Akademizm

Akademizm

()

Akademizm to kierunek w sztuce XIX wieku, kt贸ry rozwin膮艂 si臋 g艂贸wnie w malarstwie i rze藕bie. Jest on oparty na regu艂ach antycznej estetyki i eklektycznym na艣ladowaniu artyst贸w i dzie艂 uznanych za donios艂e, wyra偶aj膮cy si臋 w ograniczeniu swobody samodzielnych poszukiwa艅 tw贸rczych zar贸wno w doborze tematyki jak i w stosowaniu okre艣lonych 艣rodk贸w formalnych.

Nazwa akademia z greckiego oznacza Gaj Akademosa, by艂o to miejsce po艂o偶one niedaleko Akropolu w Atenach. Platon prowadzi艂 tam naukowe rozmowy ze swoimi uczniami i przyjaci贸艂mi. Pierwsze uniwersytety artystyczne powsta艂y we W艂oszech w okresie renesansu, g艂贸wnie we Florencji (Accademia della Arte del Disegno za艂o偶ona w 1561 roku przez Giorgio Vasari鈥檈go) i w Rzymie (Accademia di San Luca za艂o偶ona w 1593 roku przez Girolamo Muziano). By艂y one odzewem na potrzeby pokolenia m艂odych artyst贸w, kt贸rzy zafascynowali si臋 staro偶ytno艣ci膮, pr贸bowali przyswoi膰 sobie antyczne idee za pomoc膮 zachowanych do ich czas贸w tekst贸w i dzie艂 sztuki. Dzi臋ki nim poznali perspektyw臋. Cz艂onkami tych偶e akademii byli zwykle ludzie z wysokim, jak na 贸wczesne czasy, wykszta艂ceniem. Zajmowali si臋 oni naukami teoretycznymi, mi臋dzy innymi matematyk膮, literatur膮, filozofi膮 czy historiografi膮. Pierwsze uczelnie pomaga艂y artystom nie tylko w przyswajaniu wiedzy, ale tak偶e w zdobywaniu zam贸wie艅 na swoje dzie艂a. Pocz膮tkowo akademie by艂y tworzone po to, by podnie艣膰 presti偶 i status spo艂eczny tw贸rc贸w, by zaznaczy膰 ich przej艣cie z systemu cechowego, kt贸ry by艂 prywatny, na system nauczania, kt贸ry sta艂 si臋 publiczny. Arty艣ci z rzemie艣lnik贸w przeobrazili si臋 w intelektualist贸w.

Wiod膮c膮 szko艂膮 artystyczn膮 w Europie sta艂a si臋 Kr贸lewska Akademia Malarstwa i Rze藕by za艂o偶ona we Francji w 1648 roku. Na jej pierwszego kierownika zosta艂 powo艂any Charles le Brun. Uczelnia ta za jego kadencji ustali艂a program nauczania, przyznawania stypendi贸w, system nagradzania, eliminacji a tak偶e konkurs贸w, z kt贸rych najwa偶niejszym by艂 Prix de Rome. Gwarantowa艂 on czteroletnie stypendium na Accademia di Francia w Rzymie. Na og贸艂 w ni偶szych klasach w akademii uczono kopiowa膰 rysunki znanych malarzy, za艣 w wy偶szych rysowano 偶ywych modeli. W trakcie nauki szkicowano tak偶e odlewy gipsowe ze staro偶ytnych rze藕b. Akademia w Pary偶u sta艂a si臋 wzorcow膮 szko艂膮 dla uczelni artystycznych zak艂adanych w XVIII wieku na terenie ca艂ej Europy. Pod koniec tego stulecia w Europie by艂o ju偶 ponad 100 akademii. Spora ich cz臋艣膰 mia艂a znaczny wp艂yw na spos贸b organizacji 偶ycia artystycznego w poszczeg贸lnych pa艅stwach. Powstanie tych uczelni rozpocz臋艂o okres popularyzacji sztuki. Organizowano liczne wystawy zwane 鈥濻alonami鈥, kt贸re by艂y bardzo wa偶nymi wydarzeniami spo艂ecznymi, rodzajem festiwali artystycznych, 艣ci膮gaj膮cych nie tylko nabywc贸w i znawc贸w sztuki, ale i t艂umy ciekawskich, kt贸rzy szukali rozrywki, nowo艣ci oraz plotek. Sw贸j rozw贸j prze偶ywa艂a tak偶e krytyka artystyczna. W XIX wieku g艂贸wnymi sponsorami malarzy by艂y pa艅stwa. Tak偶e spo艣r贸d uczni贸w rekrutowano takich, kt贸rym przypadnie realizowanie wielkich przedsi臋wzi臋膰, mi臋dzy innymi dekoracji r贸偶nego rodzaju budynk贸w, od publicznych po monarsze, wznoszenia nowych gmach贸w u偶yteczno艣ci publicznej, na przyk艂ad muzea, teatry, opery czy pomniki. W XIX wieku uczelnie te decydowa艂y tak偶e o programie nauczania, o tym, komu zostan膮 przyznane stypendia i nagrody oraz mia艂y pe艂n膮 kontrol臋 nad wystawiennictwem. Wystawy przez nie organizowane wywar艂y du偶y wp艂yw na gusty odbiorc贸w oraz na kszta艂towanie si臋 nowych kierunk贸w w sztuce.

Akademizm XIX stulecia jest mo偶liwy do zrozumienia jedyne poprzez poznanie teorii i praktyki akademickiej, kt贸ra zosta艂a opracowana jeszcze w czasach nowo偶ytnych. Akademie g艂osi艂y trzy podstawowe zasady: Prawdy, Pi臋kna i na艣ladowania Natury.
Sztuka mia艂a ukazywa膰 wiernie ca艂膮 prawd臋, kt贸ra stanowi doskona艂o艣膰 dzie艂a. Wed艂ug tej zasady artysta powinien przedstawia膰 jedynie prawdy og贸lne oraz tre艣ci, kt贸re s膮 uznawane za uniwersalne i odwo艂uj膮 si臋 do mitologii grecko-rzymskiej, historii czy Biblii. Takie pojmowanie sztuki spowodowa艂o, i偶 francuska akademia w XVII wieku opracowa艂a hierarchi臋 temat贸w. Najwi臋ksze powa偶anie posiada艂o malarstwo historyczne, w tym tematy religijne i mitologiczne, ni偶ej znajdowa艂 si臋 pejza偶, a za nim portret, martwa natura i na ko艅cu sceny rodzajowe.

Akademicy w XIX stuleciu uwa偶ali, i偶 pi臋kno w sztuce da si臋 osi膮gn膮膰 jedynie dzi臋ki na艣ladowaniu staro偶ytnych tw贸rc贸w lub artyst贸w, kt贸rzy tworzyli w okresie nowo偶ytnym. W antycznej Grecji wi膮zano je przede wszystkim z ide膮 dobra, moralno艣ci膮, duchowo艣ci膮, my艣l膮 i rozumem. Uto偶samiano je tak偶e z doskona艂o艣ci膮, kt贸ra by艂a warunkiem pi臋kna i sztuki na najwy偶szym poziomie. Twierdzono, i偶 pi臋kno wynika g艂贸wnie z zachowania odpowiednich proporcji i w艂a艣ciwego uk艂adu. Pogl膮d ten przez wieki by艂 uwa偶any za najtrafniejszy. Wyznawali go mi臋dzy innymi pitagorejczycy, kt贸rzy twierdzili, ze pi臋kno polega na doskona艂ej strukturze, wynikaj膮cej w艂a艣nie z proporcji cz臋艣ci i harmonijnego ich uk艂adu. Teori臋 o na艣ladowaniu natury, czyli mimesis, opracowano ju偶 w antyku a p贸藕niej przej膮艂 j膮 renesans. M贸wi艂a ona, 偶e artysta powinien z natury wybiera膰 jedynie elementy doskona艂e, by 艂膮czy膰 je w dziele w jedn膮, idealn膮 ca艂o艣膰, powinien omija膰, i eliminowa膰 wszelk膮 brzydot臋 i przypadkowo艣膰, co w konsekwencji prowadzi艂o do idealizowania natury.

