Bracia Quay

Bracia Quay

()
Bracia Quay

Bracia Quay

Bracia Quay

Sztuczny nokturn, S. i T. Quay

Filmy braci Quay nie pozwalaj膮 o sobie zapomnie膰. Wrastaj膮c w pami臋膰, ka偶膮 do siebie wraca膰 po wielokro膰. Nie epatuj膮 blichtrem wystawnego widowiska, nie stawiaj膮 prostych pyta艅, ani nie daj膮 艂atwych odpowiedzi. Bez popadania w zbytnio聽egzaltowany ton i przesad臋, trzeba powiedzie膰, 偶e tw贸rczo艣膰 Braci Quay jest jednym z tych zjawisk, kt贸re nie pozwalaj膮 zapomnie膰 czym mo偶e by膰 kino, a czym dzi艣 tak rzadko bywa. G艂臋bokim, metafizycznym prze偶yciem tajemnicy zakl臋tej w filmowej formie. Niepowtarzalnej, b臋d膮cej wyrazem podwojonego g艂osu dw贸ch artyst贸w, kt贸rzy m贸wi膮 jednym g艂osem.Cho膰 tw贸rcy dalecy s膮 od teoretyczno-filmowych spekulacji, ich dzia艂alno艣膰 zmusza do stawiania teoretycznych i krytycznych pyta艅 o natur臋 filmowego medium, do ponownego przemy艣lenia natury kina, kt贸re, wydawa艂oby si臋, bezpowrotnie utraci艂o zdolno艣膰 przenoszenia nas w rejony heretyckich misteri贸w, co czyni艂o niegdy艣. W tym sensie ich dzia艂alno艣膰 jest prac膮 krytyczn膮, prac膮 polegaj膮c膮 na ponownym odkryciu, i偶 kino nie musi by膰 藕r贸d艂em infantylizacji naszych dozna艅, a mo偶e by膰 wehiku艂em dla tre艣ci metafizycznych[1].

Stephen i Timothy urodzili si臋 w USA na Wschodnim Wybrze偶u blisko Filadelfii i tam te偶 rozpocz臋li edukacj臋 artystyczn膮. W 1965 roku zetkn臋li si臋 z polskimi plakacistami co otworzy艂o im drzwi na nieznan膮 wcze艣niej kultur臋 europejsk膮. W 1969 roku wyjechali na studia do Londynu by tam kontynuowa膰 nauk臋. Po uko艅czeniu nauki w 1972 roku zmuszeni byli powr贸ci膰 do swojego rodzinnego miasta Norristown, planuj膮c od razu powr贸t do Anglii. Uda艂o im si臋 to pod koniec lat 70. Nigdy nie ukrywali, 偶e klimat Starego Kontynentu du偶o bardziej im odpowiada, ni偶 Stany Zjednoczone. Jest to mo偶e zadziwiaj膮ce, wzi膮wszy pod uwag臋 fakt, 偶e wyro艣li oni w tamtej kulturze, z kt贸r膮 przez wiele lat obcowali. Jak sami podkre艣laj膮, najbardziej fascynuj膮 si臋 sztuk膮 Europy 艢rodkowej i Wschodniej, a przede wszystkim takimi tw贸rcami jak Robert Walser, Franz Kafka, Alfred Kubin, Igor Strawi艅ski, Leo拧 Jan谩膷ek, Tadeusz Kantor, Jan 艩vankmajer, Walerian Borowczyk, Jan Lenica oraz najwa偶niejszy Bruno Schulz[2]. B臋d膮c w 2003 roku w Krakowie, troch臋 w 偶artach wyja艣niali swoje upodobania m贸wi膮c: Disneya rzucili艣my we wczesnym dzieci艅stwie. Wychowali艣my si臋 na polskich filmach. To kino ma na nas ogromny wp艂yw. Jednym z pierwszych obraz贸w st膮d, kt贸re uda艂o si臋 nam zobaczy膰, by艂a animacja krakowianina Jerzego Kuci 鈥 鈥濿inda鈥. Chcieliby艣my by膰 jego studentami[3].

