Bronis艂aw Malinowski

()

Bronis艂aw Malinowski (1884-1942)

ur. 7 IV 1884, zm. 16 V 1942, syn Lucjana; socjolog, etnolog i antropolog; tw贸rca funkcjonalizmu; prekursor intensywnych bada艅 terenowych, stanowi膮cych odt膮d podstaw臋 nowoczesnej antropologii spo艂ecznej. Urodzi艂 si臋 i studiowa艂 w Krakowie na Uniwersytecie Jagiello艅skim; w m艂odo艣ci uczestniczy艂 w 偶yciu naukowo 鈥 artystycznym Krakowa, przyja藕ni艂 si臋 z wieloma przedstawicielami M艂odej Polski, m.in. Stanis艂awem Ignacym Witkiewiczem, kt贸ry jako rysownik i fotograf towarzyszy艂 mu p贸藕niej w pierwszym etapie wyprawy do Australii.

W 1908 Malinowski zrobi艂 doktorat O zasadzie ekonomii my艣lenia; nast臋pnie zg艂臋bia艂 psychologi臋 do艣wiadczaln膮 u Wundta w Lipsku; zainteresowanie antropologi膮 sprawi艂o, 偶e w 1910 przeni贸s艂 si臋 do London School of Economics, gdzie wsp贸艂pracowa艂 z E. Westermarckiem, Ch. G. Seligmanem i innymi wybitnymi antropologami brytyjskimi.

W 1913 opublikowa艂 po angielsku Family Among the Australian Aborigenes i The Natives of Mailu, na podstawie kt贸rych uzyska艂 drugi doktorat; r贸wnie偶 w 1913 powsta艂a polskoj臋zyczna publikacja Wierzenia pierwotne i formy ustroju spo艂ecznego.

W 1914 uda艂 si臋 w celu prowadzenia bada艅 terenowych do Australii; poniewa偶 by艂 poddanym austral. a w艂a艣nie wybuch艂a I wojna 艣wiatowa, zosta艂 internowany, co wyd艂u偶y艂o jego pobyt i badania w terenie 鈥 pocz膮tkowo w艣r贸d plemienia Mailu, p贸藕niej na Wyspach Tobriandzkich opodal Nowej Gwinei 鈥 bada艅 w obszarze tak oddalonym od wojny nikt mu nie utrudnia艂.
Materia艂y zebrane przez Malinowskiego w艣r贸d tubylc贸w i ich opracowanie sta艂o si臋 藕r贸d艂em jego s艂awy; prace Argonauci Zachodniego Pacyfiku oraz 呕ycie seksualne dzikich, wzbudzi艂y zainteresowanie wykraczaj膮ce poza 艣rodowiska uniwersyteckie. W London School of Economics zgromadzi艂 wok贸艂 siebie grono wybitnych uczni贸w, zajmuj膮c ze swoj膮 鈥渟zko艂膮 funkcjonalizmu鈥 dominuj膮c膮 pozycj臋 w antropologii brytyjskiej.

Po powrocie z Wielkiej Brytanii w 1922 zrezygnowa艂 z obj臋cia katedry etnologii i etnografii na Uniwersytecie Jagiello艅skim i wkr贸tce podj膮艂 prac臋 wyk艂adowcz膮 na Uniwersytecie Londy艅skim, gdzie w 1927 obj膮艂 specjalnie dla niego utworzon膮 katedr臋 antropologii spo艂ecznej. W 1934 odby艂 kilkumiesi臋czn膮 podr贸偶 naukow膮 do Afryki Po艂udniowej i Afryki Wschodniej. W 1935 przyj膮艂 obywatelstwo brytyjskie.

Od 1938 przebywa艂 w USA; w 1942 wsp贸lnie z innymi uczonymi polskiego pochodzenia za艂o偶y艂 Instytut Polski w Nowym Jorku. Malinowski prowadzi艂 aktywn膮 dzia艂alno艣膰 dydaktyczn膮, w jego s艂ynnych seminariach uczestniczyli m.in.: R. Firth, M. Fortes, S. Nadel, J. Schapera, L. Mair, E. R. Leach i E. E. Evans 鈥 Pritchard, kt贸rzy przyczynili si臋 do rozwoju antropologii spo艂ecznej. Kszta艂ci艂 tak偶e Polak贸w, m. in.: M. i S. Ossowskich, J. Obr臋bskiego, T. Grossa, K. Dobrowolskiego, A. Walig贸rskiego. Od 1972 profesor antropologii Uniwersytetu Londy艅skiego; od 1942 Uniwersytetu Yale w New Haven; od 1930 cz艂onek PAU.

