Ciekawostki

Zaskakuj膮ce i niecodzienne chemiczne ciekawostki o kt贸rych nie powiedz膮 Ci w szkole

  • Srebro ma najlepsz膮 przewodno艣膰 elektryczn膮 i ciepln膮 z wszystkich pierwiastk贸w.
  • Pierwiastek o nazwie gal (l. atomowa 31) ma temperatur臋 topnienia tylko 29,8oC. A wi臋c kawa艂ek tego metalu po艂o偶ony na r臋k臋 stopi艂by si臋. Co ciekawe, temperatura wrzenia galu wynosi 2300 oC. Ten szeroki zakres istnienia fazy ciek艂ej wykorzystano do produkcji termometr贸w mierz膮cych wysokie temperatury.
  • Bizmut – pierwiastek o liczbie atomowej 83 ma pewn膮 osobliw膮, rzadk膮 w艂a艣ciwo艣膰. Podobnie jak woda zwi臋ksza on swoj膮 obj臋to艣膰 podczas krzepni臋cia.
  • Indygo – barwnik nadaj膮cy kolor d偶insom, by艂 dawniej otrzymywany tylko z ro艣lin z rodzaju Indigofera uprawianych w Indiach, Ameryce 艢rodkowej i na po艂udniu Europy. Mo偶na go jednak te偶 otrzyma膰 z ro艣liny o nazwie urzet barwierski (Isatis tinctoria) rosn膮cej na po艂udniowym wschodzie Polski.
  • Koniina – alkaloid wyst臋puj膮cy w szczwole plamistym to pierwszy alkaloid uzyskany syntetycznie. Dokonano tego w 1886 roku.
  • Cyna – pierwiastek o liczbie atomowej 50 jest rekordzist膮 je艣li chodzi o liczb臋 trwa艂ych izotop贸w. Ma ich a偶 10. Wysok膮 liczb臋 trwa艂ych izotop贸w maj膮 te偶 kadm : 8, tellur: 8, ksenon: 9. Mo偶na zauwa偶y膰, 偶e te pierwiastki znajduj膮 si臋 w uk艂adzie okresowym w pobli偶u cyny, a ich liczba atomowa r贸wnie偶 jest parzysta.
  • Z艂oto jest najbardziej kowalnym i ci膮gliwym ze wszystkich metali. Mo偶na z niego ubija膰 blaszki o grubo艣ci 0,00001 cm, a 30 g z艂ota mo偶na rozci膮gn膮膰 w drut o d艂ugo艣ci 100 km.
  • Pierwszym zwi膮zkiem organicznym otrzymanym syntetycznie z substrat贸w nieorganicznych jest mocznik. Dokona艂 tego w 1828 r. F. W枚hler, obalaj膮c tym samym wiar臋 w istnienie tajemniczej si艂y 偶yciowej, zakl臋tej w organizmach 偶ywych i maj膮cej wy艂膮czno艣膰 na produkcj臋 materii organicznej. W枚hler otrzyma艂 mocznik (NH2CONH2) z cyjanianu amonu (NH4CNO).
  • Indol to produkt rozk艂adu substancji bia艂kowych (艣ci艣lej: powstaje z aminokwasu – tryptofanu). W du偶ych st臋偶eniach ma nieprzyjemn膮 wo艅 fekali贸w, ale bardzo rozcie艅czony – ma zapach ja艣minu.
  • Nie zawsze w臋glowod贸r to substancja bezbarwna. Na przyk艂ad w臋glowod贸r o nazwie azulen ma intensywnie niebiesko-fioletow膮 barw臋. Jest on bardzo podobny (tylko brak reszt metylowych i etylowej) do chamazulenu – w臋glowodoru wyst臋puj膮cego w olejku krwawnika pospolitego i rumianku pospolitego.
  • Najwi臋ksz膮 g臋sto艣膰 ze wszystkich pierwiastk贸w ma osm. Wynosi ona 22,6 g/cm3. Niewiele ust臋puje mu s膮siaduj膮cy z nim w uk艂adzie okresowym iryd.