Od 1979 roku tworz膮 niezwyk艂e kino animowane. Od wielu lat pod膮偶aj膮 za w艂asn膮 wizj膮 i pracuj膮 metodami, kt贸re mo偶na by okre艣li膰 jako 鈥瀋ha艂upnicze鈥. Pocz膮tki ich kariery wygl膮da艂y bardzo skromnie, mieszkali na poddaszu, gdzie 艣ciany mieli wyklejone polskimi plakatami z lat 50. i 60. Bracia Quay najlepiej czuj膮 si臋 w technice lalkowej i w niej g艂贸wnie tworz膮. Wydawa膰 si臋 mo偶e, 偶e dla nich ka偶dy przedmiot ma w艂asn膮 osobowo艣膰, wszystkie rekwizyty wyst臋puj膮ce w filmach maj膮 swoj膮 histori臋, a zwi膮zane jest to g艂贸wnie z tym, 偶e ich sztuka wywodzi si臋 ze 艣wiadomo艣ci up艂ywaj膮cego czasu, nawarstwiaj膮cych si臋 do艣wiadcze艅[4]. Pomimo tego, 偶e z wykszta艂cenia s膮 grafikami, nie poci膮ga ich p艂aski w formie film rysunkowy.

Ich dzie艂a charakteryzuje g艂贸wnie brzydota i deformacja, tandeta i brud, dysfunkcjonalizm i pozorny brak struktury, turpizm i upadek 鈥 oto wyznaczniki wizji 艣wiata, jaka wy艂ania si臋 z ich film贸w. A przy tym nie jest to 艣wiat pozbawiony humoru i przekornej afirmacji 偶ycia. (鈥) Szcz膮tkowo艣膰 fabularnej organizacji, predylekcja do struktur poetyckich, narracja wyzbyta kulminacji i dramatycznych spi臋膰, poetyka onirycznego transu, to cechy charakteryzuj膮ce uniwersum Quayowskie[5].

Pierwszym filmem duetu by艂 Sztuczny nokturn (Nocturna Artificiala), powsta艂y w 1979 roku. Opowiada艂 on o m臋偶czy藕nie wygl膮daj膮cym przez okno i ogl膮daj膮cym przeje偶d偶aj膮cy poci膮g. Jest to utw贸r typowo kafkowski, m贸wi膮cy o samotno艣ci. Nie jest on mo偶e wielkim osi膮gni臋ciem, ale wprowadza motywy, kt贸re mo偶na zaobserwowa膰 w innych pracach braci: mroczn膮 sceneri臋, niewyt艂umaczalne nocne wydarzenia oraz niestandardowe uj臋cia kamery[6]. Pojawiaj膮c si臋 na festiwalach wywo艂ywa艂 spor膮 konsternacj臋. Nie przypomina艂 innych film贸w animowanych. By艂 d艂ugi jak na film lalkowy (trwa艂 ok. 20 minut). Ju偶 w tej animacji mo偶na si臋 dopatrze膰 akcent贸w polskich, chocia偶by w postaci muzyki Stefana Cicho艅skiego i Zygmunta Koniecznego oraz 艣r贸dtytu艂贸w[7]. Prze艂omowym momentem w ich tw贸rczo艣ci by艂o w roku 1965 spotkanie z polskim plakatem, kt贸rego wystaw臋 obejrzeli podczas studi贸w w Collage of Art w Filadelfii8]. Zaprezentowani tam Jan Lenica i Walerian Borowczyk tworzyli r贸wnie偶 filmy animowane i s膮 oni jednymi z ulubionych artyst贸w braci. W jednym z wywiad贸w powiedzieli, 偶e czuj膮 si臋 troch臋 uczniami Borowczyka[9].

Drugi film Bratob贸jstwo (Ein Brudermord, 1981) r贸wnie偶 jest interpretacj膮 tekst贸w Kafki. Bracia sk艂adaj膮 w nim ho艂d W艂adys艂awowi Starowiczowi, prekursorowi techniki lalkowej, kt贸r膮 sobie tak upodobali[10]. Wyra偶a si臋 on g艂贸wnie przez podobie艅stwo postaci do owad贸w tocz膮cych walk臋, kt贸re tak cz臋sto powtarza艂y si臋 w pracach Polaka. To nie jedyny ich zwi膮zek z Polsk膮. Cz臋sto do swoich animacji wykorzystywali muzyk臋 polskich artyst贸w, a od wielu lat 艣ci艣le wsp贸艂pracuj膮 z Polskim kompozytorem Lechem Jankowskim, niekt贸rzy nazywaj膮 go przekornie 鈥瀟rzecim bratem鈥漑11].

