Boecjusz

Anicjusz Manliusz Seweryn Boecjusz

Anicjusz Manliusz Seweryn Boecjusz, filozof-chrze艣cijanin (by艂 chrze艣cijaninem i wiernym Ko艣cio艂a katolickiego, ale w odr贸偶nieniu do Augustyna, odwo艂ywa艂 si臋 przede wszystkim do rozumu, nie za艣 do wiary) urodzi艂 si臋 oko艂o 480 roku we wp艂ywowej senatorskiej rodzinie Anicjusz贸w. Dlatego los Boecjusza nie pozosta艂 oboj臋tny, i trafi艂 pod skrzyd艂a Kwintusa Aureliusza Memmiusza Symmachusa, gdzie ten mianowa艂 go prefektem Rzymu. Niestety maj膮c zaledwie 45 lat Boecjusz zosta艂 stracony. Oskar偶ony by艂 on o zacieranie dowod贸w winy Albinusa, kt贸ry niejako spiskowa艂 z Bizancjum, oraz o podtrzymywanie korespondencji wyra偶aj膮cej nadziej臋 na wolno艣膰 rzymsk膮, bez gockiego panowania. Aby oskar偶enie to mia艂o odpowiedni膮 moc, dorzucono jeszcze zbrodni臋 bezbo偶no艣ci [1]. Za 偶ycia Boecjusz by艂 gorliwym pisarzem. Pisa艂 seri臋 podr臋cznik贸w, takich jak Wprowadzenie do arytmetyki gdzie deklaruje, i偶 chce napisa膰 wprowadzenie do wszystkich czterech dyscyplin matematycznych kt贸re s膮 jedyn膮 drog膮 do m膮dro艣ci. Wprowadzenie do muzyki gdzie wyr贸偶nia on trzy typy muzyki: muzyka 艣wiata (musica mundana), cz艂owieka (musica Humana) oraz muzyka instrumentalna (musica instrumentalis) [2].

Najwi臋kszym i najbardziej szczytnym zamiarem Boecjusza by艂o ch臋膰 prze艂o偶enia na 艂acin臋 wszystkich dzie艂 Arystotelesa i Platona. W ten spos贸b chcia艂 nie tylko przyswoi膰 kulturze 艂aci艅skiej najwa偶niejsze pisma staro偶ytno艣ci greckiej, ale g艂贸wnie chcia艂 pokaza膰, i偶 autorytet Platona i autorytet Arystotelesa nie musz膮 si臋 sobie przeciwstawia膰. Poprzez styczno艣膰 autora z dzie艂ami Platona i Arystotelesa, stykamy si臋 z neoplatonizmem, kt贸ry to w znacz膮cy spos贸b wp艂yn膮艂 na teologiczny styl. Charakteryzowa艂 si臋 on 鈥瀖etod膮 dialektyczn膮 i rygorem argumentacji oraz naukowo艣ci膮 aparatu poj臋ciowego, a jego j臋zyk by艂 daleki od religijnego mistycyzmu鈥 [3]. I w艂a艣nie taki styl teologiczny zaprezentowa艂 na Zachodzie sam Boecjusz. W duchu Arystotelesa utrzymuje, i偶 opatrzno艣膰 Bo偶a jest raczej czym艣 w rodzaju obserwatora wszech艣wiata ni偶 ingeruj膮cym w jego porz膮dek czynnikiem sprawczym. Jednym s艂owem Boecjusz chcia艂 wykaza膰 zgodno艣膰 pogl膮d贸w Arystotelesa i Platona[4] . W Atenach jak i w Aleksandrii zespalano doktryny Arystotelesa i Platona, jednak to w艂a艣nie w Aleksandrii jednoczono je tak偶e z chrze艣cija艅stwem. Wed艂ug Boecjusza Arystoteles m贸wi膮c, 偶e 艣wiat nie ma pocz膮tku i nie b臋dzie mia艂 ko艅ca, nie przypisywa艂 mu naj艣ci艣lej m贸wi膮c wieczno艣ci, a to okre艣lenie przys艂uguje jedynie Bogu [5]. Dlatego dobrze zauwa偶y艂 Platon, i偶 艣wiat jest wieczny, ale nie jest wieczny wieczno艣ci膮 Boga. 艢wiat oraz B贸g s膮 wsp贸艂wieczni wed艂ug Arystotelesa. 艢wiat trwa, natomiast B贸g jest, jest pe艂ni膮 bytu, zatem nie ma powodu, by wyprzedza艂 on 艣wiat w czasie i przestrzeni [6]. Wed艂ug Boecjusza natura i osoba wi膮偶膮 si臋 nierozdzielnie: tam gdzie nie ma natury, nie ma osoby. Zatem tutaj zgadza si臋 z koncepcj膮 Arystotelesa, 偶e nie ma natury poza konkretnymi jednostkowymi substancjami. I co wa偶ne, osob膮 jest tylko i wy艂膮cznie cz艂owiek, B贸g i anio艂. Boecjusz tu podkre艣la, i偶 Chrystus ma tylko jedn膮 osob臋, przyj膮艂 on natur臋 ludzk膮 jako druga Osoba Tr贸jcy 艢wi臋tej