  • Istnieje barwna odmiana tlenu. Nazywa si臋 tlen singletowy i 艣wieci pomara艅czowo-r贸偶owym 艣wiat艂em. Tlen singletowy r贸偶ni si臋 od zwyk艂ego tlenu atmosferycznego rozk艂adem elektron贸w na swych orbitalach.
  • Fosfor jest powszechnie uwa偶any za niemetal, ale jedna z jego odmian – fosfor czarny ma metaliczny po艂ysk, przewodzi pr膮d i jest dobrym przewodnikiem ciep艂a.
  • Czynnym zwi膮zkiem afrodyzjaku muchy hiszpa艅skiej jest pochodna tetrahydrofuranu – kantarydyna. Wbrew nazwie, afrodyzjak ten otrzymywany jest z chrz膮szcza Lytta vesicatoria.
  • Zwi膮zek chemiczny o nazwie stewiozyd, pochodz膮cy z paragwajskiej ro艣liny Stevia rebaudiana jest 300 razy s艂odszy od u偶ywanego powszechnie cukru – sacharozy. Sztuczny s艂odzik – sacharyna (imid kwasu orto -sulfobenzoesowego) jest ok. 550 razy s艂odsza od sacharozy.
  • 呕贸艂ty kolor siarki ma odbicie w jej nazwie. Jej nazwa pochodzi z sanskrytu (j臋zyka staroindyjskiego), w kt贸rym s艂owo “sira” oznacza “jasno偶贸艂ty”.
  • Pierwiastki metaliczne o nazwie tantal i niob s膮 u偶ywane do wyrobu narz臋dzi chirurgicznych, stomatologicznych, sztucznych staw贸w i zastawek serca. Powodem jest ich s艂aba reaktywno艣膰 chemiczna.
  • Znany i ceniony kamie艅 szlachetny – szmaragd to glinokrzemian berylu, kt贸ry sw膮 turkusow膮 barw臋 zawdzi臋cza domieszce soli chromu.
  • Urotropina – zwi膮zek chemiczny o ciekawej strukturze znalaz艂 zastosowanie jako sta艂e paliwko w turystyce (pal膮c si臋 nie topi si臋), a tak偶e u偶ywany jest w lecznictwie do odka偶ania dr贸g moczowych.
  • Zwi膮zkiem najcz臋艣ciej u偶ywanym jako sta艂e paliwko turystyczne jest spolimeryzowany liniowo aldehyd octowy – metacetaldehyd o wzorze (CH3CHO)n , gdzie n = 4,5,6.
  • Postuluje si臋 zwi膮zek pomi臋dzy podwy偶szonym poziomem jon贸w glinu Al3+ w diecie, a zwi臋kszon膮 zapadalno艣ci膮 na chorob臋 Alzheimera. Zwi膮zek ten nie jest potwierdzony ponad wszelk膮 w膮tpliwo艣膰, ale na wszelki wypadek lepiej nie nadu偶ywa膰 kwa艣nych produkt贸w z aluminiowych puszek. Du偶o jon贸w glinu w roztworze zawiera r贸wnie偶 herbata.
  • Czerwony kamie艅 szlachetny – rubin to chemicznie tlenek glinu Al2O3 (korund), kt贸remu barw臋 nadaje czerwony tlenek chromu na sz贸stym stopniu utlenienia.
  • Pierwiastki metaliczne: kadm i gadolin maj膮 ogromn膮 zdolno艣膰 do poch艂aniania neutron贸w, wi臋c wykorzystuje si臋 je do produkcji pr臋t贸w kontrolnych w reaktorach atomowych.
  • Zwi膮zek o nazwie oktanitrokuban (ONC) to najsilniejszy materia艂 wybuchowy 艣wiata (tzw. Super Bum). Jest o 30% silniejszy od materia艂贸w uwa偶anych dot膮d za najsilniejsze. Ze wzgl臋du na kosztown膮 syntez臋, nie wejdzie do powszechnego u偶ycia.
  • Bro艅 chemiczna po raz pierwszy u偶yta zosta艂a w 1915 roku pod Langemark (Belgia). Niemcy u偶yli wtedy ciek艂ego chloru.