W sztuce XIX wieku zawiera si臋 wiedza minionych epok, jednak w ci膮gu tego stulecia uleg艂a i ona przeobra偶eniu, gdy偶 wp艂yw na akademizm mia艂y nowe w贸wczas nurty, takie jak realizm, impresjonizm czy symbolizm. By nad膮偶y膰 za szybko zmieniaj膮cymi si臋 pr膮dami artystycznymi dziewi臋tnastowieczne uczelnie musia艂y wprowadzi膰 pewne korekty do obowi膮zuj膮cych aktualnie praktyk warsztatowych. Szybki rozw贸j, a tak偶e du偶e zmiany
w sztuce przyczyni艂y si臋 do znacznego rozwoju my艣li krytycznej. O artystach i ich dzie艂ach pisali nie tylko dziennikarze, lecz tak偶e i pisarze oraz poeci, mi臋dzy innymi Emile Zola, Oscar Wilde i Heinrich Heine. Pierwsz膮 w nowoczesnym rozumieniu krytyk臋 z wystawy malarstwa napisa艂 La Font de Saint Yenne w 1748 roku. Chocia偶 zachowa艂 on wstrzemi臋藕liwy i umiarkowany ton w ocenach, to jednak jego krytyka wywo艂a艂a fal臋 bardzo ostrych sprzeciw贸w.

G艂贸wnym celem akademii przez wszystkie stulecia by艂o wykszta艂cenie intelektualne oraz warsztatowe przysz艂ego artysty. Od pocz膮tku istnienia uczelni podstaw膮 nauki by艂 precyzyjny i staranny rysunek, co by艂o wyrazem wysi艂ku intelektualnego i tw贸rczego artysty. Na pocz膮tku studenci rysowali z rycin, dopiero, gdy opanowali w pe艂ni ten etap nauki mogli przej艣膰 do szkicowania 偶ywego modela. Po og贸lnym opanowaniu techniki rysunku przechodzono do nauki szczeg贸艂owej. Ten etap pracy by艂 bardzo skomplikowany. Najpierw szkicowano pojedyncze cz臋艣ci cia艂a, a potem 艂膮czono je ze sob膮 by stworzy膰 idealn膮 ca艂o艣膰. Je艣li kt贸ry艣 ze student贸w wykazywa艂 zbyt du偶膮 艂atwo艣膰 w tworzeniu takiego rysunku, dostawa艂 wtedy bardziej skomplikowany model, po to by jego technika by艂a jeszcze lepsza. Gdy uczniowie opanowali kopiowanie rycin, przechodzili do przerysowywania odlew贸w gipsowych. Ta cze艣膰 mia艂a ich g艂贸wnie zapozna膰 z dzie艂ami antycznymi i 艣wiat艂ocieniem, przy kt贸rym du偶膮 uwag臋 przyk艂adano w贸wczas do p贸艂ton贸w i p贸艂cieni. Wi臋kszo艣膰 akademii posiada艂a spore zbiory odlew贸w staro偶ytnych rze藕b, by艂y to g艂贸wnie wizerunki nagich postaci.