Nast臋pnie powsta艂o kilka animowanych dokument贸w, po艣wi臋conych ludziom przez nich podziwianych, i najwa偶niejszy z tej serii Gabinet Jana 艩vankmajera, praskiego alchemika filmu (The Cabinet of Jan 艩vankmajer 鈥 Prague鈥檚聽 Alchemisto of Film, 1984)[12].

Ich najbardziej znanym filmem jest Ulica Krokodyli (Street of Crocodiles, 1986), kt贸ra powsta艂a na podstawie utworu Brunona Schulza. Jak sami twierdz膮 inspiracj膮 sta艂y si臋 dla nich ulicewarszawskiej Pragi[13]. Animacja opowiada o stra偶niku muzealnym, kt贸ry s艂abnie przy maszynie kineskopowej. Kropla jego 艣liny wprawia j膮 w ruch, co pobudza r贸wnie偶 lalk臋, kt贸ra udaje si臋 w podr贸偶 po ulicy聽 Krokodyli, a nast臋pnie trafia do zak艂adu pracy przymusowej, gdzie zostaje roz艂o偶ona na kawa艂ki. Obraz kojarzy si臋 ze snem, dzi臋ki zamgleniu kt贸re mu towarzyszy oraz s艂abej ostro艣ci, co prowadzi do zacierania si臋 kontur贸w. 艢wiat filmowy utrzymany jest w kolorach starej fotografii, przewa偶aj膮 tu sepie, kt贸re pot臋guj膮 wra偶enie, jakby si臋 to dzia艂o w starym, zakurzonym pokoju, nie otwieranym przez lata[14]. Na ko艅cu filmu bracia zacytowali s艂owa pisarza w oryginalnym polskim brzmieniu. Film ten dziwnym trafem nie dotar艂 na konkurs mi臋dzynarodowego festiwalu film贸w kr贸tkometra偶owych w Krakowie, cho膰 kopia zosta艂a wys艂ana, zdoby艂 natomiast dwie nagrody, mi臋dzy innymi za muzyk臋 Lecha Jankowskiego, na konkursie w Zagrzebiu[15]. Maria Oleksiewicz stwierdzi艂a, 偶e by艂 to nie tyle najbardziej polski, co europejski film festiwalu, i w tym kryje si臋 istota ca艂ego dorobku braci[16]. Poszukuj膮 oni uniwersalno艣ci.

Arty艣ci w swoim dorobku maj膮 nie tylko filmy, ale r贸wnie偶 teledyski i reklamy. W 1986 roku wsp贸艂tworzyli g艂o艣ny klip Petera Gabriela Sledgehammer, wykonuj膮c do niego lalki i animuj膮c je[17].

Sukces Braci Quay spowodowany jest g艂贸wnie tym, 偶e Cho膰 wykorzystuj膮 w艂a艣ciw膮 filmowym przekazom akcj臋 i ruch, ich prace ju偶 na pierwszy rzut oka wydaj膮 si臋 bli偶sze dzie艂om sztuk plastycznych ni偶 tradycyjnym filmom. A wszystko to za spraw膮 filmowego planu, wype艂nionego odpychaj膮cymi z wygl膮du bohaterami 鈥 chromymi lalkami i r贸偶nego rodzaju zniszczonymi przedmiotami o偶ywianymi na naszych oczach[18]. Pos艂uguj膮 si臋 oni grotesk膮, mieszaj膮 techniki, wprowadzaj膮 偶ywego aktora.

Bracia Quay

Bracia Quay

Filmografia:

Jako re偶yserzy

  1. Inventorium 艣lad贸w (2009)
  2. The PianoTuner of EarthQuakes (2005)
  3. The Phantom Museum: Random Forays Into the Vaults of Sir Henry Wellcome鈥檚 Medical Collection (2003)
  4. In Absentia (2000)
  5. Duet (2000)
  6. The Sandman (2000)
  7. Institute Benjamenta, or This Dream People Call Human Life (1995)
  8. The Summit (1995)
  9. Stille Nacht IV (1993)
  10. Are We Still Married (1992)
  11. Tales from the Vienna Woods (1992)
    鈥 aka Stille Nacht III
  12. De Artificiali Perspectiva (1991)
  13. The Calligrapher (1991)
  14. The Comb (1990)
  15. Rehearsals for Extinct Anatomies (1988)
  16. Stille Nacht I (1988)
  17. The Films of the Brothers Quay (1987)
  18. Street of Crocodiles (1986)
  19. This Unnameable Little Broom (1985)
  20. The Cabinet of Jan Svankmajer (1984)
  21. Janacek: Intimate Excursions (1983)
  22. Stravinsky 鈥 The Paris Years (1983)
  23. Igor: The Paris Years (1982)
  24. Ein Brudermord (1981)
  25. The Eternal Day of Michel De Ghelderode (1981)
  26. Punch & Judy: Tragical Comedy or Comical Tragedy (1980)
  27. Nocturna Artificialia (1979)

Jako animatorzy

  1. Inventorium 艣lad贸w (2009)
  2. The PianoTuner of EarthQuakes (2005)
  3. The Phantom Museum: Random Forays Into the Vaults of Sir Henry Wellcome鈥檚 Medical Collection (2003)
  4. Frida (2002)
  5. In Absentia (2000)
  6. Stille Nacht IV (1993)
  7. Are We Still Married (1992)
  8. Tales from the Vienna Woods (1992)
    鈥 aka Stille Nacht III
  9. De Artificiali Perspectiva (1991)
  10. The Comb (1990)
  11. Rehearsals for Extinct Anatomies (1988)
  12. Stille Nacht I (1988)
  13. Street of Crocodiles (1986)
  14. This Unnameable Little Broom (1985)
  15. Janacek: Intimate Excursions (1983)
  16. Punch & Judy: Tragical Comedy or Comical Tragedy (1980)
  17. Nocturna Artificalia, Or Those Who Desire Without End (1979)

[1] Piotr Zawojski, Pa艅stwo snu Braci Quay, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. venus.fil.us.edu.pl/film-i-media/zawoj/PZQuay.htm
[2] Piotr Zawojski, Pa艅stwo snu Braci Quay, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. venus.fil.us.edu.pl/film-i-media/zawoj/PZQuay.htm
[3] Dagmara Romanowska, Nie mamy poczucia humoru, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. www.stopklatka.pl/wywiady/wywiad.asp?wi=14696
[4] Bogus艂aw 呕mudzi艅ski, Amerykanie w Galicji, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. www.tygodnik.com.pl/film/film03.php
[5] Piotr Zawojski, Pa艅stwo snu Braci Quay, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. venus.fil.us.edu.pl/film-i-media/zawoj/PZQuay.htm
[6] Jerry Beck, Sztuka animacji, Warszawa 2006, s. 284.
[7] Marcin Gi偶ycki, Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Warszawa 2000, s. 95.
[8] Marcin Gi偶ycki, Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Warszawa 2000, s. 91, 95.
[9] Marcin Gi偶ycki, Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Warszawa 2000, s. 95.
[1o] Marcin Gi偶ycki, Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Warszawa 2000, s. 91.
[11] Dagmara Romanowska, Nie mamy poczucia humoru, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. www.stopklatka.pl/wywiady/wywiad.asp?wi=14696
[12] Jerry Beck, Sztuka animacji, Warszawa 2006, s. 285.
[13] Dagmara Romanowska, Nie mamy poczucia humoru, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. www.stopklatka.pl/wywiady/wywiad.asp?wi=14696
[14] Jerry Beck, Sztuka animacji, Warszawa 2006, s. 284 鈥 285.
[15] Marcin Gi偶ycki, Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Warszawa 2000, s. 93.
[16] Marcin Gi偶ycki, Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Warszawa 2000, s. 93.
[17] Piotr Zawojski, Pa艅stwo snu Braci Quay, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. venus.fil.us.edu.pl/film-i-media/zawoj/PZQuay.htm
[18] Bogus艂aw 呕mudzi艅ski, Amerykanie w Galicji, artyku艂 zamieszczony w Internecie,
str. www.tygodnik.com.pl/film/film03.php

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Branding kulturowy

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.