  • Spo艣r贸d pierwiastk贸w ferromagnetykami s膮: 偶elazo, kobalt, nikiel, a tak偶e 4 pierwiastki ziem rzadkich: gadolin, terb, dysproz i holm. Ferromagnetyk to substancja, kt贸ra wykazuje spontaniczne, sta艂e namagnesowanie pod nieobecno艣膰 zewn臋trznego pola magnetycznego.
  • Nazwy trzech pierwiastk贸w: erb, terb i iterb pochodz膮 od nazwy szwedzkiego miasta Ytterby.
  • Najrzadziej wyst臋puj膮cym na Ziemi pierwiastkiem jest ren (liczba atomowa 75).
  • Substancja rozpylona w tokijskim metrze w 1995 roku, odpowiedzialna za 艣mier膰 wielu ludzi, to sarin. Jest to bezbarwna, bezwonna ciecz, kt贸ra przedostaj膮c si臋 do organizmu przez sk贸r臋 lub drogi oddechowe, powoduje drgawki i szybk膮 艣mier膰.
  • G艂贸wn膮 toksyn膮 muchomora czerwonego jest muskaryna. Powoduje ona bardzo silne pobudzenie uk艂adu przywsp贸艂czulnego. Dzieje si臋 tak dlatego, 偶e muskaryna ma bardzo podobn膮 struktur臋 do acetylocholiny – neuroprzeka藕nika charakterystycznego dla uk艂adu przywsp贸艂czulnego.
  • Pierwiastki metaliczne: tytan i glin znalaz艂y zastosowanie w przemy艣le lotniczym, bo cechuje je wytrzyma艂o艣膰 i ma艂a g臋sto艣膰 (s膮 lekkie).
  • Wolfram – pierwiastek o liczbie atomowej 74 ma rekordow膮 temperatur臋 topnienia: 34200C, co sprawia, 偶e stosuje si臋 go jako podstawowy sk艂adnik drut贸w 偶arz膮cych w piecach elektrycznych i 偶ar贸wkach.
  • Silnie rozdrobniony nikiel ma nies艂ychan膮 zdolno艣膰 do poch艂aniania wodoru. Potrafi wch艂on膮膰 17 razy wi臋ksz膮 obj臋to艣膰 tego gazu ni偶 wynosi jego w艂asna. Dzi臋ki tej zdolno艣ci jest stosowany jako katalizator przy chemicznym utwardzaniu (uwodornianiu) nienasyconych t艂uszcz贸w.
  • Za uzale偶niaj膮ce i halucynogenne dzia艂anie marihuany i haszyszu odpowiada tetrahydrokanabinol (THC).
  • Pokrzywa parzy, bo w zbiornikach jej w艂osk贸w parz膮cych znajduje si臋 kwas mr贸wkowy (HCOOH).
  • Warto艣膰 platyny – pierwiastka odkrytego przez hiszpa艅skich konkwistador贸w, by艂a pocz膮tkowo niedoceniana. Ma to odbicie w jej nazwie. W j臋zyku hiszpa艅skim “platina” oznacza ma艂e srebro.
  • Obecnie znane s膮 83 pierwiastki maj膮ce przynajmniej jeden trwa艂y izotop. Nale偶膮 do nich wszystkie pierwiastki o liczbach atomowych od 1 do 83 z wyj膮tkiem technetu (43) i prometu (61), a tak偶e tor i uran.
  • Pierwiastki czyste to takie, kt贸re maj膮 tylko jeden trwa艂y izotop. S膮 nimi m.in. fluor, beryl, s贸d, glin, fosfor, mangan, kobalt, jod, cez, z艂oto i bizmut.
  • Chinina to alkaloid otrzymywany z kory drzewa o nazwie chinowiec soczystoczerwony (Cinchona succirubra). Dawniej stosowana by艂a do leczenia malarii, bo zabija bezp艂ciowe pokolenia zarazk贸w tej choroby. Ma ponadto dzia艂anie przeciwzapalne, przeciwb贸lowe, wzmagaj膮ce skurcze macicy i przeciwarytmiczne (prawoskr臋tny izomer – chinidyna). Chinina jest r贸wnie偶 sk艂adnikiem tonik贸w, kt贸rym nadaje gorzki smak.