Nast臋pnym etapem w edukacji student贸w by艂 偶ywy model. Swoj膮 prac臋 zaczynali od zaznaczenia g艂贸wnych linii oraz mas 艣wiat艂ocienia. Dopiero p贸藕niej wyka艅czano rysunek. G艂贸wnym narz臋dziem uczni贸w by艂 o艂贸wek, a w p贸藕niejszych czasacj tak偶e w臋giel. Modeli ustawiano na wz贸r antycznych rze藕b, z kt贸rymi arty艣ci ju偶 wcze艣niej zd膮偶yli si臋 dobrze zapozna膰. G艂贸wnym problemem w tym momencie by艂a anatomia oraz proporcje 偶ywego cz艂owieka. Chciano by student w swym dziele jak najbardziej zbli偶y艂 si臋 do proporcji klasycznych, a nie by oddawa艂 wiernie wygl膮d modela, z jego wszystkimi niedoskona艂o艣ciami. Na tym etapie ucze艅 uczy艂 si臋 te偶 poprawia膰 swoje b艂臋dy. Gdy uczniowie w pe艂ni osi膮gn臋li ju偶 sprawno艣膰 rysunkow膮, przyst臋powano do kszta艂cenia malarskiego. Zwykle rozpoczynano od kopiowania g艂owy wykonanej przez kt贸rego艣 ze s艂ynnych artyst贸w, potem przechodzono do malowania g艂owy z natury. Najpierw przygotowywano szkic w臋glem, a dopiero p贸藕niej nak艂adano farb臋.

Dziewi臋tnastowieczne dzie艂a tw贸rc贸w akademickich przepe艂nione s膮 idealizacj膮 i alegori膮. W 贸wczesnych czasach wiele pisano o tym, i偶 sztuka sta艂a si臋 jakby substytutem religii. Jednak by艂a ona nie tylko namiastk膮 dozna艅 religijnych, ale tak偶e wyrazem najr贸偶niejszych psychicznych i cielesnych odczu膰, niespe艂nionych marze艅, ukrywanych skrycie 偶膮dz i niewy偶ytych t臋sknot. Sztuka ukazywa艂a 艣wiat daj膮cy zapomnienie, stwarza艂a iluzje innej rzeczywisto艣ci, w kt贸rej jest mo偶liwe zaspokojenie wszelkich pragnie艅. 艢wiat antyku by艂 bardzo popularny na terenie ca艂ej Europy a偶 do lat sze艣膰dziesi膮tych XIX wieku. Ju偶 w XVII stuleciu mitologia i literatura by艂y uznawane za niezb臋dny warunek by dane dzie艂o zaliczy膰 do tak zwanego 鈥瀢ielkiego stylu鈥.

Wszystko si臋 zmieni艂o wraz z wystaw膮 dzie艂 Gustave鈥檃 Courbeta w 1855 roku., oraz skandalem, kt贸ry wybuch艂 wok贸艂 Salonu Odrzuconych w 1863 roku. Wydarzenia te doprowadzi艂y do reform w programie akademickiego nauczania. Wp艂yn臋艂y tez na zasady przyjmowania dzie艂 na wystawy, dotyczy to jednak przed wszystkich podejmowanych temat贸w. W drugiej po艂owie XIX wieku z temat贸w antycznych znika klasyczny jasny idea艂,
a na jego miejsce coraz cz臋艣ciej pojawia si臋 staro偶ytno艣膰 barbarzy艅ska. W takich obrazach arty艣ci mogli da膰 upust nawet tym najbardziej nieprzyzwoitym pragnieniom i wyobra偶eniom, kt贸re w danym dziele przybiera艂y konkretne kszta艂ty. Polakami, kt贸rzy bardzo cz臋sto si臋gali do tych temat贸w byli Henryk Siemiradzki (Dirce chrze艣cija艅ska, Pochodnie Nerona, Nimfy wodne) i Franciszek 呕murko (Z rozkazu padyszacha, 艢pi膮ca kobieta w p贸艂akcie, Przesz艂o艣膰 grzesznika). W tym czasie arty艣ci zacz臋li si臋ga膰 do historii dawnych kultur, zw艂aszcza pozaeuropejskich. Bardzo popularny sta艂 si臋 orientalizm. Akademiccy studenci uczyli si臋 o zaginionych cywilizacjach oraz o dziejach pradawnych kultur.

Podstawowym elementem, kt贸ry wyr贸偶nia艂 prawie wszystkie dzie艂a akademickie by艂 艣wiat艂ocie艅. A偶 do lat sze艣膰dziesi膮tych XIX wieku kolor by艂 rozpatrywany w zwi膮zku ze 艣wiat艂em. By uzyska膰 odpowiedni efekt student musia艂 nauczy膰 si臋 艂膮czy膰 na obrazie miejsca ciemne z jasnymi za pomoc膮 p贸艂cieni oraz p贸艂ton贸w. Od lat sze艣膰dziesi膮tych 艣wiat艂ocie艅 w pracach akademickich traci swoj膮 decyduj膮c膮 rol臋. P贸藕noakademickie malarstwo cz臋sto wykracza艂o poza wra偶eniowe oraz zmys艂owe odczucia. Malarze wypracowali dwie zgo艂a odmienne od siebie zasady rozumienia barw. Jedna polega艂a na ograniczeniu palety kolor贸w jedynie do bieli i czerni. Druga chcia艂a wywo艂a膰 serie zmys艂owo-kolorystycznych skojarze艅 poprzez u偶ywanie barw, kt贸re nie wyst臋powa艂y powszechnie w przyrodzie. W ten spos贸b malarze chcieli te偶 ukaza膰 艣wiat urojony, ca艂kowicie odmienny od tego, w kt贸rym 偶yli.

W drugiej po艂owie XIX wieku akademie coraz cz臋艣ciej i ch臋tnej korzysta艂y
z nowych rozwi膮za艅 malarskich i technologicznych. Zasady kszta艂cenia na uczelniach uleg艂y znacznym zmianom. Przesta艂y te偶 tak silnie wp艂ywa膰 na drog臋, kt贸r膮 p贸藕niej d膮偶yli malarze. Jednak prawie wszyscy dziewi臋tnastowieczni arty艣ci przeszli przez kszta艂cenie tych uczelni. Z pracowni akademik贸w wychodzili mi臋dzy innymi s艂awni przedstawiciele impresjonizmu czy realizmu, na przyk艂ad Edouard Manet, Gustaw Courbet. Pod koniec wieku akademizm przesta艂 by膰 ju偶 dominuj膮cym nurtem, lecz nadal istnieje jako problem dotycz膮cy uprawnienia i nauczania sztuki. Akty wypracowywane przez student贸w na uczelniach by艂y beznami臋tne, suche i zbyt idealne. Gdy arty艣ci opuszczali szko艂臋 odnajdywali w malowaniu nagiej postaci zmys艂owo艣膰, kt贸ra oddzia艂ywa艂a na odbiorc贸w i wywo艂ywa艂a liczne emocje, tak pozytywne jak i negatywne.

G艂贸wnymi przedstawicielami akademizmu byli: William-Adolphe Bouguereau (Powr贸t z winobrania, Narodziny Wenus, K膮pi膮ce si臋), Hans Makart (Umieraj膮ca Kleopatra, Triumf Ariadny, D偶uma we Florencji), Jean-Leon Gerome (Walka kogut贸w, Niewinno艣膰, Fryne przed Areopagiem), Alexandre Cabanel (Narodziny Wenus, Fedra, Ofelia) Jean Auguste Domonique Ingres (Wenus Anadyomene, Wielka odaliska, 艁a藕nia turecka)

Akademizm

Akademizm

Fryne przed Areopagiem

Akademizm

Akademizm

Alexandre Cabanel – Narodziny Wenus 1863

Akademizm

Akademizm

Bouguereau – Narodziny Wenus

Akademizm

Akademizm

Ingres – 艁a藕nia turecka

Akademizm

Akademizm

Ingres – Wielka odaliska

Akademizm

Akademizm


Zmurko – Z rozkazu padyszacha

Jak oceniasz ten materia艂?

Kliknij na gwiazdk臋, aby zostawi膰 swoj膮 ocen臋

艢rednia ocena / 5. Liczba g艂os贸w:

Jak dot膮d brak g艂os贸w! Oce艅 ten post jako pierwszy.

Boles艂aw Prus

Poprzedni wpis

Alterglobalizm

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.