Zas艂ug膮 Malinowskiego jest opracowanie metod bada艅 terenowych, okre艣lanych jako 鈥渙bserwacja uczestnicz膮ca鈥, traktowanie kultury jako zespo艂u narz臋dzi, kt贸re obok funkcji psychologicznych maj膮 utylitarny rdze艅. Malinowski wykaza艂, 偶e nawet magia jest w nierozerwalny spos贸b w spo艂ecze艅stwach pierwotnych zwi膮zana z dzia艂aniami produkcyjnymi, stoj膮c na stra偶y okre艣lonego rytmu prac i zabieg贸w daj膮cych w danych warunkach wymierne efekty gospodarcze; stara艂 si臋 wykaza膰, 偶e 鈥渮asada wzajemno艣ci鈥 w ka偶dym spo艂ecze艅stwie jest momentem decyduj膮cym dla spo艂ecznej kontroli, 藕r贸d艂em moralno艣ci i 艣rodkiem podtrzymywania wi臋zi spo艂ecznych rozmaitego rodzaju.

Malinowski wszed艂 do historii antropologii spo艂ecznej jako wsp贸艂tw贸rca funkcjonalnej teorii kultury, kt贸rej najpe艂niejsz膮 wyk艂adni臋 przedstawi艂 w pracy Naukowe teorie kultury (1944, wydanie polskie w: Szkice z teorii kultury 1958). Genezy jego pogl膮d贸w nale偶y upatrywa膰 w pozytywistycznej filozofii nauki, zw艂aszcza w wersji E. Macha, oraz socjologii E. Durkheima.

Malinowski ujmowa艂 kultur臋 jako aparat instrumentalny s艂u偶膮cy zaspokajaniu ludzkich potrzeb, ca艂o艣ciowy i zintegrowany system, z艂o偶ony z oddzia艂uj膮cych na siebie instytucji, w kt贸rym zale偶no艣ci mi臋dzy elementami maj膮 charakter funkcjonalny. St膮d przekonanie, 偶e ka偶dy fakt kulturowy winien by膰 rozpatrywany i interpretowany w jego w艂asnym kontek艣cie (teza relatywizmu kulturowego), natomiast naczelnym celem antropologii jest wyja艣nienie funkcji, jak膮 pe艂ni on w doskonale zintegrowanym systemie.

Stanowisko takie by艂o w opozycji do ewolucjonizmu i dyfuzjonizmu, leg艂o tak偶e u podstaw metody funkcjonalnej, kt贸rej istota polega艂a na analizie aktualnego funkcjonowania instytucji kulturowych. W uj臋ciu Malinowskiego by艂y to najmniejsze, daj膮ce si臋 analitycznie wydzieli膰, cho膰 zachowuj膮ce odr臋bno艣膰 podsystemy kulturowe, kt贸re w spos贸b bezpo艣redni (instytucje pierwotne) lub po艣redni (instytucje wt贸rne i integratywne) s艂u偶y艂y zaspokajaniu potrzeb biologicznych, spo艂ecznych i kulturowych cz艂owieka.

Podczas dwuletniego pobytu na Wyspach Trobrianda, Malinowski systematycznie gromadzi艂 i szczeg贸艂owo dokumentowa艂 fakty dotycz膮ce funkcjonowania wybranych instytucji, np. wymiany, systemu prawnego i ekonomicznego, magii, zwi膮zk贸w pokrewie艅stwa, kt贸re nast臋pnie opisa艂 w kolejnych monografiach. Odczytane razem dostarczaj膮 pe艂nego i wielowymiarowego opisu kultury triobriandzkiej.

Zgodnie z ustanowionym na Wyspach Triobrianda 鈥渒anonem鈥, opr贸cz wykorzystywania r贸偶norodnych technik badawczych (m. in. obserwacji, wywiad贸w, tablic genealogicznych i danych statystycznych) wymagaj膮 one od badacza d艂ugotrwa艂ego pobytu w danej spo艂eczno艣ci, znajomo艣ci lokalnego j臋zyka, przyj臋cia 鈥渢ubylczego punktu widzenia. Prowadzi膰 to ma do poznania systemu kulturowego z pozycji jej uczestnika, od wewn膮trz, cho膰 przy jednoczesnym zachowaniu niezb臋dnego obiektywizmu.

Konkretne zalecenia metody Malinowskiego:

鈥 Badacz powinien zak艂ada膰 stacj臋 badawcz膮 w znacznej odleg艂o艣ci od o艣rodka kultury, z kt贸r膮 jest zwi膮zany (np. od misji, w kt贸rej mo偶na by mieszka膰). Pozwoli to unikn膮膰 sytuacji, w kt贸rej badacz b臋dzie przychodzi艂 do wioski jak do pracy. Wa偶ne jest przebywanie w badanej spo艂eczno艣ci ca艂y czas tak by nic nie umyka艂o uwadze i by mo偶na by艂o wczu膰 si臋, 偶y膰 takim samym 偶yciem jak badana spo艂eczno艣膰. Jednak nie mo偶e to by膰 zbyt du偶a odleg艂o艣膰 na wypadek zniech臋cenia, rozczarowania, t臋sknoty, kt贸re pr臋dzej czy p贸藕niej prze偶ywa ka偶dy antropolog w trakcie bada艅 terenowych (tym sprawom Malinowski po艣wi臋ci艂 bardzo du偶o uwagi).

鈥 Badacz powinien m贸wi膰 w j臋zyku tubylc贸w 鈥 trzeba si臋 go nauczy膰, zazwyczaj dopiero na miejscu. Korzystanie z us艂ug t艂umacza stanowi filtr 鈥 t艂umacz cz臋sto sam okre艣la to, co jego zdaniem mo偶e interesowa膰 badacza pomijaj膮c niekt贸re sprawy, dodaj膮c co艣 od siebie, nie daj膮c badaczowi prawa wyboru. Pos艂ugiwanie si臋 j臋zykami pid偶inowymi tak偶e jest niepo偶膮danym filtrem.

鈥 Badacz sam musi wypracowa膰 sobie os膮d na temat badanej spo艂eczno艣ci oraz metodologi臋 badawcz膮, kt贸r膮 trzeba zastosowa膰 w danej sytuacji:

鈥 Nie mo偶e polega膰 na opiniach misjonarzy, itp. Z regu艂y s膮 one obarczone stereotypami i dotycz膮 jedynie spraw powierzchownych lub 鈥渟ensacyjnych鈥.

鈥 Nie mo偶e mie膰 koncepcji bada艅 przygotowanej zawczasu. Mog艂oby to spowodowa膰, 偶e antropolog b臋dzie widzia艂 tylko to co chce zobaczy膰, tworz膮c skrajnie zafa艂szowany obraz badanej kultury.

鈥 Nie mo偶e projektowa膰 (w znaczeniu psychologicznym) swoich przekona艅 itp. na badan膮 kultur臋.

鈥 Nie mo偶e podpowiada膰 rozwi膮za艅 nieobecnych w tej spo艂eczno艣ci, a przyniesionych z kraju badacza, cho膰by to mia艂o usprawni膰, za艂atwi膰 co艣 szybciej, itp. Pozwala to unikn膮膰 niepotrzebnej ingerencji w naturalny bieg 偶ycia tej spo艂eczno艣ci i pozna膰 metody jakimi ona sama sobie radzi z wynik艂ymi problemami

鈥 Obowi膮zkiem badacza jest respektowanie praw, regu艂, obyczaj贸w, kanon贸w zachowania obecnych w badanej spo艂eczno艣ci. Powinien on te偶 odznacza膰 si臋 umiej臋tno艣ci膮 wyczuwania co mo偶e nale偶e膰 do z艂ych lub dobrych manier w danej kulturze.

鈥 Antropolog-badacz musi sta膰 si臋 elementem, kt贸ry nie zak艂贸ca 偶ycia spo艂eczno艣ci. Musi by膰 przez ni膮 zaakceptowany najpe艂niej jak tylko si臋 da 鈥 w sytuacji gdy kto艣 czuje, 偶e jest obserwowany, nie zachowuje si臋 w sw贸j naturalny spos贸b. Okres przyzwyczajania si臋 do osoby badacza zawsze jest obecny. W czasie bada艅 tubylcy nie musz膮 i na og贸艂 nie zrozumiej膮 celu pobytu antropologa, cho膰 oczywi艣cie wyt艂umacz膮 to sobie na sw贸j spos贸b.

Je偶eli za艣 chodzi o koncepcj臋 kultury (t臋 za艣 najbardziej krytykowano), trzonem 偶ycia spo艂ecznego jest dla Malinowskiego kultura, rozumiana jako ca艂okszta艂t dziedzictwa spo艂ecznego: 鈥渦rz膮dzenia, dobra, procesy techniczne, idee, zwyczaje i warto艣ci鈥, a tak偶e mit, magia i religia. Kultura ma cztery w艂a艣ciwo艣ci: stanowi ca艂o艣膰, jest wewn臋trznie zintegrowana, jej elementy pe艂ni膮 swoiste funkcje, stanowi instrumentalny aparat zaspokajania ludzkich potrzeb. Antropologia powinna skupia膰 si臋 na analizie funkcji: jej celem jest wyja艣nienie fakt贸w antropologicznych poprzez rol臋, jak膮 odgrywaj膮 w integralnym systemie kultury, a tak偶e w zaspokajaniu potrzeb cz艂onk贸w spo艂ecze艅stwa.

Ludzie s膮 w swoich dzia艂aniach motywowani przez potrzeby dwojakiego rodzaju: pierwotne, zwi膮zane z ich natur膮 biologiczn膮, oraz wt贸rne, zwi膮zane z ich natur膮 spo艂eczn膮, faktem wsp贸艂偶ycia z innymi lud藕mi w spo艂ecze艅stwie. Ludzkie potrzeby s膮 zaspokajane przez instytucje, czyli zbiorowo艣ci ludzi powi膮zanych wsp贸lnym zadaniem, wsp贸lnymi regu艂ami i dysponuj膮cych wsp贸lnymi urz膮dzeniami technicznymi. Ka偶da instytucja sk艂ada si臋 z: zasady naczelnej (za艂o偶onych cel贸w, centralnych warto艣ci), personelu, norm (technicznych lub powinno艣ciowych), urz膮dze艅 materialnych, dzia艂a艅 podejmowanych przez personel i funkcji, jak膮 realnie pe艂ni. Na potrzeby pierwotne odpowiada pierwotna organizacja instytucjonalna:

鈥 instytucje zaopatrzenia w 偶ywno艣膰
鈥 pokrewie艅stwa, ma艂偶e艅stwa i reprodukcji
鈥 ochrony i obrony przed zagro偶eniami.

Na potrzeby wt贸rne odpowiadaj膮 instytucje prawne, ekonomiczne, wychowawcze i polityczne. Sens ka偶dej instytucji jest zrozumia艂y tylko w kontek艣cie ca艂ego swoistego systemu, w kt贸rym wyst臋puje. Zmiany kulturowe maj膮 charakter egzogenny, wynikaj膮 z kontaktu, zderzenia lub konfliktu z kulturami odmiennymi, kultury pierwotne s膮 np. pod przemo偶nym wp艂ywem cywilizacji europejskiej. Zaburzenie harmonii i aequilibrum kultury ma charakter przej艣ciowy, kultura bowiem ma tendencj臋 do odzyskiwania r贸wnowagi sp贸jno艣ci.
Cho膰 dorobek teoretyczny Malinowskiego (zw艂aszcza og贸lna teoria kultury) bardzo wcze艣nie zosta艂 poddany surowej krytyce i rewizji, nie zmienia to faktu, 偶e Malinowski jest powszechnie uznawany za jednego z tw贸rc贸w nowoczesnej antropologii spo艂ecznej.

Dzie艂a:

Argonauci Zachodniego Pacyfiku (1922, polskie wyd. 1967),

Zwyczaj i zbrodnia w spo艂eczno艣ci dzikich (1926, polskie wyd. 1938),

呕ycie seksualne dzikich w p贸艂nocno 鈥 zachodniej Melanezji (1929, polskie wyd. 1938),

Ogrody koralowe i ich magia (t. 1 鈥 2 1935, polskie wyd. t.1 鈥 2 1986-87),

Dziennik w 艣cis艂ym znaczeniu tego wyrazu (2002); cz臋艣膰 dotycz膮ca Nowej Gwinei i Wysp Triobrianda zosta艂a prze艂o偶ona na j臋zyk angielski i opublikowana w 1967 jako A Diary in the Strict Sense of the Term),

Ca艂o艣膰 jego dorobku obejmuj膮 Dzie艂a (do 2001 t. 1 鈥 10).

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Mead Margaret

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.