  • Zar贸wno kauczuk jak i gutaperka to materia艂y b臋d膮ce polimerami izoprenu. R贸偶nica jest taka, 偶e kauczuk zawiera reszty izoprenu spolimeryzowane w pozycji cis, a gutaperka – trans. Co ciekawe, nazwa “kauczuk” wywodzi si臋 z j臋zyka Maj贸w, w kt贸rym “kaa-o-czuk” znaczy tyle, co “p艂acz膮ce drzewo”. Nazwa bierze si臋 st膮d, 偶e kauczuk otrzymuje si臋 z lateksu wyciekaj膮cego po naci臋ciu kory drzewa Hevea brasiliensis.
  • Zwi膮zek chemiczny o nazwie azotek boru (borazon) i wzorze chemicznym BN jest drug膮 pod wzgl臋dem twardo艣ci znan膮 substancj膮 po diamencie. W艂a艣ciwo艣膰 ta sprawia, 偶e azotek boru jest cz臋sto wykorzystywany do wyrobu ostrzy narz臋dzi skrawaj膮cych.
  • Stop Wooda o sk艂adzie (bizmut, o艂贸w, cyna, kadm w stosunku molowym 4:2:1:1) cechuje si臋 bardzo nisk膮 temperatur膮 topnienia: oko艂o 650 C. 艁y偶eczka zrobiona z tego stopu, umieszczona w gor膮cej herbacie, rozp艂yn臋艂aby si臋 w niej bezpowrotnie. Jest to pomys艂 na dobry kawa艂.
  • Molibden wyst臋puje w organizmach 偶ywych jako wa偶ny mikroelement. U cz艂owieka wchodzi w sk艂ad oksydaz: aldehydowej, hipoksantynowej, ksantynowej i siarczynowej. Jest te偶 sk艂adnikiem wa偶nego bakteryjnego enzymu: nitrogenazy, kt贸ry wi膮偶e azot atmosferyczny i przeprowadza go w jony amonowe.
  • Nikotyna – alkaloid syntetyzowany przez ro艣liny z rodzaju tyto艅 (Nicotiana), a wi臋c i zawarty w papierosach, jest siln膮 trucizn膮. Dawka 艣miertelna dla cz艂owieka wynosi 50-100 mg.
  • U wyst臋puj膮cego w faunie polskiej chrz膮szcza o nazwie strzel 艂oskotnik (Brachynus crepitans) ewolucja wykszta艂ci艂a osobliwy spos贸b obrony. W razie zagro偶enia ze strony drapie偶nika wystrzeliwuje on wytwarzan膮 przez siebie mieszanin臋 nadtlenku wodoru i p-hydrochinonu z dodatkiem enzym贸w rozk艂adaj膮cych nadtlenek wodoru (katalaza, peroksydaza). Atomowy tlen uwolniony przez enzymy z H2O2 atakuje p-hydrochinon i b艂yskawicznie utlenia go do p-chinonu. W reakcji wydziela si臋 tyle energii, 偶e mieszanina wybucha.
Mo偶e ci臋 zainteresowa膰 tak偶e:  Sportowe ciekawostki - 65 zaskakuj膮cych fakt贸w ze 艣wiata sportu

Przeczytaj tak偶e:

product-image

Doris

8.9

Biologiczne ciekawostki o zwierz臋tach i cz艂owieku – sprawd藕 czy wiesz!

Poprzedni wpis

4 Spadochronowe mity – obalamy je wszystkie!

Nast臋pny wpis
Wiedzo Znawca
Redaktor z rzemios艂em w r臋ku na co dzie艅 szef kontroli jako艣ci w brytyjskim oddziale Amazona. W niedalekiej przysz艂o艣ci planuje zrealizowa膰 m艂odzie艅cze marzenia i napisa膰 ksi膮偶k臋.

Na pewno zainteresuj膮 Ci臋 jeszcze:

Komentarze - masz co艣 do napisania? Zostaw prosz臋 informacje.

Pozostaw komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *