Dekalog

()

鈥濪ekalog鈥 Krzysztofa Kie艣lowskiego

cykl dziesi臋ciu fabularnych film贸w telewizyjnych realizowanych w latach 1988-1989. Ka偶dy odcinek trwa blisko godzin臋 i stanowi nawi膮zanie do jednego z Dziesi臋ciu Przykaza艅, jednak 偶aden nie odnosi si臋 do nich w sensie dos艂ownym. Odcinki V i VI Dekalogu zaistnia艂y wcze艣niej jako filmy kinowe 鈥 Kr贸tki film o zabijaniu oraz Kr贸tki film o mi艂o艣ci, kt贸re przynios艂y Kie艣lowskiemu mi臋dzynarodowe uznanie. Filmy powstawa艂y we wsp贸艂pracy ze scenarzyst膮 Krzysztofem Piesiewiczem.

Powstanie

Pomys艂 sfilmowania Dekalogu zrodzi艂 si臋 w 1984 roku w g艂owie Krzysztofa Piesiewicza, scenarzysty, z kt贸rym Kie艣lowski wsp贸艂pracowa艂 wcze艣niej przy filmie Bez ko艅ca. Od razu zasugerowa艂 re偶yserowi, 偶e w艂a艣nie on powinien to zrobi膰. Kie艣lowski pocz膮tkowo reaguje 艣miechem. Kilka lat wcze艣niej sam m贸wi艂, 偶e 鈥瀢ystarczy艂oby, gdyby ludzie kierowali si臋 Dziesi臋ciorgiem Przykaza艅, a 偶ycie wygl膮da艂oby inaczej鈥漣i, a teraz Piesiewicz podsuwa mu Dekalog jako temat na film. Pocz膮tkowo pomys艂 uwa偶a za okropny, poniek膮d wariacki. 脫wczesna sytuacja w kraju nie by艂a zbyt ciekawa 鈥 narastaj膮ce napi臋cie, poczucie bezsensu i pogarszaj膮cych si臋 czas贸w. Kie艣lowski mia艂 wra偶enie, 偶e coraz cz臋艣ciej ogl膮da ludzi, kt贸rzy nie bardzo wiedz膮, po co 偶yj膮. Wtedy pomy艣la艂, 偶e Piesiewicz mo偶e mie膰 racj臋, 偶e trzeba nakr臋ci膰 Dekalog.
Obydwaj wiedzieli, 偶e czeka ich trudne zadanie. Pierwszym problemem by艂a forma ca艂ego przedsi臋wzi臋cia. Zdecydowali, 偶e Dekalog to nie b臋dzie jeden film, 偶e b臋dzia艂 mia艂 cz臋艣ci. Nie b臋dzie to te偶 serial, raczej cykl dziesi臋ciu osobnych film贸w zahaczaj膮cych tematyk膮 o poszczeg贸lne przykazanie. Ten wyb贸r by艂 podyktowany m. in. wymaganiami Telewizji Polskiej, kt贸ra nie chcia艂a produkowa膰 pojedynczych film贸w, wola艂a produkowa膰 seriale, ostatecznie zgadza艂a si臋 na cykle. Do rozpocz臋cia prac zmotywowa艂a Kie艣lowskiego jeszcze jedna okoliczno艣膰. Ot贸偶 od kilku lat pe艂ni艂 w Zespole Filmowym 鈥濼or鈥 funkcj臋 zast臋pcy kierownika artystycznego Krzysztofa Zanussiego. W praktyce to on prowadzi艂 Zesp贸艂, gdy偶 Zanussi du偶o pracowa艂 za granic膮 i podejmowa艂 tylko generalne decyzje. Jednym z zada艅 Zespo艂u jest opieka nad m艂odymi, debiutuj膮cymi filmowcami. Kie艣lowski pomy艣la艂 wi臋c, 偶e wraz z Piesiewiczem napisz膮 dziesi臋膰 scenariuszy i tym samym dziesi臋ciu m艂odych ludzi b臋dzie mog艂o zrobi膰 sw贸j pierwszy film.

Od pocz膮tku planowali, 偶e akcja film贸w b臋dzie si臋 dzia艂a w czasach wsp贸艂czesnych. Przez chwil臋 zastanawiali si臋, czy zrobi膰 je o polityce, ale po traumie stanu wojennego Polakom niemal wszystko, co z ni膮 zwi膮zane 藕le si臋 kojarzy艂o. Natomiast wielu ludzi szuka艂o wtedy schronienia w Ko艣ciele 鈥 pewien wp艂yw mia艂o na to oddzia艂ywanie Papie偶a-Polaka. Kie艣lowski zanotowa艂: Jaki by nie by艂 stosunek do Ko艣cio艂a 鈥 ja nie nale偶臋 do fanatyk贸w w tym wzgl臋dzie 鈥 trzeba dostrzec jego ofert臋. Jest ona coraz bardziej uniwersalna, obejmuje coraz wi臋cej dziedzin kultury鈥漣ii. Staraj膮 si臋 wi臋c omija膰 w膮tki polityczne.

Na pisaniu scenariuszy sp臋dzaj膮 razem mn贸stwo czasu. Godzinami rozmawiaj膮 o znanych im losach, zdarzeniach, sytuacjach; przywo艂uj膮 w pami臋ci historie znajomych, sytucje rodzinne, sprawy s膮dowe. 艁膮cz膮 je ze sob膮, przekszta艂caj膮. Scenariusze Dekalogu powstawa艂y chronologicznie. Poza pierwszym, kt贸ry zosta艂 napisany na samym ko艅cu 鈥 ten by艂 najwa偶niejszy i najtrudniejszy zarazem, gdy偶 ustawia艂 ca艂y serial, jego dramaturgi臋, rytm, charakter. Praca nad wszystkimi trwa艂a blisko rok. Gdy pierwsze wersje by艂y ju偶 gotowe, Kie艣lowski stwierdzi艂, 偶e za bardzo z偶y艂 si臋 z problematyk膮 Dekalogu, by powierzy膰 komu艣 innemu zrobienie film贸w. Poczu艂, 偶e dotkn膮艂 spraw, na kt贸rych najbardziej mu zale偶a艂o, 偶e m贸g艂 wnika膰 w sprawy tak jak od dawna chcia艂: 鈥瀏艂臋boko zamiast szeroko鈥漣v.

Dekalog jest pr贸b膮 opowiedzenia dziesi臋ciu historii 鈥 takich, kt贸re zawsze mog膮 si臋 w 偶yciu zdarzy膰. Do艣wiadczenia Kie艣lowskiego w obserwacji i opisie realnego 艣wiata kierowa艂y go do odkrywania dramatyzmu w powszednich sytuacjach i rutynowych zachowaniach ludzi. Zgodnie ze stwierdzeniem: 鈥炁粂cie ka偶dego cz艂owieka warte jest uwagi, ma swoje tajemnice i dramaty.鈥漹 re偶yser opracowa艂 spos贸b na pocz膮tek ka偶dego filmu 鈥 bohater mia艂 by膰 wybrany przez kamer臋 w jakim艣 sensie przypadkowo. W tym celu akcja film贸w zosta艂a umiejscowiona w du偶ym osiedlu mieszkaniowym z tysi膮cami podobnych okien w kadrze. Bohaterami film贸w stali si臋 mieszka艅cy tego osiedla, kt贸rzy czasem si臋 spotykaj膮. Kie艣lowski nie skupia si臋 na tym, czym jego bohaterowie zajmuj膮 si臋 na codzie艅, a raczej na tym, co dzieje si臋 w ich wn臋trzach.

G艂贸wnym producentem serialu mia艂a by膰 Telewizja Polska, kt贸ra zbiera艂a opinie na temat scenariuszy. Od tych w艂a艣nie opinii zale偶e膰 mia艂a zgoda na realizacj臋 fim贸w. Mimo, i偶 scenariusze budzi艂y kontrowersje, tylko jeden z recenzent贸w sformu艂owa艂 nieprzychyln膮 ocen臋vi. Pozostali, cho膰 z najrozmaitszymi zastrze偶eniami, uznali, 偶e projekt dobrze rokuje. Od powstania scenariuszy Dekalogu do decyzji o skierowaniu ich do produkcji up艂yn臋艂o ponad p贸艂tora roku. Zim膮 1987 roku prezes Radiokomitetuvii, Janusz Roszkowski, osobi艣cie poinformowa艂 Kie艣lowskiego o podj臋ciu produkcji.

Kiedy Krzysztof dosta艂 od telewizji pieni膮dze na realizacj臋 Dekalogu, wiedzia艂, 偶e jest ich troch臋 za ma艂o. Zmartwiony ma艂ym bud偶etem wpad艂 na pomys艂, aby zrobi膰 kilka odcink贸w z przeznaczeniem dla kin i w ten spos贸b zdoby膰 dodatkowe 艣rodki finansowe. Z racji, 偶e w tym czasie w Polsce by艂o dw贸ch producent贸w 鈥 telewizja i Ministerstwo Kultury, Kie艣lowski zwr贸ci艂 si臋 do ministerstwa. Zani贸s艂 scenariusze pi臋ciu cz臋艣ci Dekalogu i zaproponowa艂, 偶e zrobi bardzo tanio dwa kinowe filmy. Warunkiem by艂 Dekalog V (Kr贸tki film o zabijaniu), a wyb贸r drugiego filmu pozostawi艂 ministerstwu. Urz臋dnicy przystali na to, a jako drugi film wybrali cz臋艣膰 sz贸st膮 (Kr贸tki film o mi艂o艣ci). Kie艣lowski i Piesiewicz uzupe艂nili scenariusze 鈥 w scenopisie tych dw贸ch odcink贸w zaznaczyli sceny i sekwencje, kt贸re nale偶膮 do wersji przeznaczonej na du偶y ekran. P贸藕niej w czasie zdj臋膰 robiono dwie wersje 鈥 jedn膮 dla kina, drug膮 dla telewizji.

Telewizja chcia艂a, 偶eby Dekalog by艂 filmowany na ta艣mie 16 mm, kt贸ra jednak nie gwarantowa艂a uzyskania obrazu przyzwoitej jako艣ci. Do produkcji kinowej potrzebna by艂a natomiast ta艣ma 35 mm, a na takiej nie kr臋ci艂o si臋 w Polsce film贸w telewizyjnych. Kie艣lowskiemu uda艂o si臋 jednak znale藕膰 koproducenta 鈥 niemieck膮 stacj臋 SFB, kt贸ra dofinansowa艂a filmy i dostarczy艂a ta艣m臋 AGFA 鈥 Gevaert. Potem zreszt膮 dobrze na tym zarobi艂a.

Zanim przyst膮piono do pierwszych prac pojawi艂y si臋 kolejne problemy. Wsp贸艂pracy z Kie艣lowskim odm贸wi艂o kilku operator贸w, ludzi z produkcji oraz aktor贸w, podaj膮c przy tym r贸偶ne powody.

Zdj臋cia do Dekalogu rozpocz臋艂y si臋 w marcu 1987 roku. Determinacja, z jak膮 przyst膮pi艂 do pracy udziela艂a si臋 jego wsp贸艂pracownikom. Zgodnie z za艂o偶eniami Krzysztofa ka偶dy odcinek cyklu filmowa艂 inny operator: 鈥濼o by艂 m贸j najlepszy pomys艂. Uwa偶a艂em, 偶e te historie wymagaj膮 r贸偶nych styl贸w opowiadania. (鈥) Ka偶dy m贸g艂 pracowa膰 jak chcia艂, cho膰by dlatego, 偶e ja juz nie mia艂em si艂y. (鈥) A mimo to te filmy s膮 do siebie podobne. To jest ciekawe鈥漹iii. Jedynie Piotr Soboci艅ski robi艂 zdj臋cia do dw贸ch cz臋艣ci.

W ka偶dym odcinku pojawiali si臋 te偶 inni aktorzy, w sumie blisko stu. Szeroko znani 鈥 jak Daniel Olbrychski, Krystyna Janda, Jerzy Stuhr, Maja Komorowska, Zbigniew Zapasiewicz, Gra偶yna Szapo艂owska czy Bogus艂aw Linda. I w贸wczas ma艂o jeszcze znani jak Miros艂aw Baka, Adrianna Biedrzy艅ska czy Olaf Lubaszenko. Aktorzy dobierani byli niezwykle starannie 鈥 dewiz膮 Kie艣lowskiego by艂o, 偶e osobowo艣膰 aktora musi pasowa膰 do jego roli. M. in. dlatego to akurat Maja Komorowska, kt贸ra jest zwi膮zana z Ko艣cio艂em, otrzyma艂a w Dekalogu I zadanie wyt艂umaczenia ma艂emu ch艂opcu co to jest B贸g. Scen臋 zaimprowizowa艂a.

Niezwykle ciekaw膮 i tajemnicz膮 posta膰 wyst臋puj膮c膮 w prawie wszystkich cz臋艣ciach Dekalogu gra Artur Barci艣. W艂a艣ciwie ci臋偶ko okre艣li膰, kogo dok艂adnie gra. W scenariuszu zawsze by艂 opisywany jako 鈥瀖艂ody m臋偶czyzna鈥漣x. Na ekranie widzimy go jako przypadkowego przechodnia, obserwatora, kogo艣 po prostu obecnego. Widzowie r贸偶nie odbieraj膮 jego posta膰 鈥 np. jako anio艂a, sumienie, 艣wiadka. Sam Kie艣lowski nie potrafi艂 dok艂adnie wyja艣ni膰, co mia艂 w zamy艣le. Odtw贸rca tej roli, Barci艣, wspomina: 鈥瀦adzwoni艂em do Krzysztofa i zapyta艂em go: kto to jest, kogo mam zagra膰? 鈥 Nie wiem 鈥 odpowiedzia艂. W og贸le mnie nie re偶yserowa艂. Postanowi艂em, 偶e ta posta膰 b臋dzie uosabia膰 tajemnic臋 zawart膮 w Dekalogu. B臋dzie 艂膮cznikiem z tym innym 艣wiatem, o kt贸rym nic nie wiemy.鈥漻

Pomys艂, by co kilka tygodni na plan Dekalogu przychodzili nowi ludzie, sprawdzi艂 si臋 znakomicie. Wnosili tw贸rcze o偶ywienie, proponowali nowe rozwi膮zania. W trakcie realizacji cyklu powsta艂o wiele nowych dialog贸w i nieplanowanych wcze艣niej scen. Re偶yser ch臋tnie korzysta艂 z rad, sugestii i opinii wsp贸艂pracownik贸w: 鈥濶ajwa偶niejszy jest interes filmu, kt贸ry robi臋. A poniewa偶 robienie filmu to praca zbiorowa, wi臋c nie tylko ja mam wp艂yw na jego kszta艂t鈥漻i. Zdarza艂o si臋 jednak, 偶e by艂 nieprzejednany i na przek贸r wszystkim stawia艂 na swoim.

Produkcja odbywa艂a si臋 w najrozmaitszych warunkach pogodowych: w upa艂, w deszcz, w siarczysty mr贸z. Lokalizacje i obiekty zdj臋ciowe znajdowa艂y si臋 w r贸偶nych cz臋艣ciach Warszawy i na jej obrze偶ach.

Zdj臋cia do filmu powstawa艂y, z kilkoma przerwami, przez prawie p贸艂tora roku. Ekipa realizacyjna sk艂ada艂a si臋 w zale偶no艣ci od potrzeb, z 30-50 os贸b. Produkcja ca艂ego Dekalogu 鈥 dziesi臋ciu godzinnych film贸w telewizyjnych i dw贸ch p贸艂toragodzinnych kinowych 鈥 trwa艂a dwadzie艣cia jeden miesi臋cy.

Fabu艂y

Kr贸tki film o zabijaniu
Dwudziestoletni Jacek przyje偶d偶a z prowincji do Warszawy. Z niewiadomych powod贸w morduje taks贸wkarza. Skazany na kar臋 艣mierci, przed egzekucj膮 spotyka si臋 z adwokatem i przekazuje mu informacje, kt贸re sugeruj膮, 偶e jego 偶ycie mog艂oby si臋 potoczy膰 inaczej. Wyrok zostaje wykonany.

Re偶yseria: Krzysztof Kie艣lowski
Scenariusz: Krzysztof Kie艣lowski, Krzysztof Piesiewicz
Zdj臋cia: S艂awomir Idziak
Monta偶: Ewa Smal
Scenografia: Halina Dobrowolska
D藕wi臋k: Ma艂gorzata Jaworska
Muzyka: Zbigniew Preisner
Producent: Ryszard Chutkowski
Produkcja: Zesp贸艂 Filmowy 鈥濼or鈥 i Telewizja Polska
(w wersji telewizyjnej Dekalog 5)
Wykonawcy: Miros艂aw Baka, Krzysztof Globisz, Jan Tesarz, Zbigniew Zapasiewicz, Artur Barci艣, Krystyna Janda, Olgierd 艁ukaszewicz, Aleksander Bednarz, Barbara Dziekan-Wajda, Zdzis艂aw Tobiasz, Jerzy Zass

35 mm kolor / 85 min.

Kr贸tki film o mi艂o艣ci
M艂odzieniec, pracownik poczty, codziennie podgl膮da przez lunet臋 starsz膮 od siebie kobiet臋 mieszkaj膮c膮 naprzeciwko. Po pewnym czasie spotyka j膮 i wyznaje mi艂o艣膰. Kobieta traktuje go cynicznie; doprowadza do zbli偶enia, aby pokaza膰 mu, 偶e mi艂o艣膰 nie istnieje, jest tylko seks. Ch艂opak usi艂uje pope艂ni膰 samob贸jstwo. Kobieta szuka z nim kontaktu.

Re偶yseria: Krzysztof Kie艣lowski
Scenariusz: Krzysztof Kie艣lowski, Krzysztof Piesiewicz
Zdj臋cia: Witold Adamiak
Monta偶: Ewa Smal
Scenografia: Halina Dobrowolska
D藕wi臋k: Nikodem Wo艂k-艁aniewski
Muzyka: Zbigniew Preisner
Producent: Ryszard Chutkowski
Produkcja: Zesp贸艂 Filmowy 鈥濼or鈥 i Telewizja Polska
(w wersji telewizyjnej Dekalog 6)
Wykonawcy: Gra偶yna Szapo艂owska, Olaf Lubaszenko, Stefania Iwi艅ska, Artur Barci艣, Stanis艂aw Gawlik, Piotr Machalica, Rafa艂 Imbro, Jan Piechoci艅ski, Ma艂gorzata Ro偶niatowska

35 mm kolor / 87 min.

Dekalog
10 fabularnych film贸w telewizyjnych opartych na Dziesi臋ciu Przykazaniach.

Re偶yseria: Krzysztof Kie艣lowski
Scenariusz: Krzysztof Kie艣lowski, Krzysztof Piesiewicz
Monta偶: Ewa Smal
Scenografia: Halina Dobrowolska
Muzyka: Zbigniew Preisner
Kierownictwo produkcji: Ryszard Chutkowski
Produkcja: Telewizja Polska, 鈥濼or鈥, Sender Freies (Berlin Zach.)

Dekalog I: Nie b臋dziesz mia艂 bog贸w cudzych przede mn膮
Wyk艂adowca uniwersytecki bezgranicznie ufa w wiedz臋 komputera. Na podstawie jego oblicze艅 zezwala swojemu synowi na jazd臋 na 艂y偶wach po lekko zamarzni臋tym osiedlowym jeziorku. Jednak tragicznie przekonuje si臋, 偶e s膮 si艂y wy偶sze.

Zdj臋cia: Wies艂aw Zdort
D藕wi臋k: Ma艂gorzata Jaworska
Wykonawcy: Henryk Baranowski, Wojciech Klata, Maja Komorowska, Artur Barci艣, Maria G艂adkowska, Ewa Kania, Aleksandra Kisielewska, Aleksandra Majsiuk, Magda Sroga-Miko艂ajczyk, Anna Smal-Roma艅ska, Maciej S艂awi艅ski, Piotr Wyrzykowski, Bo偶ena Wr贸bel

35 mm kolor / 53 min.

Dekalog II: Nie b臋dziesz bra艂 imienia Pana Boga twego nadaremno
M艂oda skrzypaczka, kt贸rej m膮偶 walczy w szpitalu o 偶ycie, jest w ci膮偶y z innym m臋偶czyzn膮. Decyzje o przerwaniu ci膮偶y uzale偶nia od odpowiedzi lekarza, czy m膮偶 ma szanse prze偶ycia. Doktor 艣wiadomie wybiera odpowied藕, dzi臋ki kt贸rej kobieta nie usuwa ci膮偶y. Jej m膮偶 wraca do zdrowia, cieszy si臋, 偶臋 b臋dzie mia艂 potomka.

Zdj臋cia: Edward K艂osi艅ski
D藕wi臋k: Ma艂gorzata Jaworska
Wykonawcy: Krystyna Janda, Aleksander Bardin, Olgierd 艁ukaszewicz, Artur Barci艣, Stanis艂aw Gawlik, Krzysztof Kumor, Maciej Szary, Krystyna Bigelmajer, Karol Dillenius, Ewa Ekwi艅ska, Jerzy Fedorowicz, Piotr Siejka, Aleksander Tr膮bczy艅ski, Piotr Fronczewski (tylko g艂os)

35 mm kolor / 57 min.

Dekalog III: Pami臋taj, aby艣 dzie艅 艣wi臋ty 艣wi臋ci艂
Samotna kobieta postanawia pope艂ni膰 samob贸jstwo, je艣li nie uda jej si臋 sp臋dzi膰 wigilii Bo偶ego Narodzenia z by艂ym kochankiem posiadaj膮cym juz w艂asna rodzin臋. M臋偶czyzna musi dokona膰 wyboru mi臋dzy ni膮, a rodzin膮. Spotyka si臋 z nieszcz臋艣liw膮 dawn膮 przyjaci贸艂k膮 i odkrywa motywy jej post臋powania.

Zdj臋cia: Piotr Soboci艅ski
D藕wi臋k: Nikodem Wo艂k-艁aniewski
Wykonawcy: Daniel Olbrychski, Maria Pakulnis, Joanna Szczepkowska, Artur Barci艣, Krystyna Drochocka, Krzysztof Kumor, Dorota Stali艅ska, Zygmunt Fok, Jacek Ka艂ucki, Barbara Ko艂odziejska, Maria Krawczyk, Jerzy Zygmunt Nowak, Piotr Rzymyszkiewicz, W艂odzimierz Rzeczycki, W艂odzimierz Musia艂

35 mm kolor / 56 min.

Dekalog IV: Czcij ojca swego i matk臋 swoj膮
Studentka szko艂y teatralnej znajduje w pokoju ojca list zaadresowany do siebie, napisany na 艂o偶u 艣mierci przez zmar艂膮 przed laty matk臋. List sugeruje, 偶e jej prawdziwym ojcem by艂 kto艣 inny. Ojciec i c贸rka sprawdzaj膮, jakie wi膮偶膮 ich teraz uczucia.

Zdj臋cia: Krzysztof Pakulski
D藕wi臋k: Ma艂gorzata Jaworska
Wykonawcy: Adrianna Biedrzy艅ska, Janusz Gajos, Artur Barci艣, Aleksander Bardini, Adam Hanuszkiewicz, Jan Tesarz, Andrzej Blumenfeld, Tomasz Koz艂owicz, El偶bieta Kilarska, Helena Norowicz

35 mm kolor / 55 min.

Dekalog V: Nie zabijaj
Telewizyjna wersja Kr贸tkiego filmu o zabijaniu.

35 mm kolor / 57 min.

Dekalog VI: Nie cudzo艂贸偶
Telewizyjna wersja Kr贸tkiego filmu o mi艂o艣ci.

35 mm kolor / 58 min.

Dekalog VII: Nie kradnij
Matka, chroni膮c przed skandalem nastoletni膮 c贸rk臋 uznaje jej dziecko za w艂asne. Po latach c贸rka chce odzyska膰 prawa do w艂asnego dziecka. Nie widz膮c innego rozwi膮zania, porywa je.

Zdj臋cia: Dariusz Kuc
D藕wi臋k: Nikodem Wo艂k-艁aniewski
Wykonawcy: Anna Polony, Maja Bare艂kowska, W艂adys艂aw Kowalski, Bogus艂aw Linda, Artur Barci艣, Bo偶ena Dykiel, Katarzyna Piwowarczyk, Stefania B艂o艅ska, Dariusz Jab艂o艅ski, Jan Mayzel, Miros艂awa Maludzi艅ska, Ewa Radzikowska, Wanda Wr贸blewska

35 mm kolor / 55 min.

Dekalog VIII: Nie m贸w fa艂szywego 艣wiadectwa przeciw bli藕niemu swemu
Starsza kobieta, dzi艣 profesor etyki, w czasie wojny nie udzieli艂a pomocy 偶ydowskiej dziewczynce, bo wi膮za艂oby si臋 to z k艂amstwem. Takie usprawiedliwienie post臋pku nie daje jej spokoju przez ca艂e 偶ycie. Po latach spotyka kobiet臋, kt贸rej kiedy艣 nie pomog艂a.

Zdj臋cia: Andrzej Jaroszewicz
D藕wi臋k: Wies艂awa Dembi艅ska
Wykonawcy: Maria Ko艣cia艂kowska, Teresa Marczewska, Artur Barci艣, Tadeusz 艁omnicki, Marian Opania, Bronis艂aw Pawlik, Wojciech Asi艅ski, Marek K臋pi艅ski, Janusz Mond, Krzysztof Rojek, Wojciech Sanejko, Ewa Skibi艅ska, Hanna Szczerkowska, Anna Zag贸rska

35 mm kolor / 55 min.

Dekalog IX: Nie po偶膮daj 偶ony bli藕niego swego
Czterdziestoletni kardiochirurg cierpi na impotencj臋, co uniemo偶liwia mu 偶ycie seksualne. Uznaj膮c potrzeby 偶ony, namawia j膮 na kochanka. Dr臋czy go jednak zazdro艣膰 o 偶on臋, kt贸ra mimo przelotnych romans贸w, kocha go.

Zdj臋cia: Piotr Soboci艅ski
D藕wi臋k: Nikodem Wo艂k-艁aniewski
Wykonawcy: Ewa B艂aszczyk, Piotr Machalica, Artur Barci艣, Jan Jankowski, Jolanta Pi臋tek-G贸recka, Katarzyna Piwowarczyk, Jerzy Trela, Ma艂gorzata Boraty艅ska, Renata Berger, Janusz Cywi艅ski, Jolanta Cicho艅, S艂awomir Kwiatkowski, Dariusz Przychoda

35 mm kolor / 58 min.

Dekalog X: Ani 偶adnej rzeczy, kt贸ra jego jest
Dwaj bracia dziedzicz膮 po ojcu cenn膮 kolekcj臋 znaczk贸w. Warto艣膰 zbioru budzi w nich po偶膮danie i ch臋膰 uzupe艂nienia kolekcji o brakuj膮cy egzemplarz. W tym celu jeden z braci zamierza sprzeda膰 w艂asn膮 nerk臋. Gdy odbywa si臋 operacja jej usuni臋cia, z艂odzieje kradn膮 ca艂膮 kolekcj臋 znaczk贸w.

Zdj臋cia: Jacek B艂awut
D藕wi臋k: Nikodem Wo艂k-艁aniewski
Wykonawcy: Jerzy Stuhr, Zbigniew Zamachowski, Henryk Bista, Olaf Lubaszenko, Maciej Stuhr, Jerzy Turek, Anna Gornostaj, Henryk Majcherek, El偶bieta Panas, Dariusz Kozakiewicz, Grzegorz Warcho艂, Cezary Harasimowicz

35 mm kolor / 57 min.

Sukces Dekalogu

 

Telewizja Polska dopiero w lutym 1990 roku pokaza艂a Dekalog. Termin emisji op贸藕nia艂 sam Kie艣lowski. Uwa偶a艂, 偶e w pierwszych miesi膮cach po upadku socjalizmu w Polsce, nastr贸j nie sprzyja艂 refleksji o imponderabiliach. Filmy by艂y masowo ogl膮dane. Nikt wtedy nie sondowa艂 opinii telewidz贸w, a w prasie pojawi艂o si臋 niewiele om贸wie艅 i rozwa偶a艅. Spierano si臋 g艂贸wnie o to, czy Dekalog ma charakter religijny czy nie; czy prezentuje 艣wiat z Bogiem czy bezbo偶ny. Opinie recenzent贸w by艂y podzielone 鈥 od zachwyt贸w i pe艂nego uznania po skrajn膮 krytyk臋. W艣r贸d widz贸w da艂o si臋 zauwa偶y膰 rozd藕wi臋k mi臋dzy ich oczekiwaniami a filmami, gdy偶 ludzie oczekiwali kazania, a go nie us艂yszeli, oczekiwali, 偶e filmy b臋d膮 zawiera艂y jakie艣 recepty. Dekalog nie zosta艂 doceniony na polskich festiwalach filmowych 鈥 poza Grand Prix na Festiwalu Polskich Film贸w Fabularnych w Gdyni (1998 r.) za Kr贸tki film o mi艂o艣ci oraz Kr贸tki film o zabijaniu, Kie艣lowski nie otrzyma艂 偶adnej innej znacz膮cej nagrody we w艂asnym kraju.

Inaczej sytuacja przedstawia艂a si臋 za granic膮. Filmy polskiego re偶ysera zrobi艂y furor臋, daj膮c mu tym samym rozg艂os i 艣wiatow膮 s艂aw臋. Dziennikarze ustawiali si臋 w kolejkach po wywiady, zna艂a go ca艂a filmowa Europa. Stawiano go nawet w jednym rz臋dzie z Bergmanem, Antonionim, Tarkowskim. Co do film贸w to zdecydowanie przewa偶a艂y wyrazy uznania, opinie pochwalne. Tylko nieliczni wypowiadali si臋 o Dekalogu nieprzychylnie.

W zachodnich telewizjach filmy emitowane by艂y w godzinach najwi臋kszej ogl膮dalno艣ci, potem by艂y powt贸rki oraz inspirowane cyklem debaty i dyskusje. Cykl okaza艂 si臋 zrozumia艂y na wszystkich kontynentach. Powsta艂o na jego temat sporo rozpraw doktorskich, kilka powa偶nych ksi膮偶ek, mn贸stwo prac magisterskich, artyku艂贸w i esej贸w.

Telewizyjny Dekalog zosta艂 sprzedany 77 dystrybutorom z ponad 50 kraj贸w. Trafi艂 do wi臋kszo艣ci kraj贸w europejskich, a tak偶e do USA, Kanady, Ameryki 艁aci艅skiej, do Turcji, Izraela, Japoni, Australii, nawet do Tajwanu i Iranu. 呕aden inny telewizyjny serial nie osi膮gn膮艂 takiego sukcesu. Mimo to nie znalaz艂 si臋 na przygotowanej z okazji jubileuszu 50-lecia li艣cie najwi臋kszych osi膮gni臋膰 Telewizji Polskiej.

Wa偶niejsze nagrody festiwalowe

Kr贸tki film o zabijaniu
Europejska Nagroda Filmowa 鈥 Felix (1988)
Nagroda Jury i nagroda FIPRESCI na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes (1988)
Grand Prix na Festiwalu Polskich Film贸w Fabularnych w Gda艅sku (1988)
Nagroda FIPRESCI na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Sao Paulo (1989)

Kr贸tki film o mi艂o艣ci
Grand Prix na Festiwalu Polskich Film贸w Fabularnych w Gda艅sku (1988)
Nagroda Specjalna Jury i nagroda FIPRESCI oraz OCIC (Mi臋dzynarodowej Organizacji Katolickiej ds. Filmu) na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastian (1988)
Nagroda za re偶yseri臋 na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym W Genewie
Nagroda FIPRESCI na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Genewie, San Paolo, Chicago (1988-89)

Dekalog
Nagroda FIPRESCI i nagroda Young Cinema na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji
Nagroda Krytyki na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Dunkierce, San Paolo i Montrealu (1989)
Nagroda OCIC (Mi臋dzynarodowej Organizacji Katolickiej ds. Filmu) na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastian (1989)

Filmy w zwierciadle krytyki

 

鈥濿iem jedno: Kr贸tki film o zabijaniu jest arcydzie艂em. To jeden z tych pora偶aj膮cych film贸w, od kt贸rego obraz贸w nie b臋dziecie mogli si臋 uwolni膰. Jest w tym Dostojewski.鈥
Claude-Marie Tremois [Telerama, nr 1983, 1988]

鈥濿strz膮saj膮cy film (Kr贸tki film o zabijaniu). Wstrz膮saj膮cy, a przy tym jak偶e nieprawdziwy鈥 Inaczej nie mo偶na tego filmu traktowa膰 ni偶 jako g艂os w dyskusji nad kar膮 艣mierci. Co najwy偶ej jako impresje na ten temat, pozbawione jednak jakichkolwiek innych warto艣ci 鈥 poza artystycznymi.鈥
Andrzej Szmak [Przegl膮d Tygodniowy, 12/1988]

鈥濬ilmami opartymi na Dekalogu polski re偶yser dokona艂 za jednym zamachem dw贸ch trudnych rzeczy. Dziesi臋ciocz臋艣ciowy serial nie tylko dowi贸d艂, 偶e jego tw贸rca jest talentem 艣wiatowego formatu, ale tak偶e na nowo roznieci艂 zainteresowanie Dziesi臋ciorgiem Przykaza艅.鈥
Phil Cavendish [Sight and Sound, 1990]

鈥濩zy to nie rekord? Cz艂owiek tworzy 12 film贸w w dwa lata! Cecil B. De Mille zmie艣ci艂 10 przykaza艅 bo偶ych w jednym filmie. Krzysztof Kie艣lowski zrobi艂 dwana艣cie, i to lepszych. To mog艂o si臋 zdarzy膰 tylko w Polsce.鈥
Rod Webb [The Sydney Morning Star, 1989]

鈥濿szyscy krzycz膮 o geniuszu, gdy tymczasem odcinki Dekalogu nie maj膮 w sobie nic specjalnie poci膮gaj膮cego, najcz臋艣ciej s膮 ograniczone, porozbijane, niejasne.鈥
Antoine de Baecque [Cahiers du Cinema, nr 429/1989]

鈥濶iemal wszystkie zaprezentowane tam przypadki uderzaj膮 jak膮艣 sztuczno艣ci膮. S膮 przekombinowane, wymy艣lne, uwik艂ane w sytuacje ekstremalne lub nietypowe; zdarzaja si臋 uproszczenia, i to mo偶na powiedzie膰, szokuj膮ce鈥
Ma艂gorzata Szpakowska [Dialog 12/90]

鈥濳ie艣lowski jest filmowcem, kt贸ry t艂ucze dziesi臋膰 pude艂 i jedno mu wychodzi鈥 Dekalog sk艂ada si臋 z absurdalnych sytuacji sztucznie wymy艣lonych do tego stopnia, 偶e znajduj膮 si臋 na granicy bezwiednego (lecz ponurego) komizmu. Dziej膮 si臋 w 艣rodowisku bardziej fantastycznym ni偶 science fiction (鈥) w 艣wiecie, kt贸rego nigdzie nie ma.鈥
Zygmunt Ka艂u偶y艅ski [Polityka, 21.04.1990]

鈥(鈥) je艣li ten polski Dekalog jest dzie艂em o wierze 鈥 ja uwa偶am, 偶e nim jest 鈥 to jest to jednak najmniej pokorna, najmniej propagandowa, najmniej kaznodziejska z wiar, jakie znam.鈥
Gina Laggorio [Il Decalogo di Kie艣lowski. Ricreazione narrativa, Casale Monferrato, 1992]

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Karol Darwin

Poprzedni wpis

Carmina Burana

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.