W dziele O pociechach filozofii[7], kt贸ry sk艂ada si臋 z pi臋ciu ksi膮g, autor wylicza oraz omawia szereg g艂贸wnych, odwiecznych problem贸w filozoficznych, w tym kwesti臋 z艂a, wolnej woli i determinizmu, natur臋 sprawiedliwo艣ci oraz cnoty. Przedstawia swoje my艣li, wspominaj膮c m.in. Sokratesa, Platona, oraz rozmawia z filozofi膮. Filozofia zamierza doprowadzi膰 Boecjusza do prawdziwego szcz臋艣cia. A prawdziwe szcz臋艣cie zostaje okre艣lone jako arystotelesowski cel do kt贸rego wszyscy ludzie d膮偶膮. A jest nim dobro. Nast臋pnie, bo w trzeciej ksi臋dze, Boecjusz potwierdza, i偶 najwy偶szym Dobrem jest B贸g. To w Nim jedynie znajduje si臋 pe艂ne szcz臋艣cie, poniewa偶 nie mo偶e by膰 dw贸ch d贸br najwy偶szych [8]. Dalej Filozofia podaje, i偶 uczestnicz膮c w szcz臋艣ciu stajemy si臋 szcz臋艣liwi, a uczestnicz膮c w Bogu, stajemy si臋 bogami [9]. I wida膰 ju偶 tutaj, i偶 filozofia przestaj臋 by膰 tylko i wy艂膮cznie procesem my艣lenia, ale staje si臋 drog膮 nawr贸cenia, wiod膮c膮 do upodobnienia si臋 do Boga. Co ciekawe pisz膮c o Bogu, o teologii, Boecjusz nie odwo艂uje si臋 w swoim dziele ani do Pisma 艢wi臋tego, ani do tradycji Ko艣cio艂a. W ksi臋dze czwartej dotyka problemu Opatrzno艣ci i wyrok贸w (fatum). W p i 膮 t e j wyja艣nia Opatrzno艣膰 i woln膮 wol臋. Ot贸偶 Opatrzno艣膰 bo偶a przewiduje rzeczy przysz艂e, jednak przez to nie wprowadza konieczno艣ci do ich istnienia i nie unicestwia wolno艣ci woli. Jest to dowodem na to, i偶 przek艂adamy (my ludzie) miar臋 rozumu ludzkiego do rozumu boskiego. Co ciekawe, filozof-chrze艣cijanin rozmawiaj膮c z Filozofi膮, ani troch臋 nie zwraca si臋 do Chrystusa, nie rozwa偶a tego, co mo偶e by膰 po drugiej stronie 偶ycia. Jedynie, a mo偶e a偶, filozofuje na tematy, kt贸re prowadz膮 prosto do Arystotelesa i Platona [10]. I tak oto w pogl膮dzie na Boga i 艣wiat 藕r贸d艂em jest Platon. Arystoteles widnieje natomiast w procesie przeprowadzenia dowod贸w.

O wierze, o Bogu, o Tr贸jcy pisa艂 tak偶e traktaty, odwo艂uj膮c si臋 r贸wnie偶 do Arystotelesa jak i do Platona. W traktacie W jaki spos贸b Tr贸jca jest Jednym Bogiem, a nie trzema Bogami? [11] dla Boecjusza teologia by艂a najwy偶sz膮, najg艂臋bsz膮 i najbardziej wewn臋trzn膮 spo艣r贸d arystotelesowskiego tr贸jpodzia艂u dyscyplin filozoficznych. Id膮c za Arystotelesem nazwa艂 j膮 nauk膮 abstrakcyjn膮, kt贸ra bada to, co jest, bez ruchu i co jest substancj膮 oddzielon膮 od materii (Substancja Bo偶a jest pozbawiona i ruchu i materii). Dalsze cz臋艣ci filozofii to filozofia naturalna, kt贸ra bada艂a, co jest w ruchu, nie jest nauk膮 abstrakcyjn膮, poniewa偶 rozwa偶a ona formy cia艂 razem z materi膮. Matematyka, ostatni cz艂on podzia艂u filozofii teoretycznej, bada to, co nie jest w ruchu i nie jest nauk膮 abstrakcyjn膮. Wracaj膮c do teologii w艂a艣ciwym jej przedmiotem jest ogl膮d Bo偶ej Formy, a w艂adz膮, dzi臋ki kt贸rej realizuje si臋 to poznanie, jest inteligencja [12]. Boecjusz charakteryzuj膮c Boga odnosi si臋 do dziesi臋ciu Arystotelesowskich kategorii, to jest : substancji, jako艣ci, ilo艣ci, relacji, miejsca, czasu, posiadania, po艂o偶enia, dzia艂ania i doznawania. I tak w艣r贸d nich wyr贸偶nia si臋 orzeczniki (kategorie) o charakterze substancjalnym, jak ilo艣膰, substancja i jako艣膰, oraz orzeczniki maj膮ce charakter przypad艂o艣ciowy. Substancjonalne kategorie wskazuj膮 na to, czym rzecz jest, natomiast przypad艂o艣ciowe nie dotycz膮 bytu rzeczy lecz jedynie jej zewn臋trznych uwarunkowa艅, dlatego nie dotycz膮 one Boga w przeciwie艅stwie do substancjonalnych. Takim przyk艂adem jest s艂owo 鈥濨贸g鈥 kt贸ry oznaczamy pewn膮 substancj膮, absolutnie prost膮, kt贸ra w istocie jest ponad substancj膮[13] . B贸g w og贸le nie jest podmiotem, przez co mo偶na tylko i wy艂膮cznie stosowa膰 kategori臋 substancji. W pozosta艂ych bytach wida膰 rozr贸偶nienie mi臋dzy bytem rzeczy (esse) a tym, czym rzecz jest (id quo est). Owe esse, czyli wszelki byt, pochodzi z Formy. A id quo est czyli Bo偶a Substancja jest Form膮 bez materii i dlatego jest Jednym i tym, czym jest [14]. Ojciec jak i Syn i Duch 艢wi臋ty s膮 jedno艣ci膮 (unitas), poniewa偶 mi臋dzy nimi nie ma 偶adnej r贸偶nicy, nie ma 偶adnej wielo艣ci. Tworz膮 jedno艣膰. Jednym s艂owem w Tr贸jcy relacja Ojca do Syna oraz obu do Ducha 艢wi臋tego jest podobna do tej relacji, kt贸ra jest relacj膮 tego samego do tego samego [15]. Ojciec jak i Syn i Duch 艢wi臋ty s膮 prawd膮. Ale tylko jedn膮 , nie trzema prawdami. Mi臋dzy sob膮 tworz膮 tylko i wy艂膮cznie relacje.

W traktacie O wierze katolickiej [16] Boecjusz wskazuje na fundamenty wiary katolickiej. Najpierw zarysowuje nauk臋 katolick膮 o Tr贸jcy 艢wi臋tej, gdzie przeciwstawia si臋 m.in. arianom kt贸rzy podobnie jak chrze艣cijanie g艂osili, i偶 B贸g jest tylko jeden, absolutnie transcendentny i bez pocz膮tku, ale odnosili to tylko i wy艂膮cznie do samego Boga . Ot贸偶 B贸g dla Ariusza by艂 tylko B贸g Ojciec, natomiast Syn Bo偶y nale偶a艂 do kategorii stworze艅, kt贸re Ojciec ukszta艂towa艂 z niczego [17]. Wed艂ug Boecjusza 艣wiat zosta艂 powo艂any z nico艣ci na mocy aktu wolnej woli Boga. Cz艂owiek zosta艂 uformowany z prochu ziemi, obdarzony zosta艂 偶yciem, rozumem oraz wolno艣ci膮 wyboru i przeznaczony jest do tego, by uzupe艂nia艂 liczb臋 anio艂贸w, pomniejszon膮 o te, kt贸re upad艂y. Cz艂owiek jednak zgrzeszy艂. Boecjusz tak w skr贸cie opisuje biblijne dzieje cz艂owieka tym samym napominaj膮c, i偶 Pismo 艢wi臋te mo偶na odczytywa膰 albo w sensie historycznym albo interpretowa膰 je w sensie alegorycznym, lub te偶 艂膮czy膰 histori臋 z alegori膮.

Boecjusz w swoim my艣leniu, w swoich pracach , traktatach pokaza艂 nie tylko znajomo艣膰 tekst贸w staro偶ytnych Grek贸w, ale przede wszystkim po艂膮czy艂 to, co wydawa艂oby si臋 niemo偶liwe. Zespoli艂 dwie, w gruncie przeciwne sobie tezy Arystotelesa i Platona. Jeszcze pos艂ugiwa艂 si臋 s艂owami filozoficznymi pisz膮c o teologii. Bo wed艂ug Boecjusza g艂贸wnym zadaniem ka偶dego my艣liciela, a wi臋c tak偶e i my艣liciela chrze艣cija艅skiego, jest ustalanie czy i w jakim stopniu 鈥瀘ko rozumu鈥 ludzkiego, poznanie ludzkie, m膮dro艣膰, dociera do wy偶yn tego, co boskie. Bo po to cz艂owiek zosta艂 stworzony, by 偶y艂 zgodnie z moralnymi zasadami, doskonal膮c si臋, i d膮偶膮c do wy偶yn raju.

Kinga Kubiak
(II rok kulturoznawstwa UMCS Lublin)

Przypisy:

[1] Boecjusz, Traktaty teologiczne, Wydawnictwo Antyk, K臋ty 2001, s. 15.
[2]Tam偶e, s. 16.
[3] Tam偶e, s. 19.
[4] M. Kurdzia艂ek, 艢redniowiecze w poszukiwaniu r贸wnowagi mi臋dzy arystotelizmem a platonizmem, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1996, s.47.
[5]Tam偶e, s.48.
[6]Tam偶e, s.49.
[7] Boecjusz, O pociechach filozofii, De Agostini, Warszawa 2003.
[8] Tam偶e, s. 93.
[9]Tam偶e, s. 128.
[11] Tam偶e, s. XXV.
[10]Boecjusz, Traktaty teologiczne, Wydawnictwo Antyk, K臋ty 2001, s.39.
[12]Tam偶e, s. 27.
[13] Tam偶e, s. 28.
[14]Tam偶e, s. 42.
[15]Tam偶e, s. 50.
[16] Tam偶e, s. 58.
[17]Tam偶e, s. 60.

Wybrana literatura przedmiotu:

Boecjusz, O pociechach filozofii, De Agostini, Warszawa 2003.

Boecjusz, Traktaty teologiczne, Wydawnictwo Antyk, K臋ty 2001.

Kurdzia艂ek M., 艢redniowiecze w poszukiwaniu r贸wnowagi mi臋dzy arystotelizmem a platonizmem, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1996.

Lecznicze wody mineralne

Poprzedni wpis

Bracia Quay

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.