈥 [M. Grodecka, 2001, s. 153], 鈥瀐olokaust鈥 [Ch. Patters, 2003, s. 255], 鈥瀖orderstwo鈥 [T. Nocu艅, 2004, s. 197], 鈥瀊ezsensowne cierpienie鈥 [T.聽Nocu艅, 2004, s. 47], 鈥瀖asowy snobizm鈥 [A. Dyczewska, 2006, s. 66], 鈥瀦alegalizowane zabijanie鈥 [A. Dyczewska, 2006, s. 66]. Maria Grodecka podaje termin 艣wiadomo艣膰 艂owcy okre艣laj膮c nim osoby jedz膮ce mi臋so, nie bior膮ce pod uwag臋 sytuacji ekonomicznej wsp贸艂czesnego mieszka艅ca ziemi, jednocze艣nie stwierdzaj膮c, 偶e zabawa 艣mierci膮 innych 偶ywych istot mo偶e ulec zmianie poprzez propagowanie wegetaria艅skiej 艣wiadomo艣ci 偶ycia. Wegetarianie manifestuj膮 negatywny stosunek do dzia艂a艅 o charakterze przedmiotowym w stosunku do zwierz膮t, negatywnie podchodz膮 do laboratori贸w naukowych 聽i kosmetycznych gdzie niejednokrotnie zwierz臋ta s艂u偶膮 do testowania r贸偶nych substancji. Wegetarianie wyra偶aj膮 protest przeciwko 鈥瀢iwisekcji 鈥 (艂ac. vivus 鈥 偶ywy + sectio 鈥 rozdzielanie) 鈥 okrutny zabieg operacyjny wykonywany na 偶ywym zwierz臋ciu w celach badawczych.鈥 [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wiwisekcja] W聽publikacjach pro wegetaria艅skich mo偶na znale藕膰 liczne dokumenty 艣wiadcz膮ce o聽bezu偶yteczno艣ci wiwisekcji a nawet o聽niebezpiecze艅stwie dla 偶ycia ludzkiego聽 [M.聽Schar-Manzoli, M. Keller, 2001]. Neguje si臋 wiwisekcj臋 g艂贸wnie przez: 鈥瀊rutalny spos贸b w jaki jest przeprowadzana, oraz skale na jaki si臋 j膮 prowadzi.鈥 [J. Gellatley, 1999, s. 159] Wegetarianie wyra偶aj膮 sprzeciw wykorzystywaniu zwierz膮t w przemy艣le rozrywkowym m.in. zwierz膮t jako aktor贸w, wyst臋py w cyrku, w ogrodach zoologicznych, przeciwko polowaniom. W 艣wiadomo艣ci ludzi istnieje dziwna kategoryzacja zwierz膮t na聽te聽do聽jedzenia oraz te do zabawy tzw. domowe. Wegetarianie m贸wi膮, 偶e 鈥瀦wierze to聽nie rzecz.鈥 [http://www.greenangels.org]. Wojciech Eichelberger pisze, 偶e zwierz臋ta s膮 do kochania. Jedzenie mi臋sa powoduje dwoisto艣膰 sytuacji: 鈥瀝az zachwycamy si臋 zwierz臋tami jako 偶ywymi obiektami naszych uczu膰, innym razem deklarujemy si臋 smakiem ich mi臋sa.鈥 [W. Eichelberger, 2002]

Ziemia w 艣wiatopogl膮dzie wegetaria艅skim okre艣lana jest jako: 鈥炁簉贸d艂o 偶ycia, matka, Gaja, rodzicielka, 偶yciodajna si艂a, karmicielka, stara Ziemia, korze艅, podstawa 偶ycia.鈥 [M. Grodecka, 2001, s. 13] Jest wi臋c warto艣ci膮 nie do przecenienia dla wszelkiego 偶ycia. Obecnie Ziemia jest mocno eksploatowana przez cz艂owieka dlatego jednym ze sposob贸w ratowania jej jest wegetaria艅ski spos贸b od偶ywiania si臋. Wegetarianie promuj膮 鈥瀍kologiczne budownictwo, rolnictwo, tworzenie ekowiosek, r贸偶nego rodzaju warsztaty, spotkania, festiwale wyra偶aj膮ce szacunek dla 偶ycia na ziemi.鈥 [N. Grospierre, 2005] Tw贸rca polskiego nurtu ekofilozofii Henryk Skolimowski g艂osi pot臋pienie 艣wiatopogl膮du mechanistycznego i afirmacj臋 偶ycia na Ziemi, kt贸r膮 traktuje jak sanktuarium: 鈥炁粂cie kocha 偶ycie. 艢wiat stworzy艂 偶ycie, 偶eby u艣wi臋ci膰 i celebrowa膰 siebie. My jeste艣my cz臋艣ci膮 tego u艣wi臋cenia i tej celebracji. Dlatego te偶 szanujemy i聽chronimy Matk臋 Ziemi臋 jako cz臋艣膰 pi臋kna, godno艣ci i obfito艣ci kosmosu.鈥 [A.聽Dyczewska, 2006, s. 72]

Zdrowie w wegetarianizmie rozumiane jest nie tylko jako zdrowie cia艂a ale聽r贸wnie偶 stan r贸wnowagi,聽 bycie w harmonii z samym sob膮 oraz otaczaj膮cym 艣wiatem. Jest to pogl膮d zgodny z za艂o偶eniami medycyny holistycznej oraz medycyny wschodu. Bycie zdrowym oznacza nie przyczynianie si臋 do cierpienia na zewn膮trz oraz nie przyjmowanie pokarm贸w, kt贸re z cierpieniem si臋 wi膮偶膮. Wegetarianie cz臋sto zalecaj膮 pokarm przede wszystkim ro艣linny. Za skutek bycia wegetarianinem聽 wymieniaj膮 zdrowie, argumenty etyczne i ekologiczne. Powody dla kt贸rych warto zosta膰 wegetarianinem podaje A. Ol臋cka wymieniaj膮c, 偶e jest to 鈥瀦drowie, szczup艂a sylwetka (艂adna cera, dobre samopoczucie), d艂ugie 偶ycie, likwidacja problemu g艂odu na ziemi.鈥 [A.聽Ol臋cka, 200, wst臋p] Jest to jedna z publikacji przedstawiaj膮cych wegetarianizm g艂贸wnie pod k膮tem jego w艂a艣ciwo艣ci zdrowotnych. Ciekaw膮 grup臋 stanowi膮 tzw. 鈥瀦drowotni wegetarianie.鈥 [R. Strykowski, s. 16] Mianem takim okre艣la si臋 osoby, kt贸re przesz艂y na diet臋 bezmi臋sn膮 z pobudek zdrowotnych, w wyniku zalece艅 lekarza lub z l臋ku na zapadni臋cie na BSE. Cz臋sto w聽publikacjach obalany jest 鈥瀖it mi臋snej si艂y.鈥 Warto艣ciowane negatywnie jest nie tylko od偶ywianie mi臋sem ale tak偶e pewien wzorzec cywilizacyjny zwi膮zany z kultur膮 konsumpcyjn膮.

Czwart膮 warto艣ci膮 jak膮 wymienia A. Dyczewska wyst臋puj膮c膮 w publikacjach i聽艣wiatopogl膮dzie wegetaria艅skim jest 偶ycie. Z warto艣ci膮 偶ycia najcz臋艣ciej wsp贸艂wyst臋powa艂y okre艣lenia takie jak troska, szacunek, godno艣膰, dar. Podkre艣lano warto艣膰 鈥瀊ycia w harmonii z wszystkimi formami 偶ycia nie tylko ze zwierz臋tami i聽ro艣linami lecz tak偶e z 艣wiatem przyrody nie o偶ywionej.鈥 [Zwierz臋 鈥 cz艂owiek, kto jest wi臋cej wart?, 1998, s. 48] W 艣wiatopogl膮dzie wa偶ne jest zar贸wno 偶ycie cz艂owieka, zwierz膮t jak r贸wnie偶 los Ziemi. 呕ycie jest warto艣ci膮 nadrz臋dn膮, z kt贸rej inne warto艣ci wynikaj膮 i do kt贸rej si臋 odnosz膮. Zatem g艂贸wn膮 par膮 warto艣ci i antywarto艣ci jest 偶ycie i聽艣mier膰, z kt贸rej wynikaj膮 kolejne antagonizmy takie jak pozytywne warto艣ciowanie zwierz膮t i przedmiotowe traktowanie zwierz膮t, zdrowie jako warto艣膰聽 przeciwstawione chorobie czy Ziemia jako matka, 藕r贸d艂o 偶ycia przeciwstawione bezmy艣lnej eksploatacji prowadz膮cej do zag艂ady.

艢wiatopogl膮d wegetaria艅ski jest popierany przez chrze艣cija艅stwo, judaizm, islam, religie wschodu, buddyzm, hinduizm. Steven Rosen przytacza argumenty znajduj膮ce si臋聽w ksi臋gach danych religii wskazuj膮c, 偶e wegetarianizm by艂 popierany przez ka偶d膮 z聽wielkich religii 艣wiata [S. Rosen, 2000, s. 39-136]. Ka偶da z tych religii zach臋ca do traktowania zwierz膮t z聽mi艂o艣ci膮, wsp贸艂czuciem. G艂贸wne religie 艣wiata podkre艣laj膮, 偶e los cz艂owieka nie r贸偶ni si臋 od losu zwierz膮t a聽ka偶dy z聽nas zako艅czy kiedy艣 偶ywot. Du偶y nacisk po艂o偶ony jest na聽to, i偶 zabijaj膮c zwierze niszczy si臋 dzie艂o Boga a b臋d膮c dobrym dla innych b臋dziesz dobry dla siebie. Biblia nakazuje: 鈥濪la pokarmu nie niszcz dzie艂a Bo偶ego鈥 [List 艣w. Paw艂a do Rzymian 14,20], 鈥濱聽wszelkiemu dzikiemu zwierz臋ciu ziemi, i wszelkiemu lataj膮cemu stworzeniu niebios oraz wszystkiemu, co si臋 porusza po ziemi, w czym jest 偶ycie jako dusza, da艂em na聽pokarm wszelk膮 zielon膮 ro艣linno艣膰. I tak si臋 sta艂o.鈥 [Ksi臋ga Rodzaju, 1,29] R贸wnie偶 pi膮te przykazanie 鈥濶ie聽zabijaj鈥 [Ksi臋ga Wyj艣cia, 20,13] podkre艣la jedn膮 z idei wegetarianizmu. W judaizmie odnajdujemy: 鈥濸oniewa偶 okazujesz mi艂osierdzie zwierz臋tom nale偶膮cym do cz艂owieka, b臋dziesz pasterzem Mojego stada Izraela.鈥 [Talmud, Exodus Rabba 2, miszna 2] W judaizmie do dnia dzisiejszego jest uregulowane prawo dotycz膮ce jedzenia聽 mi臋sa. W 偶ydowskim prawie dopuszcza si臋 jedynie jedzenie zwierz膮t ro艣lino偶ernych, posiadaj膮cych rozszczepione kopyta oraz prze偶uwaj膮ce pokarm. S膮聽to tzw. zwierz臋ta 鈥瀋zyste鈥, do 鈥瀗ie czystych鈥 zalicza si臋 drapie偶niki, ptaki drapie偶ne oraz martwe cia艂o ka偶dego 鈥瀋zystego鈥 zwierz臋cia, kt贸re nie zosta艂o zabite rytualnie. W聽Islamie znajdujemy 鈥濳a偶dy kto 偶yczliwy jest stworzeniom Bo偶ym, sobie samemu jest 偶yczliwy鈥 [Hadis Proroka Mahometa]. Buddy艣ci musz膮 dok艂ada膰 wszelkich stara艅 aby naucza膰 szacunku i聽wsp贸艂czucia dla ca艂ego stworzenia. Uzasadnieniem takiego bezgranicznego wsp贸艂czucia by艂 Budda, a wegetarianizm odgrywa艂 zasadnicz膮 rol臋 w聽jego naukach: 鈥濲edzenie mi臋sa wysusza ziarno wielkiego wsp贸艂czucia鈥 [Mahaparinirvana Sutra]. Informacj臋 na temat stosunku buddyst贸w do聽zwierz膮t przedstawiaj膮 Opowie艣ci D偶ataki, m贸wi膮 one o wcieleniach Buddy, zar贸wno w聽cia艂ach zwierz膮t jak i聽ludzi. Podkre艣laj膮, 偶e w postaci zwierz膮t istnia艂 O艣wiecony, ale聽tak偶e istoty ludzkie. Akcentuj膮 to, 偶e wszystkie stworzenia mog膮 osi膮gn膮膰 o艣wiecenie w聽przysz艂ych 偶ywotach, dlatego u艣miercanie zwierz膮t jest haniebne tak samo jak zabicie cz艂owieka: 鈥濼en, kto poszukuje szcz臋艣cia, karze lub zabija istoty, kt贸re r贸wnie偶 szukaj膮 szcz臋艣cia, sam nie znajdzie szcz臋艣cia po 艣mierci鈥 [Dhammapada 鈥 艢cie偶ka Prawdy Buddy]. W hinduizmie zasady i wskaz贸wki przeciwko spo偶ywaniu mi臋sa zawieraj膮 Wedy (艣wi臋te ksi臋gi hinduizmu): 鈥濱 tak mi臋sa powstawanie / Oraz zwierz膮t zabijanie / I p臋tanie rozwa偶ywszy, / Trza wystrzega膰 si臋 mi臋siwa / Wszelakiego spo偶ywania鈥 [Manusmryti 5, 49].

Wsp贸艂cze艣nie wegetarianizm k艂adzie nacisk na etyk臋, zdrowie, kwestie ekonomiczne i humanitarne. G艂贸wnym celem jest propagowanie diety bezmi臋snej, aby ustrzec zwierz臋ta przed nieludzkim traktowaniem. Podkre艣laj膮, 偶e nie tylko cz艂owiek 偶yje na Ziemi. Wa偶ne s膮 dalsze losy naszej planety, dlatego nale偶y szerzy膰 ide臋 wegetarianizmu w艣r贸d m艂odych ludzi. Wegetarianie uwa偶aj膮, 偶e wa偶ne s膮 dzia艂ania 聽globalne jak i w 艣rodowiskach lokalnych. Wegetarianizm w dzisiejszych czasach stanowi alternatyw臋 dla konsumpcjonizmu, p臋du za pieni膮dzem, dla niekt贸rych jest sposobem na zauwa偶enie tego, 偶e nie jest si臋 samym na 艣wiecie, a ka偶de nasze decyzje maj膮 konsekwencje nie tyko dla nas samych ale tak偶e dla ca艂ego otaczaj膮cego nas 艢wiata. To聽jak b臋dzie wygl膮da艂o nasze 偶ycie w przysz艂o艣ci oraz co zostawimy po 艣mierci naszym potomkom zale偶y wy艂膮cznie od ka偶dego z nas.

Bibliografia:

  1. A. Dyczewska, 艢wiatopogl膮d na talerzu. Wegetarianizm jako przejaw wsp贸艂czesnej religijno艣ci, Zak艂ad Wydawniczy NOMOS, Krak贸w 2006.
  2. W. Eichelberger, Przyjaciel na talerzu, Zwierciad艂o 10/1872, pa藕dziernik 2002.
  3. J. Gellatley, T. Wardle, Milcz膮ca Arka, Opole 1998.
  4. J. Gellatley, Viva! Wegetarianizm, Opole 1999.
  5. M. Grodecka, Siewcy dobrego jutra, Warszawa 2001.
  6. N. Grospierre, Pozytywne wiadomo艣ci Nicole, w 鈥濿egetaria艅ski 艢wiat鈥, nr聽4聽(97), kwiecie艅 2005.
  7. T. Nocu艅, Dieta wegetaria艅ska prosta i zdrowa, Lublin 2004.
  8. A. Ol臋cka, Kuchnia wegetaria艅ska, , Warszawa 2000.
  9. Ch. Patters, Wieczna Treblinka, Opole 2003.
  10. S. Rosen, Dieta ponad materi膮. Wegetarianizm a religie 艣wiata, Wydawnictwo ARCHE, Wroc艂aw 2000.
  11. M. Schar-Manzoli, M. Keller, Holokaust, wiwisekcja 鈥 wyb贸r dokument贸w z聽laboratori贸w, klinik i聽instytut贸w badawczych, Opole 2001.
  12. R. Strykowski, By膰 ekologiem鈥.
  13. K. Wi艣niewska 鈥 Roszkowska, Wegetarianizm, Wiedza Powszechna, Warszawa聽1988.
  14. Zwierz臋 鈥 cz艂owiek, kto jest wi臋cej wart?, 艁omianki 1998.
  15. http://pl.wikipedia.org/wiki/Wegetarianizm
  16. http://pl.wikipedia.org/wiki/Wiwisekcja
  17. http://www.greenangels.org
  18. http://www.vege.pl/str.php?dz=92
  19. http://www.vivakultura.pl/magazyn/text/wege.htm

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Emile Durkheim

Poprzedni wpis

Edward Stachura

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.